Herpes is een virus dat steeds vaker voorkomt. Een paar types van de herpesvirusfamilie kunnen voor complicaties zorgen tijdens de zwangerschap of net na de bevalling. In dit artikel worden de voor de mens belangrijkste types besproken.
Martien van den Berg bespreekt eveneens wat de gevolgen zijn voor de borstvoedingsrelatie.
Wat is herpes
De herpesvirussen hebben als kenmerk dat ze na infectie levenslang in je lichaam blijven in een min of meer sluimerende vorm. Je bent dan drager van het virus. Zo lang de afweer intact is, wordt de aanwezigheid van het virus niet gemerkt. Maar zodra de weerbaarheid wordt aangetast, bijvoorbeeld door een griepje, menstruatie, slecht eten, stress of gebruik van geneesmiddelen, krijgt het virus kans om een ziekte te veroorzaken. De herpesvirussen zijn zeer besmettelijk.
Voor de mens belangrijk zijn de volgende types:
- Herpes simplex type I, verwekker van de zogenaamde koortslip
- Herpes simplex type II, veroorzaakt herpes rond de geslachtsorganen
- Varicella Zoster oftewel waterpokken en gordelroos
- Epstein Barrvirus, veroorzaker van de ziekte van Pfeiffer
- Cytomegalovirus, letterlijk grote celvirus
- Humaan herpes virus type 6, ook wel bekend als de zesde ziekte
Waterpokken, de zesde ziekte, het cytomegalovirus (CMV), Herpes Simplexvirus, koortslip
Waterpokken
Gewoonlijk vindt infectie met het Epstein Barrvirus op de kinderleeftijd plaats en het geeft dan zelden aanleiding tot ziekteverschijnselen. Treedt de infectie op latere leeftijd op dan is er een kans van 50% op het ontwikkkelen van de ziekte van Pfeiffer.
Het doormaken van waterpokken geeft immuniteit tegen de ziekte. Het virus blijft aanwezig in het lichaam. Dit kan leiden tot het uitbreken van gordelroos bij volwassenen. Zo kan bijvoorbeeld de gordelroos van oma de besmettingsbron zijn waarvan de kinderen waterpokken krijgen.
De incubatieperiode voor waterpokken is 11 tot 21 dagen en het is besmettelijk gedurende zevendagen. Waterpokken kunnen een gevaar betekenen voor je ongeboren of premature baby. Als je waterpokken krijgt binnen vijf dagen voor de geboorte van je baby dan adviseren sommige artsen dat moeder en baby worden gescheiden om de kans op besmetting laag te houden.
Onderzoek toont aan dat 50% van de baby's dan waterpokken ontwikkelt. Je kan dan wel je melk afkolven en aan je baby laten geven omdat jouw melk antistoffen bevat. Als er geen besmettelijke blaasjes meer zijn kan er weer in direct contact borstvoeding worden gegeven. Als je al waterpokken hebt gehad zal je baby niet zo snel waterpokken krijgen of misschien in een lichte mate. Met name tijdens de zwangerschap kan waterpokken dus voor complicaties zorgen.
Overmatige melkproductie kan het gevolg zijn van het waterpokkenvirus doordat er onderhuids meer prikkels zijn die de melkproductie kunnen bevorderen. Een bloedtest kan uitmaken of je antistoffen hebt voor waterpokken.
De zesde ziekte
De zesde ziekte is vrij onschuldig. De uitslag bij de zesde ziekte, die sterk uitgebreid is en uit kleine vlekjes bestaat, is echter een teken dat de ziekte voorbij is.
Vertel je arts en/of vroedvrouw dat je herpesdrager bent zodat op tijd maatregelen genomen kunnen worden. Omdat het afweersysteem van de baby niet helemaal is ontwikkeld kan het virus zich verspreiden over het hele lichaam van de baby en dit kan zeer ernstige gevolgen hebben.
