De beste behandeling van zere tepels is ze te voorkomen. De beste manier om ze te voorkomen is door de baby vanaf de eerste dag op de juiste manier aan te leggen.
In het algemeen komen pijnlijke tepels door een of twee oorzaken. Óf de baby ligt niet goed en is niet goed aangelegd, óf de baby zuigt niet goed, of beide spelen een rol. Als ze goed zijn aangelegd, leren baby's al doende op de goede manier drinken doordat ze melk uit de borst krijgen (ze leren al doende). 'Zuigproblemen' worden dus meestal veroorzaakt door slecht aanleggen.
Een schimmelinfectie (door Candida albicans) kan ook een oorzaak zijn van zere tepels. De pijn die door slecht aanleggen en een ineffectieve manier van zuigen ontstaat, doet het meeste pijn als je de baby aanlegt en wordt meestal minder als de baby drinkt. De pijn die door een schimmelinfectie wordt veroorzaakt, blijft tijdens de hele voeding aanwezig en kan zelfs na de voeding aanhouden. Moeders beschrijven de pijn van de eerste twee oorzaken als een stekende pijn. De pijn van de schimmelinfectie wordt vaak als branderig omschreven, maar voelt niet altijd zo. Als de pijn aan de tepels nieuw opkomt terwijl het voeden voorheen pijnloos was, is dit een aanwijzing dat de pijn mogelijkerwijs wordt veroorzaakt door een schimmelinfectie, maar de pijn kan ook bovenop pijn van andere oorzaken komen. Tepelkloven kunnen het gevolg zijn van een schimmelinfectie. Er zijn verschillende andere oorzaken van zere tepels.
Correcte positie van de baby en juist aanleggen
Het is niet ongebruikelijk dat vrouwen merken dat het moeilijk is de baby goed vast te houden en goed te laten toehappen. Als je de baby op de goede manier vasthoudt, kan hij goed toehappen en als de baby goed toegehapt heeft, heeft hij minder kans om 'winderig' te worden en kan hij ook zelf de melkstroom reguleren. Als een baby slecht is aangelegd kan dit dus ook tot gevolg hebben dat de baby niet goed aankomt, vaak drinkt of krampjes heeft.
Zie ook
de filmpjes die laten zien hoe je een baby goed aanlegt, hoe je weet dat een baby melk krijgt en hoe je compressie toepast.
Houding: we nemen voor het gemak aan dat je met de linkerborst voedt
Een goede houding bij het voeden maakt goed aanleggen gemakkelijker. Veel punten die je onder 'toehappen' vindt, gaan vanzelf als de baby meteen in de goede houding ligt.
Het is in het begin waarschijnlijk het makkelijkst om de doorgeschoven bakerhouding te gebruiken om je baby aan te leggen. Houd de baby in je rechterarm, waarbij je met de zijkant van je bovenarm in de bips van de baby duwt zodat je handpalm naar boven draait. Hierdoor kun je het lichaampje makkelijker ondersteunen en de baby komt dan van de goede richting af, zodat hij goed aangelegd wordt. Je hand ligt met de palm naar boven onder het gezichtje van de baby (niet onder zijn schouder of nek). De huidplooi die tussen je duim en wijsvinger zit moet achter het nekje van de baby zitten (niet achter het hoofd). De baby ligt bijna horizontaal langs je lichaam, met zijn hoofdje licht achterover gebogen en is zo gedraaid dat zijn borst, buik en dijtjes een beetje schuin tegen je aan liggen, zodat de baby je aan kan kijken. Houd de borst met je linkerhand vast, met de duim boven en de andere vingers eronder, tamelijk ver van de tepel en tepelhof af.
De baby moet met het hoofdje een klein beetje naar achteren gekanteld naar de borst toe komen. De tepel wijst dan vanzelf naar het gehemelte van het mondje van de baby.
