Eten voor de kleintjes - van borst tot boterham, voor kinderen van 0-4 jaar *

Geschreven door kinderdiëtist Stefan Kleintjes, winnaar van de borstvoedingsprijs 2006

Hanne, dochter van Esther zoekt helemaal zelf uit wat het beste eten voor haar is. Zie de foto van de week

Ik leg in dit boek uit hoe het geven van borstvoeding een succes voor je kan worden. Men zegt dat ik dat doe 'als een bemoedigende coach die vanaf de zijlijn jonge moeders adviezen influistert.'
Ik laat ook zien dat jonge baby's goed in staat zijn zelf hun eten te kiezen: ze leren al doende zelfstandig groente, fruit en brood op te pakken, naar hun mond te brengen en weg te kauwen. Eten met je baby is een waar feest. Ik hoop dat ik je met dit boek inspireer, motiveer en steun en dat je van het borstvoeden en het eten dat er na komt veel genoegen kunt beleven.
Dit boek, Eten voor de kleintjes, is niet alleen een uitstekende handleiding voor jonge moeders, maar ook voor vaders, kinderdagverblijfleidsters, oppas-oma's en -opa's, wijkverpleegkundigen, kraamverzorgenden en verloskundigen.

Inhoudsopgave Bestelwijze Bestelwijze en informatie wederverkoop Recencies en reacties van lezers Voorwoord door Prof. Dr. Remy HiraSing, kinder- en jeugdarts Complete inhoudsopgave Flaptekst [pdf]

• Auteur: Stefan Kleintjes, kinderdiëtist
• Uitgeverij: Kosmos
• 1ste druk: september 2005 | 4de druk februari 2008
• ISBN: 9789021580326
• Prijs: € 19,95

Wij raden je af om eerdere uitgaven met de titels 'Van borst tot boterham', 'Lekker en volwaardig eten voor de kleintjes' en 'Gezond eten voor baby en kleuter' aan te schaffen. De informatie in deze uitgaven is inmiddels verouderd. Het boek 'Eten voor de kleintjes - van borst tot boterham is geheel up-to-date en bijgewerkt naar de laatste wetenschappelijke inzichten en verschilt wezenlijk van de hiervoor genoemde titels.

Bestelwijze

1 - Bij de Borstvoedingswinkel

2 - Bij Bol.com

3 - Bij de Geboortewinkel

4 - Voor de Belgen: bestellen bij VELT Vereniging voor Ecologische Leef- en Teeltwijze of via VZW Borstvoeding

5 - Wederverkoop

Bestelwijze en informatie wederverkoop

PrettyMum Trading levert het boek 'Eten voor de kleintjes' aan de handel. Kijk voor meer informatie bij PrettyMum Trading en vraag informatie aan over prijzen, kortingen en leveringsvoorwaarden via het contactformulier.

Recensies en reacties van lezers

Marlies | mei 2008

Aan te bevelen aan alle aanstaande moeders Het boek 'Eten voor de kleintjes van borst tot boterham lees je in een paar dagen uit. Het leest lekker weg en is een Ode aan de Borstvoeding! Alles wat je moet weten over borstvoeding staat erin. Duidelijk en makkelijk geschreven. Het boek is een ideaal cadeautje om te geven aan een zwangere vrouw – het is prettig je van tevoren te kunnen verdiepen in borstvoeding. Als ik had geweten dat er een 'beruchte zesde week dip' bestond, had me dat veel stress bespaard. Daarbij is de lofzang op borstvoeding een echte opkikker om te lezen, zeker als je omgeving je iets te veel commentaar geeft op het geven van borstvoeding. (het is te moeilijk, te zwaar, niemand kan het van je overnemen, niet handig te combineren met werk, etc etc). Voor je gaat slapen even een stukje lezen en je houdt het weer vol. Zelfs in de groeispurten, als je denkt dat de borstvoeding is afgelopen omdat je baby zoveel bij je drinkt. Met name het eerste hoofdstuk – gezonde voeding tijdens je zwangerschap – lijkt geschreven door een vrouw, zo goed heeft de auteur Stefan Kleintjes verwoord wat een vrouw fysiek en emotioneel kan meemaken in die periode. Het boek heeft verder nog hoofdstukken over (borst)voeding tijdens de eerste zes maanden in het leven van de baby, en vervolgens de periode daarna. De vele recepten en menusuggesties zijn super gezond – een beetje 'too good to be true'. In de praktijk komen denk ik maar weinig vrouwen daar aan toe. Het is al heel wat om te proberen een paar menu's te maken. Iedereen krijgt neigingen tot het eten van chocoladekoekjes, broodjes kroket of ander 'zondig' eten. Je kunt nou eenmaal niet heiliger zijn dan de paus, en met een baby die om de paar uur komt, maandenlang, zal elke vrouw haar zwakke momenten hebben voor chocola en appeltaart met slagroom. Een diëtist kan uiteraard geen chocoladekoekjes en kroketten voorschrijven. Er staan handige lijsten in wat een baby mag eten op welke leeftijd (groente, fruit, zuivel, etc). Kortom – een boek om in de kast te hebben en te houden; ik kan het iedere aanstaande moeder aanbevelen! Marlies, 37 jaar, moeder van Miko Ray - nu zes maanden en tot nog toe uitsluitend gevoed met moedermelk