Het cytomegalovirus (CMV)
Meer dan de helft van alle mensen is drager van het cytomegalovirus (CMV), vaak zonder ooit aan een duidelijke ziekte te hebben geleden. Bij volwassenen kan het CMV ziekteverschijnselen veroorzaken die lijken op de ziekte van Pfeiffer en gepaard gaan met keelontsteking en leverfunctiestoornissen. Het CMV kan vooral vroeg in de zwangerschap voor problemen zorgen. De infectie bereikt het embryo via de placenta. Bij enkele kinderen ziet men op latere leeftijd doofheid en geestelijke achterstand optreden. De aanstaande moeder die in het bezit is van antistoffen hoeft niet beducht te zijn voor infecties. Als een moeder later in de zwangerschap een CMV infectie krijgt, krijgt de baby waarschijnlijk voldoende antistoffen tegelijkertijd. CMV komt overal in voor, in bloed, tranen, speeksel en borstvoeding. Echter bij de borstvoeding worden ook voldoende antistoffen meegegeven. Als een premature en of zieke baby na de bevalling langs een andere weg CMV krijgt kan dit ernstige gevolgen hebben. Donormelk dient gepasteuriseerd te worden zodat het CMV virus vernietigd wordt. Dit kan ook door zeven dagen invriezen op -20 graden C.
Koortslip en genitale herpes
Van het herpes simplexvirus zijn twee typen bekend: type I dat vooral rond de mond voorkomt en daarom ook wel koortslip heet en type II dat vooral rond de geslachtsorganen huist. Zo'n 75 tot 90% van de volwassenen is wel eens in aanraking geweest met herpes simplex. Een knuffel, stoeien of door uit elkaars beker te drinken in de kinderjaren is dan voldoende om drager te worden. Ongeveer 20 tot 40% van de dragers krijgt daadwerkelijk uitslag rond de mond.
Koortslip
Een koortslip is een infectie van de huid op of in de buurt van de lippen. Er ontsaat een plekje dat jeukt, brandt of pijn doet. Het plekje zwelt op, wordt rood en er ontstaan kleine blaasjes. Na een of twee dagen drogen de blaasjes op en ontstaan er korstjes. Na ongeveer een week is de lip genezen. Een koortslip komt vaak terug, meestal op dezelfde plaats. Een koortslip wordt veroorzaakt door het herpesvirus dat in het vocht van de blaasjes zit. Via knuffelen en kussen kan het virus zich verspreiden. De virus verdwijnt niet uit het lichaam. Het virus blijft sluimeren in de zenuwcellen van de huid. Pas als het virus de tweede keer actief wordt, ontstaat een infectie op of rond de lippen.
Zonlicht, koorts, menstruatie, zwangerschap of stress kunnen het virus activeren. Een koortslip is lastig en soms pijnlijk en geneest altijd zonder littekens. Het kan over het algemeen geen kwaad behalve voor baby's.
Een ander besmetten
Iemand met een koortslip, herpes type I, kan zijn of haar partner besmetten met herpes genitalis (type II). Door orale seks kan het virus uit de vochtblaasjes zich rond de geslachtsdelen nestelen en daar een herpesaanval veroorzaken. In een enkel geval blijft het virus in de baarmoedermond of urinebuis aanwezig. Je hoeft daar zelf niets van te merken maar kunt dus wel een ander besmetten.
