column-84.jpgIk voel me belabberd, mijn borst doet heel veel pijn en ik heb hoge koorts. Al een paar dagen lag ik met buikgriep op bed en net nu ik me wat beter begon te voelen, krijg ik een borstontsteking. Het is al de vijfde keer in mijn borstvoedingscarrière dat ik een borstontsteking te pakken heb en ik denk dus te weten wat ik moet doen. Toch zoek ik voor de zekerheid de lijst met adviezen erbij. Al snel ben ik de draad kwijt en dat komt niet alleen door de hoge koorts...

column-83.jpg'Dertig jaar geleden wilde ik mijn dochter graag de borst geven. Mijn huisarts zei toen dat ik geen type voor borstvoeding was. Ik geloofde hem en daarom heb ik geen borstvoeding gegeven.'
Het lijkt zomaar een opmerking van een oma in spé. Maar ik zie veel moeders van dertig jaar geleden die mij vertellen hoe het toen ging met de begeleiding van borstvoeding. Veel van hen hebben in mijn ogen rare adviezen met betrekking tot borstvoeding gekregen. Nu ze zien hoe hun dochters worden begeleid, komen de verhalen boven.

column-82.jpgHet schijnt echt iets van de nieuwe generatie te zijn. Kinderen die MSN-en, SMS-en, TV-kijken en huiswerk maken tegelijk. En, oh ja, ook nog muziek luisteren en gamen tussendoor. Multitasking wordt het genoemd. Het lijkt erop dat de mens aan het evolueren is naar Homo Zappiens.

Ik heb wat afgetobd over het aantal keren dat ik mijn zoontje de borst geef. Het aantal voedingen lijkt met zijn leeftijd op te lopen. Voor heel veel moeders, net begonnen of niet, is het aantal keer dat ze voeden een bron van onzekerheid. Richtlijnen over aantal malen kunstvoeding per etmaal en termen als 'de laatste voeding' of 'de ochtendvoeding' maken het er niet duidelijker op.

column407.jpgZachte heelmeesters en stinkende wonden gaat over lief zijn ten koste van resultaat en met slechte uitkomsten. Soms is azijn nodig als stroop niet werkt. We willen immers geen vliegen vangen, maar cliënten helpen. Op Facebook en Twitter druppelen er van mijn hand soms lichtelijk pinnige opmerkingen over zorgverleners uit mijn toetsenbord. Op mijn blogs verschenen er ook regelmatig stukken met 'zorgverleners' als trefwoord. Die blogs zijn niet altijd even vriendelijk. Ze worden door sommige lezers als zuur bestempeld.

column406.jpg'Door mijn schuld, door mijn schuld, door mijn grote schuld.' Terwijl ik mijn kopje koffie drink op zondagochtend hoor ik manlief langs de eucharistieviering op de televisie zappen.
Schuld. Het is een hot topic in de wereld van (jonge) ouders. Er zijn zoveel keuzes te maken en geen enkele ouder wil het natuurlijk op z'n geweten hebben dat zijn of haar kleine lieveling voor het leven geschaad is. Of het nou gaat om voeding, opvoeden, slaapgewoontes, wel of niet vaccineren, op elk front kun je een veelvoud aan keuzes maken. Als ouder rust er nogal een verantwoordelijkheid op je schouders. Je kan dus maar beter de juiste keuze maken! Nu is het ironische, zoveel wijzer ben ik al wel geworden, dat je het nooit helemaal in de hand hebt hoe een keuze uitpakt. Bovendien, dat wat 'juist' is, kan voor iedereen weer iets anders betekenen.

column405.jpgWat stop ik in mijn mond? Wat geef ik mijn kinderen te eten? Steeds meer mensen zetten hun vraagtekens bij wat ze nou eten en drinken. Diverse organisaties springen daar graag op in. Een foodperceptieonderzoek van Panelwizard in opdracht van een grote zuivelfabrikant laat wat cijfers zien: 76% van de Nederlanders vindt het onduidelijk welke toevoegingen en verborgen ingrediënten er in hun eten en drinken zitten. 56% Maakt zich zorgen over onnatuurlijke en gemodificeerde toevoegingen. De ingrediëntenlijst bestuderen is een gedoe. De taal verstaan is een vak apart. Raw foods, superfoods, granola of havermout, E-nummers en zoetstoffen. Wat kies je?