Antonieke | februari 2008

Verrijkend boek In dit boek wordt helder en duidelijk uitleg gegeven over de vele hoe's en waarom's van borstvoeding en eten. En als er daarna nog vragen zijn, kunnen die gesteld worden op het bijvoedingsforum dat is opgezet door de schrijver van dit boek. Dat was voor mij echt een uitkomst want soms kom je voor een moeilijke situatie te staan en dan kun je direct raad vragen. Of als je gewoon een vraag hebt over eten, dan kun je die ook stellen. Het geven van borstvoeding in combinatie met vast voedsel kan soms best een hele puzzel zijn maar door dit boek en het forum is er voor iedereen wel een oplossing. Ik geef nog steeds borstvoeding en het vaste voedsel sluit daar naadloos bij aan. Als ik dit boek niet had gehad, had onze zoon waarschijnlijk niet meer zoveel borstvoeding nu nog gehad maar had het accent gelegen op: hij moet zus en zoveel per dag binnenkrijgen (volgens de voorschriften van het consultatiebureau) en dan kan eten gaan leiden tot dwingen en drama's. Ik wou dat ik dit boek had gekregen tijdens de zwangerschap. Er staan ook voor die periode zoveel wetens(w)aardigheden in. Ondertussen heb ik het boek zo ongeveer grijs gelezen. Onze zoon is nu twintig maanden en nog steeds gebruik ik dit boek veelvuldig. Ik ben zelfs parttime-vegetarisch geworden door alles wat ik heb gelezen en door de meer dan smakelijke en daardoor aanstekelijk-om-te-maken recepten. Bovendien zijn de recepten niet ingewikkeld, geen liflafjes en de smaak van het eten blijft echt puur. Vroeger goot ik zo ongeveer de hele zoutpot over mijn bord met eten maar nu beperkt zich dat tot hooguit een mespunt. Mijn eigen smaak is helemaal veranderd. Door het eten niet meer te vermoorden met zout en/of kant-en-klare sausjes is eten voor mij een nog prettigere bezigheid geworden. Eten was lekker maar nu is het eigenlijk altijd een feest. Ik eet veel bewuster en gezonder. En dat krijgt mijn zoon nu allemaal mee. Het eten à la Rapley sprak me vanaf het begin dat ik het las al aan en zo zijn we ook begonnen. En nog steeds wordt het merendeel van het eten lekker opgesmikkeld met de handjes. Bovendien wordt er duidelijk gekozen wat er wordt gegeten van het aangebodene en hoeveel. Ik vond 't echt super om te zien dat mijn zoon op heel jonge leeftijd al bewust koos voor bijvoorbeeld vandaag eens géén peer maar wel banaan. Eten is leuk, gezellig en lekker bij ons. Het ongedwongene van gezellig samen eten hebben we hier precies zoals ik me dat had voorgesteld. En daarbij eten we verantwoord en erg lekker! Om het kort maar krachtig samen te vatten: op deze manier lekker samen eten heeft ons leven verrijkt. Antonieke