Het aanleggen
- Zorg er nu voor dat de baby zijn mondje wijd opent. Dit doe je door je tepel, die nog steeds in de richting van het gehemelte van de baby wijst, lichtjes langs de bovenlip (niet de onderlip) van de baby te strijken, van de ene mondhoek naar de andere. Of je beweegt de baby langs je tepel, dat vinden sommige moeders makkelijker. Wacht tot de baby zijn mondje opent alsof hij gaapt. Terwijl je de baby naar de borst brengt, moet zijn kin je borst het eerst raken. Schuif hem niet zo heen en weer dat de tepel naar het midden van het mondje wijst, hij moet naar het gehemelte wijzen.
- Als de baby zijn mondje geopend heeft, breng de baby dan met de hand waarmee je hem vasthoudt direct naar de borst. Maak je geen zorgen over zijn ademhaling. Als hij in de goede houding goed is aangelegd, zal hij zonder enig probleem kunnen ademhalen. Als hij niet kan ademen, zal hij zich van de borst terugtrekken. Wees niet bang dat je te ruw bent.
- Als de tepel nog steeds pijn doet, gebruik dan je wijsvinger om het kinnetje van de baby zachtjes omlaag te duwen om het onderlipje naar buiten te brengen. Je moet dit misschien tijdens de hele voeding blijven doen, maar meestal is dat niet nodig. De pijn zal meestal afnemen. Haal de baby niet een aantal keer van de borst tot hij perfect is aangelegd. Als de baby vijf keer van de borst wordt gehaald en opnieuw moet toehappen, zul je vijf keer zoveel pijn hebben, vijf keer zoveel schade. Verbeter het aanleggen als je hem aan de andere borst legt, of bij de volgende voeding.
- Hetzelfde principe geldt wanneer je zit of met de baby ligt of de rugbyhouding toepast. Zorg dat de baby het mondje wijd open doet, laat de baby niet alleen de tepel, maar ook zoveel mogelijk van de tepelhof (bruine deel van de borst) in het mondje nemen (dit hoeft niet per se de hele tepelhof te zijn).
- Er is geen 'normale' duur van een voeding. Als je vragen hebt, bel dan je zorgverlener.
- Een baby die goed is aangelegd zal een groter deel van de tepelhof met zijn onderlip dan met zijn bovenlip bedekken.
Het zuigen van de baby verbeteren
De baby leert goed zuigen door het voeden en doordat hij melk in zijn mondje krijgt. Door vroeg gebruik van flessen- of fopspenen of als de baby vanaf het begin af aan slecht is aangelegd kan het zuigen van de baby ineffectief zijn geworden, of niet geschikt voor de borstvoeding. Sommige baby's lijken gewoon wat tijd nodig te hebben voor ze een goede zuigtechniek hebben ontwikkeld. Zuigoefeningen en/of vingervoeden kan helpen, maar het is geen goed idee om de baby niet meer aan de borst te nemen en in plaats daarvan over te gaan op vingervoeden, dit moet alleen als allerlaatste redmiddel gebeuren.
Mijn tepel wordt wit nadat de baby van de borst is gekomen
Moeders beschrijven de pijn bij een wit wordende tepel vaak als 'brandend', maar meestal begint de pijn pas als de voeding voorbij is. Het kan enkele minuten of langer duren voordat de tepel zijn normale kleur krijgt, maar dan komt er een nieuwe pijn, die moeders meestal als 'kloppend' beschrijven. Deze kloppende pijn kan seconden of minuten duren en de tepel kan wéér wit worden. De oorzaak lijkt een spasme in de bloedvaten (meestal vasospasme of Raynauds syndroom genoemd) van de tepel te zijn (als de tepel wit is), waarna de bloedvaten zich weer ontspannen (de tepel krijgt dan weer zijn normale kleur). Soms blijft deze pijn zelfs doorgaan als de pijn tijdens het voeden zelf over is gegaan. De moeder heeft alleen na het voeden nog pijn, niet tijdens het voeden. Wat kan er aan gedaan worden?
- Let er heel goed op dat je de baby goed aan de borst aanlegt. Dit soort pijn hangt vrijwel altijd samen met, en wordt waarschijnlijk veroorzaakt door, datgene dat de pijn tijdens het voeden veroorzaakte. De beste behandeling voor deze vasospasme is de behandeling van de andere oorzaken van zere tepels. Als de belangrijkste oorzaak van de tepelpijn is opgelost, verdwijnt de vasospasme ook.