column404.jpgRecentelijk las ik misschien wel het meest opzienbarende anti-borstvoedingsartikel dat ik tot nu toe tegen ben gekomen: Hoe borstvoeding een statussymbool werd van Loes Reijmer in de Volkskrant van 23 april.
In eerste instantie was ik verontwaardigd vanwege het gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing voor een van haar centrale claims: Het valt wel mee met de gezondheidsvoordelen van het geven van borstvoeding. Inmiddels is al zo duidelijk vastgesteld dat er gezondheidsrisico's zijn verbonden aan het niet-geven en niet krijgen van borstvoeding, dat ik hier verder niet op inga.

column403.jpgVrijheid, het modewoord van deze tijd. Je roeptoetert wat. Je scheldt een ander uit voor geitenneuker, borstvoedingsmaffia, antivaxxer, leugenaar, pedofiel of nog erger, en je vindt het nog doodnormaal ook. Vrijheid om te mogen zeggen wat je vindt is een groot goed dat wij verworven hebben. Het ongelimiteerd gebruik ervan maken... ik heb er mijn bedenkingen bij.

column361.jpg'Het is hier toch zeker geen hotel?!' Een uitdrukking die menig puber door zijn moeder naar zijn hoofd geslingerd krijgt. Wanneer hij bijvoorbeeld zijn gezicht alleen maar laat zien bij het avondeten of als hij zijn vuile was overal, behalve in de wasmand gooit. Een terechte uitdrukking? Misschien. Maar ooit lagen de zaken heel anders. Toen was deze puber een baby. Een baby die uitcheckte bij super-de-luxe resort De Buik en heel snel een nieuw onderkomen nodig had. Niet zomaar een doorsnee optrekje, nee, een all-inclusive vijfsterrenhotel. Als het aan de baby lag, koos hij Hotel Mama.

column-100a.jpgIn 2014 schreef een medecolumnist al een column over de soms magische werking van moedermelk. Naast de toepassingen die zij beschrijft, bij muggenbulten, schrammen, sneetjes, luieruitslag en oorontsteking, heb ik in de laatste jaren dat ik mij heb ondergedompeld in de borstvoedingswereld nog veel meer toepassingen ontdekt.

column402.jpg
Op dinsdagochtend word ik in de auto opgeschrikt door een vreselijk nieuwsbericht over aanslagen in Brussel. Ik besef dat het sinds de geboorte van mijn dochter (15 maanden geleden) al de derde keer is dat terreur zo angstig dichtbij komt. Angstig, ja. Dat is één van de woorden die veel gebruikt wordt wanneer zoiets wederom voorvalt. Angst voor geweld, haat, terrorisme. Een logische reactie, vind ik, en o zo menselijk. 'De angst regeert,' wordt ook vaak gezegd. Maar liever hoor ik: 'Laat de angst niet regeren!'.

column401.jpgHet is carnaval, voor sommigen dan. De regen valt met bakken uit de lucht. Geen buitje, geen wolkbreuk, maar gewoon Regen (met hoofdletter). Om deze dag niet helemaal in het regenwater te laten vallen, stel ik voor om uit te wijken naar een binnenspeeltuin in Limburg. Mijn twee grotere kinderen (7 en 9) springen een gat in de lucht.

vacc22.pngTegen het einde van de middag word ik gebeld door de crèche. Mijn dochter van negen maanden wil haar fles afgekolfde melk niet drinken, heeft een warm hoofd en blijkt 39 graden koorts te hebben. Ik haal haar op en zodra ze me ziet, slaakt ze een diepe zucht en drukt haar hoofd tegen mijn borst. Ik bied haar gelijk de borst aan, zodat ze kan drinken.
De huisarts van de huisartsenpost kan ons niet veel meer vertellen dan dat ze waarschijnlijk griep heeft. Haar advies is de koorts onder controle te houden met een zetpil, zoutoplossing om de neus vrij te houden en vooral veel laten drinken. De arts heeft het over sap, water en thee. Tot mijn partner enigszins triomfantelijk opmerkt dat onze dochter borstvoeding krijgt. Is dat niet het beste medicijn?