Donja | juli 2007

Bij deze wil ik je laten weten dat ik heel blij ben met het boek: Eten voor de kleintjes. Het boek is echt een verademing om te lezen naast de andere gebruikelijke (potjes)informatie. Ik geef nu zes maanden volledige borstvoeding aan mijn dochter Louana. Nu komt het moment om langzaamaan met bijvoeding te beginnen. Via een leidster van de LLL kwam ik aan dit boek. Zij dacht al dat het wel wat voor mij zou zijn. En ja, het sluit precies aan bij mijn ideeën over (borst)voeding. Heldere taal en alles over (h)eerlijk eten, geweldig. Ik heb tegen haar gezegd dat ik het geweldig vind dat (juist) een man zo positief over borstvoeding schrijft. Daar kunnen veel vrouwen een voorbeeld aan nemen! Het gaf me ook een enorm goed gevoel en maar weer de bevestiging dat het goed is wat ik doe. Ik vind het jammer dat er in de omgeving toch nog redelijk weinig aandacht is voor de borstvoeding. Ook dat het eerste half jaar bijvoeden niet nodig is, ik moest me soms bijna verantwoorden dat ik geen bijvoeding gaf, zo voelde het. Gelukkig kwam ik precies met de juiste mensen in aanraking en ik ben er trots op dat mijn dochter het zo goed doet dankzij en met borstvoeding. Ik ga er vast veel gebruik van maken want ik vind het toch weer een hele verandering, enkel borstvoeding is zo makkelijk en puur. En nu kan ik met een een goed gevoel verder gaan met jouw boek langs de zijlijn. Bedankt en nogmaals mijn complimenten. Donja

Een cliënt en lezer | april 2007

Stefan, ik sluit me aan bij de recensie achterop je boek: 'Vanuit een echte liefde voor het vak slaagt hij erin jonge moeders te inspireren, te motiveren en te steunen'. Ik geef je een compliment over de wijze waarop je mij begeleidt en adviseert: persoonlijk, warm, betrokken en kundig. Het is net alsof ik naar een vriendin mail. Elsa de Vries

Karin Harmsen | februari 2007

Hallo Stefan, de DVD heb ik nu een aantal keren gezien, steeds met een andere 'meekijker'. En hoe vaker ik hem zie, hoe beter ik hem vind. Eerst vond ik hem voornamelijk erg kort. Maar dat is te makkelijk, want er zit wel een heleboel info in. Over de verschillende leeftijden, over de manier waarop je het eten kunt aanbieden, over ervaring van andere ouders. Maar het meest informatieve van de DVD blijft misschien wel de beelden van die kliederende kindertjes, gewoon om bevestigd te zien dat wat ik doe er precies zo uitziet in andere huishoudens. Maar..., de DVD haalt het uiteindelijk niet bij je boek. Met je boek in de kast trotseer ik adviezen van het consultatiebureau, het kinderdagverblijf of gewoon andere erg assertieve moeders. Als ik weer eens ergens een dwingend advies gekregen heb, denk ik er over na, sla ik er je boek eens op na en blijf ik toch bij mijn besluit om naast borstvoeding vaste voeding te geven. En ik weet niet of de DVD alleen me die steun in de rug had gegeven. Dus de conclusie is: leuk die DVD, maar je boek blijft mijn belangrijkste naslagwerk als het over het eten van mijn zoontje gaat. Ik heb net mijn bijna negen maanden oude ventje zijn eerste druifjes gegeven. De allereerste druif is lekker zoet, maar hij kijkt me aan alsof ik hem in azijn gedoopt heb. Gelukkig worden de druifjes daarna al een beetje minder zuur. Als David en ik zo samen ons fruit delen ben ik er best een beetje trots op dat ik het heb aangedurfd de Rapley/Kleintjes-methode vanaf het begin consequent te voeren. Geen stukgeprakte smurrie, maar eten zoals ik dat zelf ook lekker vind: een halve banaan, stukjes appel en een vers stuk brood. Het geeft inmiddels zoveel voldoening om te zien hoe lekker hij zelfstandig zit te smikkelen, ondanks het feit dat hij nog nauwelijks een peuter te noemen is. Karin Harmsen [37 jaar] en moeder van David, nu bijna negen maanden [2 juni 2006]