- Meteen na het voeden iets warms op de tepel leggen (warm washandje, warme kruik, haarföhn) kan de reactie voorkomen of verminderen. Droge warmte is meestal beter dan natte warmte, omdat natte warmte de tepels verder kan beschadigen.
- Soms geven we een oraal medicijn (nifedipine) om deze reactie te voorkomen. Je kunt ook vitamine B6 gebruiken.
Algemene maatregelen
- Je kunt na elke voeding de tepels kort verwarmen, met een haarföhn die op een lage stand staat.
- De tepels moeten zoveel mogelijk aan de lucht worden blootgesteld.
- Als je de tepels niet aan de lucht kunt blootstellen, kun je halfronde plastic borstschelpen (geen tepelhoedjes) dragen om te voorkomen dat je kleding tegen je tepels wrijft. Zoogkompressen houden het vocht bij de tepel en kunnen op die manier beschadigingen opleveren. Ze hebben ook de neiging om aan beschadigde tepels te plakken. Als je veel lekt, kun je een kompres over de borstschelp dragen.
- Soms helpen zalfjes. Als je een zalf gebruikt, gebruik dan een heel klein beetje na het voeden en was het niet af.
- Was je tepels niet vaak. Dagelijks wassen is meer dan voldoende.
- Als je baby goed aankomt, is het niet nodig om de baby bij elke voeding aan beide borsten te voeden. Het kan je pijn schelen en het genezingsproces versnellen als je je baby bij elke voeding maar aan één borst voedt. Het kan helpen om, wanneer de baby niet langer meer op eigen kracht drinkt, borstcompressie toe te passen, zodat hij melk blijft krijgen. Het kan zijn dat dit bij de ene voeding wel lukt, maar bij de andere niet. In zeer moeilijke gevallen kun je een borstvoedingshulpset gebruiken om bij te voeden (bij voorkeur gevuld met afgekolfde melk), zodat de baby aan het voeden met één borst voldoende heeft.
Als je de baby vanwege de pijn niet aan de borst kunt nemen, ondanks het uitproberen van al bovengenoemde maatregelen, is het waarschijnlijk nog steeds mogelijk om borstvoeding te blijven geven na een tijdelijke borstvoedingspauze (3-5 dagen), om de tepels de kans te geven te genezen. Tijdens deze periode kun je de baby beter niet met een speen voeden. Het is natuurlijk voor jou en de baby ook het best als je de baby je afgekolfde melk voedt. Gebruik de 'vingervoed' techniek of voed uit een kopje (klein bekertje). Dit is een uiterste redmiddel en de keuze om een baby van de borst te halen moet niet licht genomen worden. Bovendien werkt het vaak niet.
Bij zere tepels kun je beter geen tepelhoedjes gebruiken, want hoewel ze misschien tijdelijk helpen, doen ze dat meestal niet, of het lijkt maar dat ze helpen. Ze kunnen ook de melkproductie drastisch doen teruglopen, en de baby kan onrustig worden en te weinig aankomen. Als de baby er eenmaal aan gewend is, kan het erg moeilijk zijn om de baby terug aan de borst te krijgen. Bovendien hebben veel vrouwen die de tepelhoedjes geprobeerd hebben, gemerkt dat ze bij pijn niet helpen. Gebruik ze alleen als laatste redmiddel, maar zoek eerst hulp.
Lees ook
Heb je nog vragen?
Artikelgegevens
- Artikel (handout #3a) Sore nipples. Herzien in januari 2005
- Vertaald door Heleen Hayes
- Deze handout mag zonder verdere toestemming gekopieerd en verspreid worden, op voorwaarde dat hij in geen geval gebruikt wordt in enige context die de WHO-code op de marketing van vervangingsmiddelen van moedermelk schendt
Ik wist het meteen: ook dit keer zou ik er alles aan doen om mijn kleine ukkie borstvoeding te gaan geven. Dat dit dus betekende dat wanneer ik weg zou gaan, ik moest kolven of een plekje moest zoeken zodat niemand mij zou kunnen zien om borstvoeding te geven, dat nam ik maar voor lief.