column367.jpgKenniscentrum Borstvoeding wil de bezoeker juiste, eerlijke en onomwonden informatie geven over het borstvoeden en een paar gerelateerde andere onderwerpen. Op borstvoeding.com noemt men een kat een kat.
De behoeften van het kind zijn ons uitgangspunt. Daar komen we voor op. Een voorbeeld.
Het kind koos er voor om in de wereld te stappen maar voor de rest heeft het kind nog niet veel te kiezen. Met een beetje geluk krijgt het pasgeboren kind alles wat hij nodig heeft: borstvoeding, koestering, moederwarmte, troost, oxytocine, bescherming, een schone luier.

column400.jpgOm te beginnen steek ik de hand in eigen boezem: dit is niet mijn eigen idee. Ik las over een initiatief om oude gezegden in een nieuw jasje te steken en werd benieuwd naar de gezegden over borstvoeding. Nou, maak je borst maar nat!
Wat blijkt: er zijn genoeg gezegden waarin het woord borst, of een afgeleide daarvan, voorkomt. Om nog maar te zwijgen over alle synoniemen zoals voorgevel, koplampen en hele bossen hout voor de deur…

column399.jpgIn de afgelopen jaren heb ik veel geleerd over borstvoeding. Over de fysiologie (werking) van borstvoeding, de invloed ervan op de gezondheid van moeder en kind en over de natuurlijke hechting als gevolg van het geven van borstvoeding.
Desondanks kreeg ik vorige week een wake-up call van mijn tien weken oude zoon. Hij had een hele dag aan de borst gelegen. Zodra ik het lichaamscontact verbrak begon hij te huilen. Tegen wil en dank had ik de dag op de bank doorgebracht. 's Avonds wilde hij nog niet loslaten en ik zei mijn man dat hij iedere week wel een regeldag leek te hebben, maar zo erg als vandaag was het nooit geweest.

column398.jpgToen ik met borstvoeding begon, dacht ik dat het moeilijk te combineren zou zijn met mijn baan. Ik werk als consultant en ben drie dagen per week op bezoek bij klanten door heel het land. Tegen het einde van mijn verlof zag ik er daarom best tegenop om te moeten kolven.
Inmiddels is mijn dochter acht maanden en kolf ik nog steeds drie keer per dag, op steeds wisselende locaties. En dat blijkt makkelijker dan gedacht. Bij een eerste bezoek aan een locatie vraag ik gewoon bij de receptie waar de kolfruimte is, en als die er niet is, vraag ik of ik die dag de EHBO-ruimte mag gebruiken.

column397.jpg'Ik ben twee en ik zeg nee'. Ook hier nadert de 'verschrikkelijke twee' met rasse schreden. Lange tijd dacht ik, nee, ik hoopte, er aan te ontsnappen. Maar sinds een paar weken heeft ook mijn peuter de volle betekenis van het woord 'nee' ontdekt. Met alles erop en eraan…
In volle razernij vliegt het eten naar ons hoofd, woedend gooit hij zich op de grond en bonkt met zijn hoofd tegen de harde tegels. Met geduld en liefde probeer ik hem te troosten, maar steevast krijg ik een klap naar mijn gezicht.

column396.jpgBorstvoeding geven is voor een vrouwenlijf een normale functie. Net als ademen, slapen, voedsel verteren en afvoeren. De vrouwelijke mens doet dit al een paar miljoen jaar.
Er is in de hedendaagse Europese geschiedenis voldoende materiaal te vinden waaruit blijkt dat borstvoeding geven niet altijd als sjiek werd gezien. De rijke adel huurde een min in om hun kind te laten zogen. Want een alternatief om het kind mee te voeden was er niet. Als een (arme) moeder in het kraambed overleed en er was geen voedende moeder beschikbaar dan kreeg het kind melk van het vee. De meeste van die baby's overleden of waren magere, ziekelijke kinderen. Ofwel, ook zonder al het wetenschappelijk onderzoek van vandaag de dag zag de mens ook wel dat moedermelk nodig was om een kind optimaal te laten ontplooien.