NBD-Biblion | april 2006

Gezonde, verantwoorde en gevarieerde voeding voor kinderen. Uitgebreide informatie over voeding tijdens de zwangerschap gaat vooraf aan een warm pleidooi voor borstvoeding voor baby's. Alles wat hiermee ook maar enigszins te maken heeft, krijgt uitvoerig en praktisch aandacht (adviezen, achtergrondinformatie). Vervolgens wordt de 'bijvoeding' in de diverse fasen (tot vier jaar) gedetailleerd en helder belicht (voedingsstoffen en -patronen, allergieen e.a. bijzonderheden, menusuggesties en recepten etc.). De inhoud wordt afgesloten met o.m. productinformatie, begrippen, groente- en fruitkalender e.d. Als totaliteit is dit boek aldus een uitstekende informatiebron, leidraad en vraagbaak voor ouders/verzorgers en iedereen die op enigerlei wijze verantwoordelijkheid draagt voor de voeding van kinderen. Speciaal vegetariers en voorstanders van biologische voeding vinden in dit boek veel volledig nieuwe, originele en vooral bijzondere, afwisselende en zeer verrassende recepten voor elke leeftijd onder de vier jaar. Op geheel eigen wijze ventileert het boek een persoonlijke visie m.b.t. betreffende voeding, deze is bovendien onderhoudend, up to date, volledig, praktisch en goed haalbaar. De auteur laat de lezer ruimte voor het maken van eigen keuzes. Met adressen, boeken en twee registers.

Vereniging Begeleiding en Bevordering van Borstvoeding | maart 2006

Het gekende boek 'Van borst tot boterham' heeft met deze editie een waardige opvolger gekregen. Kleintjes, kinderdiëtist met een goede houding tegenover borstvoeding brengt in dit boek informatie samen over de voeding van kinderen tot vier jaar. Aangezien gezonde voeding begint bij de geboorte vangt dit boek dus ook aan met uitgebreide en goed informatie over borstvoeding. De auteur is zelf een waar adept maar hij vermeld ook waar hij de mosterd haalt: dat siert hem en maakt duidelijk waarom de informatie goed is. Jonge ouders kunnen hier niet alleen feitelijkheden lezen over het belang van borstvoeding maar ook dat voeding uit een fabriek van een heel ander allooi is. De auteur springt ook zorgvuldig om met info rond het verderzetten van borstvoeding onder andere door de manier waarop er wordt aangeraden om vaste voeding te beginnen, hier tussen een half en anderhalf jaar 'bijvoeding' genoemd en pas vanaf de zevende maand aangeraden. Ouders kunnen lezen hoe dat concreet aan te pakken. Zij krijgen ook belangrijke informatie over voedsel en producten, eiwitleveranciers (moedermelk) zoals men van een voedingsdeskundige verwacht, met menusuggesties en recepten toe, maar zij worden ook gerustgesteld door de kundige manier van communiceren van de auteur. Hij raadt de ouders aan het kindje geen prakjes aan te bieden, die hij als ouderwets bestempelt. Kleintjes pleit ervoor niets op te dringen of te overhaasten maar daarentegen het initiatief aan het kind over te laten. Verder kan men in dit boek best inspiratie vinden om het kindje een gediversifieerde voeding aan te bieden, terwijl het uiteraard verder borstvoeding krijgt. Borstvoeding is de leidraad in het boek. De auteur blijft tot bij de leeftijd van twee jaar bij de dagmenusuggesties een '(on-)bepaald aantal borstvoedingen' vermelden waarbij dan 'andere melk minder nodig is'. Els Flies, assistent in de psychologie, medewerker Tijdschrift VBBB VBBB België - jaargang 13, nummer 49

Nederlands Tijdschrift voor Diëtisten | december 2005

De auteur heeft meerdere boeken over gezonde kindervoeding op zijn (toepasselijke) naam staan, onder meer 'Van borst tot boterham'. Hij heeft een eigen praktijk als kinderdiëtist in Amsterdam en heeft een erg informatieve website; www.borstvoeding.com. In 'Eten voor de kleintjes' staat informatie over de voeding van de moeder en de zuigeling tot aan de peuterleeftijd. Het boek bevat richtlijnen voor een gezonde, vooral vegetarische voeding van biologische teelt. Alle vragen over voeding die je als jonge ouder kunt bedenken, worden in dit boek beantwoord. Hoe zit het bijvoorbeeld met voeding tijdens de zwangerschap, borstvoeding/zuigelingenvoeding, het geven van bijvoeding, vitaminesupplementen (waarbij de auteur ook zijn visie geeft op de officiële adviezen van het Voedingscentrum), en de 'gezonde' hoeveelheden per dag? Ongeveer de helft van het boek zijn voorbeelden van dagmenu's voor kinderen van verschillende leeftijden en recepten. De auteur benadrukt het belang van het volgen van de natuurlijke ontwikkeling van het kind. Richtlijnen zijn een houvast, maar een kind leert eten in zijn eigen tempo, ook het ontwikkelen van smaak heeft zijn tijd nodig. Hij geeft adviezen om te vertrouwen op je eigen gevoel als ouder. De auteur een heeft een duidelijke visie over gezonde voeding. Zo is hij voorstander van borstvoeding, full-of parttime vegetarisch eten en biologische producten).Toch dringt hij deze overtuiging beslist niet aan de lezer op. Het is een erg informatief, leuk, leesbaar boek, ook voor ouders die niet alleen vegetarisch eten en niet alle producten bij biologische winkels kopen. Anja Ensing, diëtist