Ongeveer tien dagen na de besmetting kun je last krijgen van pijn, jeuk, bloed in de urine of pijn bij het plassen. Een paar dagen later komen er blaartjes in of op je geslachtsorganen. Deze blaren kunnen opengaan en worden dan zweertjes die pijnlijk zijn. Voor jezelf is herpes niet echt gevaarlijk, de zweertjes genezen meestal vrij snel. De kans is wel vrij groot dat ze weer terugkomen. Het herpesvirus blijft in het lichaam en kan weer actief worden. Voor het kind zijn de zweertjes heel gevaarlijk. Als een zwangere vrouw herpes genitalis heeft dan is het erg belangrijk dat de controlerend huisarts, verloskundige of gynaecoloog ervan op de hoogte is. Er bestaat immers altijd een kans dat het herpesvirus in het geboortekanaal aanwezig is en dat de baby hierdoor tijdens de bevalling besmet raakt; Als de baby tijdens de geboorte wordt besmet, kan het herpes-virus zich verspreiden naar diverse organen. Omdat het afweersysteem van een baby nog niet goed is ontwikkeld, kan deze verspreiding erg snel gaan. Als dan behandeling achterwege blijft, kan dat zeer ernstige gevolgen hebben. In sommige gevallen verricht men bij een eerste aanval voor alle zekerheid een keizersnede. Bovendien let men bij baby's van moeders die bekend zijn met het virus extra op verschijnselen die duiden op besmetting. Mochten deze verschijnselen zich voordoen, dan kan de baby hier onmiddelijk voor worden behandeld. Een besmetting tijdens de geboorte leidt in 50% van de gevallen tot een infectie waarbij de typische herpesblaasjes ontbreken. Uit onderzoek is gebleken dat de postnatale infectie door overbrenging van personen op de baby waarschijnlijk belangrijker is dan de infectie tijdens de bevalling.
Herpes kan op vele plaatsen in het lichaam opduiken bijvoorbeeld rond de tepels of in het oog. Herpesvirusinfecties van het oog doen zich voor als een terugkerende 'keratoconjunctivis', een gecombineerde oogbindvlies- en hoornvliesontsteking.
Behandeling
Door moderne laboratoriumtechnieken is de diagnose binnen 24 uur te stellen door afschrapen van een blaasje of inzetten van een kweek. De behandeling is het medicijn aciclovir, valaciclovir of famciclovir. Deze middelen remmen de vermenigvuldiging van het virus zodat je minder klachten hebt en een aanval korter duurt. Je arts kan dit middel voorschrijven.
Bij de mens bestaan onvoldoende gegevens om de mogelijke schadelijkheid te beoordelen tijdens zwangerschap. In dierproeven is het werkzame bestanddeel schadelijk gebleken. Het is nog onzeker wat dit betekent voor de mens. De medicijnen worden uitgescheiden in de moedermelk. Bij het geven van borstvoeding dient men zich dit te realiseren en het dus niet te pas en onpas gebruiken of als onderhoudsdosering bijvoorbeeld.
Tips bij Herpes Simplex
- Vermijd huidcontact met de uitslag van een herpesdrager, het besmettingsgevaar is het grootst als er blaasjes en zweertjes zijn.
- Heeft iemand in het gezin herpes, dan kun je tijdens een aanval beter niet zijn of haar handdoeken of washandjes gebruiken.
- Jonge kinderen met een koortslip kun je beter uit de buurt houden van je pasgeboren baby als je niet zeker bent of zij zich kunnen houden aan regels zoals het niet knuffelen.
- Beter niet vrijen tijdens een herpesaanval.
- Sla orale seks over als er een koortslip is. Je kunt het virus heel gemakkelijk overdragen van onder naar boven en omgekeerd.
- Het is heel belangrijk dat de borsten van een zwangere of borstvoedinggevende vrouw niet met actieve herpesblaasjes in contact komen.
- Als een wondje zich in de buurt van de tepelhof bevindt moet de borstvoeding tijdelijk onderbroken worden. De afgekolfde melk wordt weggegooid totdat alle wondjes zijn ingedroogd.
- Dek blaasjes of zweertjes af en zorg ervoor dat je baby in geen geval met een blaasje of zweertje in contact komt.
- Was je handen nadat je een blaasje of zweertje hebt aangeraakt.
- Als je aan het kolven bent en je komt met je hand in contact met een zweertje, gooi dan de melk weg omdat je melk besmet kan zijn.