column395.jpgIk heb mijn kleinste jongen, van ruim 1, bij me genomen voor een slokje. Hij 'moet' nu wel, want we gaan straks weg. Er staat een picknick gepland met de klas van mijn oudste kind, mét alle ouders en broertjes en zusjes. Gezellig, we hebben er zin in. Het huis ruikt naar zelfgemaakte pizza. De tassen zijn ingepakt, de snoeten ingesmeerd tegen de warme zon, de fietsen staan klaar. Nu nog de kleinste. Hij moet nu wel drinken. Maar… waarom eigenlijk?

column394.jpgGeachte directeur Jeugdgezondheidszorg,

Onlangs kwam ik met mijn baby van vier weken op het eerste consult bij de JGZ arts. De eerste vraag die werd gesteld was: 'Geeft u nog borstvoeding?' Ik reageerde verbaasd: 'Nog? Ik ben maar net begonnen?!'. Waarop uw arts antwoordde: 'Er zijn ook moeders die met vier weken met de borstvoeding gestopt zijn.'
Ik voelde mij, als moeder met al twee oudere kinderen die minstens twee jaar borstvoeding kregen, ongezien en onbekend. Dat, terwijl ik al bijna zes jaar bij uw instelling kom! De opmerking van deze arts heeft mij echt geraakt. Als jonge ouders op deze manier naar borstvoeding wordt gevraagd, wekt dit de indruk dat het bijzonder is een vier weken oude baby de borst te geven.

column393.jpgDitmaal geen column, maar een belangrijk bericht over 'Hoe het mis kon gaan met de Groeicurve Online'. De Groeicurve online is namelijk al te lang offline… We krijgen veel vragen van bezorgde moeders en ouders. Dat is begrijpelijk, want het duurt te lang en er is veel onduidelijkheid.

Daarom hier mijn uitleg. En excuses voor de vertraging!

column392.jpgIk schrijf je naar aanleiding van je column in de NRCnext van zes augustus, over 'zeurderige vrouwen' die zonodig na zes maanden (?) zwangerschapsverlof nog door willen gaan met het geven van borstvoeding, en daar ook nog eens een comfortabele ruimte voor willen hebben op hun werkplek; ten minste een ruimte zonder ramen. 
Tja. Waar doen die vrouwen zo moeilijk over.

column390.jpg'Mamaaaaaaa!' De schreeuw van mijn zoon snijdt door merg en been. Ik slik even, haal diep adem en trek de deur achter mij dicht. Mama heeft nachtdienst en papa zorgt dat mijn kleine schat een nachtje lekker slaapt.
Ik weet dat hij in goede handen is. Papa is zijn held. Maar toch pink ik in de auto naar het werk een traantje weg. Mijn moederhart breekt.

column327.jpgEen moeder stuurde bij de foto van de dag deze tekst mee: Bij het eerste bezoek van mijn zoon aan het consultatiebureau sprak de arts na het zien van de groeicurve de volgende woorden: 'Mevrouw, ik weet niet wat er bij u op het pak staat, maar hij kan wel wat schepjes minder krijgen'. Waarop ik antwoordde: 'Ook gek, want hij krijgt borstvoeding'. Waarop de arts zei: 'Dan heb ik niets gezegd.'
Nee, 'Niets gezegd'... maar je hebt wel de toon gezet; het is een domme aanname.

column326.jpgZodra ik over straat loop, in de tram stap of nieuwe mensen ontmoet, ben ik mij bewust van verschillende dingen. Van mijn uiterlijk, mijn houding, mijn gedrag en zelfs hoe ik praat. Ik ben eraan gewend geraakt mij bekritiseerd te voelen en besef mij terdege dat ik denk dat ik volgens anderen altijd te lang of te klein, te dik of te dun, te donker of te blond, te autochtoon of te allochtoon en te beschaafd of juist te opzichtig zal zijn. Daar hebben wel meer mensen last van. Bij mij kan het soms wat extreme vormen aannemen.