Kadekrant | december 2005

Naar verluidt hoort het verspreidingsgebied van De Kadekrant (Oostelijk Havengebied en IJburg) tot de wijken in Nederland met het hoogste geboortecijfer. Reden voor De Kadekrant om in deze rubriek aandacht te besteden aan een onlangs verschenen boek over borstvoeding en ander eten voor kinderen van 0 - 4 jaar. Het is van de kinderdiëtist Stefan Kleintjes die op vriendelijk-belerende wijze jonge moeders ondersteunt in hun zoektocht naar het meest verantwoorde eten voor hun kind. Bij Kleintjes schemert zijn voorkeur voor borstvoeding en vegetarische kindervoeding door, maar niet hinderlijk en hij geeft veel alternatieven. Het boek staat vol met voedingtips voor de verschillende leeftijdscategorien van kinderen tot vier jaar. Maar daar blijft het niet bij, er zijn ook uitgebreide instructies over zaken rond het eten, bijvoorbeeld over hoe borstvoeding moet worden gegeven en dat je, als je zwanger bent, beter niet de kattenbak kunt doen. Met dit boek worden moeders gesteund en geïnspireerd om een goede en lekkere hap/slok aan hun kind 'voor te zetten'. De schrijver is een, zoals de flaptekst stelt, bemoedigende coach die aan de zijlijn jonge moeders adviezen influistert. Gerard Goudriaan, socioloog Kadekrant

Nieuws voor diëtisten | oktober 2005

Weer een boek over kindervoeding? Ja, maar wel een opmerkelijk boek. De auteur, Stefan Kleintjes, is diëtist en al jaren gespecialiseerd in kindervoeding. Zijn nieuwste boek volgt in grote lijnen de standaard richtlijnen voor zuigelingenvoeding. Maar juist omdat hij ook van die geijkte weg afgaat, is het boek interessant. Kleintjes: 'Alle menu's en recepten zijn vegetarisch, omdat ik dat gezonder vind. Verder is borstvoeding echt de rode draad in mijn boek. Ik propageer dat baby's tenminste zes maanden, maar liever nog twee jaar borstvoeding krijgen. Uit ervaring weet ik dat er veel behoefte is aan adviezen en hulp bij borstvoeding. Die geef ik in dit boek.' Opmerkelijk is ook dat Kleintjes het prakken en pureren in de ban doet en adviseert om gewoon een struikje broccoli en een aardappeltje op het bord te leggen. 'Laat het kind zelf bepalen wat en wanneer het eet, net zoals we een kind zelf laten beslissen wanneer het gaat lopen of praten. Bied je kind - naast de borst - eten aan en kijk wat er gebeurt. Het mooie is dat er dan geen schema's nodig zijn. Het ene kind neemt met negen maanden nog nauwelijks iets anders dan de borst, terwijl het andere kind met zeven maanden al een tomaatmonster is. Het werkt echt!' Karine Hoenderdos, diëtist Nieuws voor diëtisten

Voorwoord door Prof. Dr. Remy HiraSing, kinder- en jeugdarts

Toen mij werd gevraagd een voorwoord te schrijven bij het boek van Stefan Kleintjes over 'Eten voor de kleintjes', was ik aanvankelijk aarzelend. Vooral ook omdat het geschreven is door een kinderdiëtist die vegetarische kindervoeding voorstaat. Ik wilde het manuscript eerst lezen voor mijn naam eraan te verbinden. Mijn aarzeling verdween naarmate ik verder las. Het boek nodigt uit tot lezen. De schrijfstijl is luchtig en helder. Bovendien gaat het over een zeer belangrijk onderwerp: voeding voor de kleintjes.