- Gebruik een goed beschermend zonnenbrandmiddel voor je lippen.
- Zorg voor een goede weerstand. Gezonde voeding, voldoende lichaamsbeweging en genoeg nachtrust.
- Vertel je arts, vroedvrouw dat je herpesdrager bent zodat op tijd maatregelen genomen kunnen worden. Omdat het afweersysteem van de baby niet helemaal is ontwikkeld kan het virus zich verspreiden over het hele lichaam van de baby en dit kan zeer ernstige gevolgen hebben.
- Advies van Dr. Vogel: crème Echinaforce bij een koortslip, deze crème werkt ontsmettend en antiviraal en verbetert de wondgenezing.
Een acute herpes simplex infectie is dus op zich geen reden om de borstvoeding te onderbreken of te stoppen tenzij de blaasjes zich bevinden binnen het gebied dat de baby in de mond neemt. Blaasjes op de borst of andere plaatsen binnen het bereik van de zuigeling kunnen het beste worden afgedekt. Vooral de eerste levensweken kan het herpes simplex virus schade berokkenen.
Alternatief
Richard S. Griffith, M.D., professor emeritus in de medicijnen bij de Indiana University School of Medicine en tevens specialist infectieziektes heeft de volgende verklaring:
Er zijn good guys en bad guys in het herpes drama. In de jaren '50 werd ontdekt dat aminozuren van invloed zijn op de groei of juist vermindering van het herpesvirus. Kreeg het herpesvirus in celculturen het aminozuur arginine dan groeide het enorm. Bij het aminozuur lysine werd er een vermindering geconstateerd. Griffith pleit voor een dieet met een overschot aan lysine en laag in arginine.
Test
Niet iedereen reageert door voeding met herpesverschijnselen maar je kunt er eenvoudig achter komen door de volgende test.
Beperk de inname van lysine en neem een aardige hoeveelheid arginine. Eet bijvoorbeeld 100 gram pinda's, noten, chocolade of gelatine en neem waar of je de eerste symtomen voelt opkomen. Krijg je herpesverschijnselen dan kun je in het vervolg de inname van arginine beperken door geen pinda's (pindakaas), chocolade, kokos en gelatine meer te gebruiken. Lysine zit vooral in melkprodukten, vlees, vis, ei en bonen. Een andere manier om het herpesvirus te remmen is waarschijnlijk het eten van zeewier. Bij een test in een reageerbuis werd de herpesactiviteit met 50% gereduceerd na het toevoegen van zeewierextract. en toen de onderzoekers aan de menselijke cellen eerst zeewierextract toevoegden en twee uur later het herpesvirus, werd het virus voor 100% geblokkeerd.
Bronvermelding
- folder "Een koortslip" uitgave Nederlands Huisartsen Genootschap 1996
- Virus, J. van der Noordaa e.a. St. Biowetenschappen en Maatschappij
- Breastfeeding Anser Book, La Leche League International 1997
- Food your miracle medicine, Jean Carper, 1994
- art. Wat is Herpes, Viva 4-9-1995
- Riordan, J., Auerbach, K.G.: Breastfeeding and Human Lactation, 1993
- Grote Winkler Prins, 26 delig, 9e geheel nieuwe druk 1990
- Herpes genitalis in Nederland: Algemene informatie & onderzoeksresultaten, uitgave SOA Stichting en Wellcome
- Pharmceuticals B.V. 1995
- Herpes genitalis: antwoorden op veel gestelde vragen , Stichting soa-bestrijding
- Soa-bulletin, jaargang 19 nr.3 juni 1998
Ik wist het meteen: ook dit keer zou ik er alles aan doen om mijn kleine ukkie borstvoeding te gaan geven. Dat dit dus betekende dat wanneer ik weg zou gaan, ik moest kolven of een plekje moest zoeken zodat niemand mij zou kunnen zien om borstvoeding te geven, dat nam ik maar voor lief.