column325.png
Allerlei 'keurige mensen' die bereid zijn een bats geld uit te geven aan een, naar zo gepresenteerd, sterrenrestaurant buigen zich over een verhitte discussie over openbaar borstvoeding geven. U weet wel, het onderwerp dat altijd uitloopt op een grote bult ellende van voor- en tegenargumenten. En iedereen uit het oog verliest waar de discussie in eerste instantie over ging.

column324.pngKnikkende knieën, klotsende oksels en zweet in de bilnaad… 24 april 2013. Ondanks mijn eerdere ervaring met sectio's zou dit toch wel de primeur worden. De zogeheten 'natuurlijke keizersnede' stond gepland. Een nieuwe manier van het uitvoeren van een sectio waarbij je onder andere mee mag kijken wanneer je baby uit de buik wordt gehaald en niet meer bij je weg hoeft wanneer daar geen medische indicatie voor is.

column323a.jpgcolumn323b.jpg

Zolang ik borstvoeding geef, ben ik me bewust van de continue spanning tussen moeders die kunstmatige zuigelingenvoeding aan hun baby geven en zij die borstvoeding geven.
Als Amerikaanse democraten en republikeinen vliegen ze elkaar in de haren zodra het onderwerp ter sprake komt.
Een conflict tussen beide 'partijen' lijkt constant op de loer te liggen.

column323.jpg'Ach wat schattig, hij heeft zijn pyjamaatje nog aan!' Verbaasd kijk ik op naar het gezicht van de moeder naast mij op het schoolplein. Ik kijk naar haar kinderwagen, het nieuwste van het nieuwste, met bijpassend dekentje, bijpassende luiertas en zelfs een bijpassende flessenhouder die aan de tas bungelt. In de wagen haar dochtertje, ik schat een maand of twee oud. Over haar outfit is minstens zo goed nagedacht als over de kinderwagen: een roze wolk van tule omringt haar kleine lijfje, bijpassende haarband om haar hoofd en in haar oren twee kleine oorbelletjes.

column322.jpg'Oh, mevrouw u mag uw baby hier voeden hoor!' De dame van achter het inschrijfloket van de hogeschool trekt een gordijntje open van iets wat op een kleedkamer lijkt. 'Neen dank u' glimlach ik van op de rij stoelen aan het loket, 'ik kan hier ook prima voeden.'
Mijn drie maanden jonge baby klokt lekker die melk binnen, terwijl hij zich in volle overgave wriemelend van gelukzaligheid in mijn borst zit te begraven.

column321.jpg'Mijn schoonzus keek vast teveel op haar mobiel tijdens het voeden, waardoor bij haar de borstvoeding niet lukte.' Aldus mijn vriendin, terwijl ze onder het toeziend oog van de kraamverzorgende en van mij haar vijf dagen oude zoontje voedt. De baby is nog zo jong dat hij met zijn ogen dicht en vuistjes gebald, geniet van haar warme melk. Het zal niet lang meer duren of hij zal haar met een intense blik aankijken.

'Ik houd op met Poate drinken bij jou. Voor altijd. Het is toch op.'
Ik hoor het mijn dochtertje wel zeggen maar het dringt niet volledig tot me door. Het is avond en ze ligt naast me, knus onder haar roze dekbedje. Ze heeft 'gedronken' maar na enkele seconden weer losgelaten.
Het zat er al zo lang aan te komen. Al een jaar lang dronk mijn dochtertje droog. Bij het inslapen, 's nachts en bij het wakker worden. Slechts zo nu en dan kon ze een kostbaar druppeltje melk bemachtigen wat ze vol genot liet smelten op haar tong.
Ik ken mijn dochter. Ze houdt haar woord. Het is voorbij.
Mijn allerliefste pop is bijna viereneneenhalf jaar en geeft het op. Er is geen melk meer.

column389.gifIn de eerste feministische golf bevochten vrouwen hun keuzevrijheid en kiesrecht. In de tweede feministische golf werd het recht op deelname aan hoger onderwijs en openbaar bestuur geëist.
Nu, in de derde feministische golf staan voornamelijk zelfontplooiing, keuzemogelijkheden en gebruiken uit nieuwe culturen in onze maatschappij op de voorgrond (vrij naar wikipedia).

column388.jpgWe weten het wel: borstvoeding is de perfecte voeding, op maat gemaakt, altijd voorradig, op temperatuur, en nog mooi verpakt ook. Net wat een baby nodig heeft.
Waarom geeft dan niet iedereen borstvoeding en stoppen de meeste vrouwen binnen een half jaar al met borstvoeding, ondanks dat het zo geweldig is?