Gezonde voeding is een belangrijke voorwaarde voor behoud van gezondheid en voor een normale groei en ontwikkeling. De jeugdgezondheidsmedewerkers op consultatiebureaus besteden tijdens de diverse contactmomenten met de ouders veel aandacht aan voeding. Tot de leeftijd van vier jaar worden de ouders en het kind regelmatig uitgenodigd voor een periodiek gezondheidsonderzoek op het consultatiebureau. Meer dan 90% van de ouders gaan in op de uitnodiging, mede vanwege de voedingsadviezen die zij heel belangrijk vinden. Ouders hechten veel waarde aan een goede gezondheid van hun kind. Daaraan levert dit boek een belangrijke bijdrage.

In dit boek worden veel concrete recepten voor de maaltijden beschreven. Bij het lezen krijg je trek. Er is een grote keuze voor de diverse maaltijden en voor tussendoortjes. Het is een goede basis voor de broodnodige variatie. Dat maakt het eten tot een feest. Daarbij komt dat het gezond en verantwoord is.

Borstvoeding, één van de belangrijkste activiteiten ter preventie van overgewicht, wordt in dit boek uitgebreid beschreven. Borstvoeding is super. De voordelen voor het kind zijn:

• minder bovenste luchtweginfecties;
• minder diarree;
• minder allergieën;
• minder ziekenhuisopnamen;
• hoger IQ;
• preventie overgewicht.

Borstvoeding: heeft ook voordelen voor de moeder:

• minder bloedverlies na de bevalling;
• kleinere kans op ovariumkanker en borstkanker.

Daarom ondersteun ik alle initiatieven en activiteiten die leiden tot een procentuele toename van kinderen die borstvoeding krijgen. Moedermelk is beter dan blikvoeding.

Dit weten aanstaande moeders ook. Daarom begint 80% met borstvoeding. Helaas haakt meer dan 50% af in de eerste drie maanden, veelal door onzekerheid, onjuiste informatie en onvoldoende ondersteuning.
Dit boek bevat vele praktische adviezen en achtergrondinformatie waar moeders hun voordeel mee kunnen doen. Het zal hen ongetwijfeld helpen bij het langer doorgaan met het geven van borstvoeding.

Een aantal beweringen in dit boek is vrij stellig, zoals die over alcohol en borstvoeding ('na het drinken van een glaasje alcohol kun je beter de komende twee uur geen borstvoeding geven') en pil en borstvoeding ('De pil is niet geschikt als je borstvoeding geeft en wilt blijven geven'). Hierover moet nader wetenschappelijk onderzoek plaatsvinden.

De auteur brengt de informatie in een geheel eigen stijl en op verhalende wijze; hij heeft duidelijk een eigen mening maar dringt deze niet aan zijn lezers op. De wetenschappelijke onderbouwing blijft wat verborgen, maar als geheel is de in dit boek geboden informatie verantwoord en heel praktisch.

Dit is juist wat ouders van jonge kinderen nodig hebben. Het geeft hun meer duidelijkheid en vooral zekerheid. Hetgeen de basis is voor een evenwichtige ontwikkeling van het kind.

Veel leesplezier.
Prof. Dr. Remy HiraSing, kinder- en jeugdarts, hoogleraar Jeugdgezondheidszorg aan VU Medisch Centrum te Amsterdam en TNO in Leiden

Inhoudsopgave

1 De basis voor een gezonde voeding van elke dag; hoe gaat dat in de zwangerschap?

Inleiding
De invloed van de seizoenen
Biologische teeltmethode en zo min mogelijk bewerkt
Kwalitatief eten voor twee: kies voor krachtvoer
Zwanger zijn: ook voor jezelf een nieuw begin
Toch iets extra's in de zwangerschaps- en borstvoedingsperiode?
Melk en melkproducten: gebruik ze met mate
Zwangerschapslusten
En dan toch te veel aangekomen
Wat doe je tegen ochtendmisselijkheid?
Koffie, thee, alcohol en roken
Stoppen met alle medicijnen?
Een vlotte bevalling heeft te maken met borstvoeding
Niet-gewone bevallingen en borstvoeding
Borstvoedingsbeleid zorgverleners
Een borstoperatie: wat nu?