Ik kom tot twee antwoorden. 
Het eerste antwoord: de sociale omgeving telt zwaar mee en remt ook af. We leven in een cultuur waarin borsten niet primair met baby's geassocieerd worden, maar met seks. Je borsten laat je maar beter niet zien. Dus kies je er als moeder vaak voor om alleen binnenshuis te voeden. Dat houdt de situatie in stand, want er is een voorbeeld nodig om te volgen. Vrouwen, maar ook mannen en kinderen die zien voeden zullen vaker zelf later voor borstvoeding kiezen.

column387.jpgWat lijkt het lang geleden dat ik jou voorlas uit Harry Potter. Dat we als verrassing samen een Spongebob schilderij maakten voor jouw vader, mijn man. Dat we samen Idols keken met reeds lang vergeten namen als finalisten.

column386.jpgIs het een vogel? Is het een vliegtuig? 
Nee dat is het niet… Het is mijn superpapa waar ik zo veel van geniet.

Mijn papa kan werkelijk alles. Hij wast mijn kleertjes zonder dat ze verkleuren. Hij kookt de lekkerste gezonde maaltijden als mama moet werken tot 's avonds laat. Hij verzint de gekste spelletjes, hij bouwt de mooiste kastelen…
Papa is mijn grootste held, mijn beste vriend: al zeventien maanden lang.

column385.jpgKen je dat? Het gevoel beleg te zijn in een sandwich? In het publiek bij een festival, in de rij voor concertkaartjes of op de dansvloer van een drukke nachtclub? Een gevoel van lang geleden. Het laatste jaar voel ik me echter met regelmaat weer de plakkerige kaas tussen twee kleffe boterhammen: tussen dreumeszoon en peuterdochter in ons grote bed.

column384.jpg
Ik ben een levend wezen, ontstaan en gegroeid uit twee mensen. Het resultaat van miljoenen jaren evolutie, groei en sociale ontwikkeling. Maar diep in mij sluimert nog steeds de basis van mijn verre voorouders. Het moederschap bracht deze verborgen instincten terug naar boven.
 Instincten die niet enkel terug te vinden zijn bij mijn voorouders, maar ook in veel andere levende wezens rondom ons.

verhaal-134-1.jpgEen lactatiekundige schreef onlangs op haar facebookpagina: 'Een moeder belde mij met de intense wens om haar tweeling succesvol te blijven voeden.
Ze vertelde dat haar huisarts (een vrouw!) haar afraadde om een lactatiekundige te consulteren.
Volgens deze huisarts hebben lactatiekundigen last van tunnelvisie. De moeder moest maar stoppen met de borstvoeding want ze had vast gewoon niet genoeg melk voor haar tweeling. Dat is, natuurlijk best een kort door de bocht conclusie.
Ik vraag me af wie er nu last heeft van tunnelvisie?'

column383.jpgAls Vlaamse lactatiekundige kwam het schaamrood op mijn wangen toen ik las dat in Nederland plots twee keer zoveel moeders op zes maanden borstvoeding geven… Wat doen wij in Vlaanderen zo anders?
Ik besloot op zoek te gaan naar de Vlaamse borstvoedingscijfers. Tot mijn opluchting vond ook in Vlaanderen een stijgende tendens plaats. Ik dien echter terug te vallen op de cijfers van 2011 en 2012. Meer recente gegevens zijn nog niet verwerkt in het jaarlijkse rapport dat onze overheidsinstelling Kind En Gezin publiceert.

In Nederland doet TNO (Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek) allerhande onderzoek dat tot doel heeft beleid van lagere en hogere overheden te ondersteunen.
Afgelopen 17 april werden de resultaten van de 'Peiling Melkvoeding van zuigelingen 2015' in Den Haag bekend gemaakt. Sinds 2000 zijn er zes van deze 'peilingen' geweest.
TNO maakt uit deze peiling op dat het aantal moeders dat hun baby bij een leeftijd van zes maanden uitsluitend moedermelk geeft, is verdubbeld sinds de vorige peiling van 2010. In deze leeftijdsgroep zijn dat 102 moeder/babykoppels van de 263 die hebben meegedaan. Zo komt TNO dus aan die 39%.

column382.jpgHet is alweer een aantal jaren geleden dat Man en ik met ons derde spruitje op pad gingen om huizen te bekijken in een omgeving die zo'n twee uur rijden van ons vandaan lag. Oma paste op de andere kinderen en Baby mocht mee want kreeg de borst. Natuurlijk had ik kunnen afkolven maar dat was voor mij meer gedoe dan het meenemen van Baby (iets wat natuurlijk per kind en per vrouw verschilt) en dus deden wij het liever zo.

column381.jpgIk weet nog goed hoe mijn lijf begon te veranderen. Veel te laat naar mijn zin. Al jaren keek ik uit naar dit moment. Natuurlijk hadden alle meisjes in mijn klas al lang borsten toen er bij mij eindelijk wat begon te groeien. Het begon met een soort harde knobbel die steeds groter werd. Daarbij veranderde mijn tepel van vorm en kleur. Dagelijks stond ik voor de spiegel om te kijken of ik er nu eindelijk een beetje vrouwelijk uit begon te zien.

column380.jpgZe valt me onmiddellijk op. Een kleine gracieuze vrouw met een vriendelijke uitstraling. Ze duwt een lege buggy voor zich uit. Aan haar hand een peuter. Voor haar buik een baby in een doek. Een doek die zo comfortabel geknoopt is met brede stroken, soepel over de schouders, dat het lijkt alsof haar baby vederlicht is.

column379_verhaal-118-2.jpgMijn tepels doen pijn… 'Stop met de borstvoeding, dat past toch niet bij jou'.
Mijn kindje slaapt niet goed… 'Stop met de borstvoeding, dan zal hij wel doorslapen'.
Mijn kleintje komt de laatste tijd niet zo goed bij… 'Stop met borstvoeding en geef hem een fles, dan weet je hoeveel hij drinkt, dan zal hij wel goed groeien'.

Toen ik nog geen kinderen had, werkte mijn geheugen prima. Ik onthield afspraken zonder een agenda nodig te hebben. Belde regelmatig een vriendin om te vragen hoe het ermee stond. Verjaardagskaarten werden op tijd verstuurd.
Toen ik zwanger was lukte dat ook nog, al werd het minder tegen de tijd dat ik met verlof ging.

column378.pngEen paar weken geleden was acteur en presentator Rob Fruithof in het nieuws. Meteen dacht ik terug aan 'Waku Waku', een populaire televisiequiz over dieren en de natuur, die hij presenteerde in de jaren '90. Als deze quiz op tv was, zaten mijn broertje en ik aan de buis gekluisterd. Over dieren kun je dan ook tal van leuke weetjes vertellen, niet in de laatste plaats over zoogdieren en hun melk.

column377.jpgI'm the perfect Mom. Ik werk met het grootste enthousiasme vier dagen per week. Elke dag straal ik op mijn werk, perfect uitgerust, vrolijk. Met elk engagement sta ik klaar om mijn patiëntes bij te staan met raad en daad in hun eerste dagen van het moederschap.

column376.jpgLief ventje van me, wat heb je mijn wereld op zijn kop gezet de afgelopen twee jaar! Ongelofelijk, wat je in mij hebt losgemaakt. Ik was (en ben) iemand die alles graag een beetje overzichtelijk houdt. Niet dat ik zo opgeruimd was, maar ik hield niet van verrassingen. Daarom wilde ik graag weten wat je zou worden voordat je geboren was. Ik liet de nodige testen afnemen om bijna zeker te weten dat je gezond was. Hoe zeer ben ik ervan teruggekomen om alles onder controle te willen houden toen je geboren werd. Dat ik borstvoeding ging geven was het enige wat ik zeker wist, maar eigenlijk was het verder een rollercoaster. En weet je wat: Ik vond het fantastisch! Het samen overwinnen van moeilijkheden en het weloverwogen maken van keuzes, die soms tegen de gangbare adviezen ingingen, heeft me zelfverzekerd gemaakt. Jij hebt mij mezelf laten worden; hiervoor alle dank (ook al is het zo gewoon)!