2 De eerste zes maanden; over je eigen voeding en andere zaken die met borstvoeding te maken hebben

Zelfverzekerde vriendinnen weten waar het over gaat
Borst of fles: twee verschillende grootheden
Flesvoeding, de voor- en nadelen
Je gevoel heeft er alles mee te maken
Het belang van borstvoeding
Borstvoeding is geen uitputtingsslag
Hoe ga je te werk?
De kunst van het aanleggen
De rol van de vader, vriendinnen en ervaringsmoeders
Aarzel niet om op tijd om raad te vragen
Draag je een beha of niet?
Gefopt!
Vlakke tepels
Stuwing
Te vroeg geboren: dan juist borstvoeding
De kunst van het kolven
Ouderschapsverlof voor moeders én vaders
De combinatie van borst, baan en kinderdagverblijf
Voeden op vraag?
Een dipje?
Pas op die zesde week
Groeien: de kunstvoedingscurve en de borstvoedingscurve
Te veel of te weinig melk
Een tweeling voeden, hoe doe je dat?
Lekken
Toch een kloofje
Borstontsteking
Je eigen voeding als je de borst geeft
De baby kan reageren op wat jij zelf eet
Als de baby ziek is
Medicijnen die je kunnen dwingen met voeden te stoppen
Borstvoeding en hiv
Zuigelingenvoeding en opvolgmelk uit de fabriek
De fles, de tuitbeker of het kopje

3 Bijvoeding; wennen aan bijvoeding: vanaf de zevende maand tot anderhalf jaar

Inleiding
Vegetarisch of parttime vegetarisch?
Leren eten in je eigen tempo
Smaakontwikkeling
Het wennen aan en introduceren van vast voedsel kan op geleide van de baby
In de praktijk
Groenten
Fruit
Potjes met...
Rijstmeel, broodkorst, rijst en macaroni
Vetten in de voeding
Eiwitleveranciers: moedermelk, zuivel, peulvruchten, vlees en vis
Voor de echte liefhebber van superverantwoord vegetarisch eten
Drinken
Zoet en zout
Vitamine C
Vitamine A en D en het officiële advies
Vitamine D, ook een nadenkertje
Vitamine K
IJzer
Fluor
Kindervoeding op het kinderdagverblijf
Allergieën: borstvoeding is nummer één
Voedselallergieën
Is het slim om je voedingspatroon preventief aan te passen?
En als er klachten ontstaan gedurende de lactatieperiode/eerste zes maanden?
Minderen of stoppen met borstvoeding in de eerste zes maanden, en daarna vaste voeding
geven (met een familielid met allergie)
Vast voedsel introduceren bij een kind dat klachten heeft van koemelk of andere producten
Wat te doen als je een allergie ontdekt nu je al vast voedsel introduceert?
Tafelmanieren

4 Bijvoeding: van een half tot anderhalf jaar; menusuggesties en recepten

De eerste zes maanden
Na het eerste halfjaar
De achtste maand
De negende tot en met de twaalfde maand
Een jaar tot anderhalf jaar

5 De voeding van anderhalf tot twee-en-half jaar: de peuterperiode

Inleiding
Hoe zit dat met weerstand?
De dagelijkse behoeften op een rijtje
Groente
Fruit
Brood, granen en aanverwante artikelen
De eiwitcomponent in de voeding
Te veel vet: niet goed
Zout

6 Menusuggesties en recepten: van anderhalf jaar tot twee-en-half jaar

Anderhalf tot twee jaar
Twee tot twee-en-half jaar
Recepten bij menusuggesties voor anderhalf jaar tot twee-en-half jaar

7 Menusuggesties en recepten: van twee-en-half jaar en ouder

Inleiding
Menusuggesties voor twee-en-half jaar en ouder
Recepten voor de leeftijdsgroep twee-en-half jaar en ouder

8 Productinformatie en begrippen

9 Fruit- en groenteseizoenskalenders

Fruitseizoenskalender
Groenteseizoenskalender

10 Organisaties, discussiefora, websites en boeken

Borstvoeding in Nederland
Borstvoeding in België
Borstvoeding en discussiefora
Borstvoeding, achtergrondinformatie en verder lezen
Voeding en allergie
Voeding en milieu
Algemeen
Boeken en algemeen

11 Trefwoordenregister

Leden van de Vereniging Borstvoeding Natuurlijk kunnen dit boek lenen bij de VBN. Het boek word je gratis toegestuurd en de portokosten voor het terugsturen zijn voor je eigen rekening. Lenen? Stuur een mailtje met je naam, lidmaatschapsnummer en adresgevens naar: bibliotheek-vbn@borstvoeding.nl