column375.jpgWat is dat toch met onze taal, met de woorden die we gebruiken? Is het hier oorlog? Een paar voorbeelden: 'Zij zijn nu aan de winnende hand…', 'We hadden het virus bijna onderdrukt… ' En: 'We vechten ervoor, voor de Euro.' 'Ik ga de strijd aan voor een beter loon.'
'De geplande tol op de Duitse snelwegen heeft de doodsteek uit Brussel gekregen.' En: 'Hij vecht voor zijn positie…'.
Of: 'Schieten maar!' Wanneer we anderen vragen om commentaar te geven op een stuk dat we geschreven hebben.

column374.jpgOnlangs passeerden weer een aantal berichten over borstvoeding, waardoor onmiddellijk de vlam in de pan schoot op sociale media. Alsof borstvoeding een lichtelijk ontvlambaar goedje is, waar weer eens nodig een aansteker naast gehouden moet worden. Uitspraken in het Antoniusziekenhuis: 'nieuw' onderzoek dat aan zou tonen dat borstvoeding niet zoveel meerwaarde heeft en dat een ouder zich niet schuldig moet voelen wanneer het zelf voeden van het kindje niet lukt. Verloskundigen die hun banden verbreken met Sanoma* waarin zij per direct worden neergezet als zijnde borstvoedingsmaffia.

column373.jpgVoor mij is het geven van borstvoeding de normaalste zaak van de wereld. Een natuurlijk proces dat volgt na een zwangerschap en bevalling. Ik heb het met liefde gedaan. Liever zou ik willen schijven dat ik het met liefde en plezier heb gedaan. Maar plezier, dat heb ik er na de eerste twaalf tot veertien maanden niet meer aan beleefd. Bij mijn beide kinderen niet.

column372.jpg
Voor het schrijven van mijn columns ga ik vaak op zoek naar de actualiteit. Vandaag viel mijn oog op een nieuwsbericht over borstvoeding en borstkanker, en dan vooral over de preventieve werking dat het geven van borstvoeding heeft op het krijgen van borstkanker.
'Vrouwen die borstvoeding geven hebben maar liefst een vijfde minder kans op borstkanker. Duizenden gevallen van de ziekte zouden kunnen worden voorkomen als moeders hun kind minstens zes maanden aan de borst leggen.' Het stond in de Telegraaf.
Dit is natuurlijk niets nieuws en al veel langer bekend. Maar altijd als ik zoiets lees denk ik terug aan een vriendin. Laten we haar Janneke noemen.

column298.jpgJa inderdaad: afscheid. Want dit is (voorlopig) mijn laatste column voor Borstvoeding.com. Het is op. Kleine kindjes worden groot en hoewel ze nog steeds heel graag het door hun zolang gekoesterde lichaamsdeel van mij aaien, knuffelen en er tegenaan liggen, verdwijnt hun belangstelling voor het drinken aan mijn borst. En dat betekent afscheid. Voor mij afscheid van een prachtige periode. Voor hen afscheid van een dagelijks ritueel van voeden, troosten en knuffelen.

column289.jpgWaarom voelen we onszelf zo geroepen om onze keuzes te verdedigen? Ikzelf ben van het type: vrijheid, blijheid. Ik vind dat eenieder, in het geval van borst- en of kunstvoeding, haar eigen keuzes kan maken. Oordelen over een ander is makkelijk, het is veel moeilijker om dat niet te doen. We hebben elkaars keuzes te respecteren. En dat geldt voor beide kampen.
Ik zie het mezelf schrijven: 'kampen'. Dat vind ik erg. We zijn tenslotte allemaal moeders en alle moeders willen het beste voor hun kind. En alle moeders handelen dan ook uit volle overtuiging dat zij de beste keuze maken voor hun kind. Daar ga ik vanuit.

column371.jpgIk wou dat het nog een verre toekomst was. Maar een tijdje voor het verschijnen van deze column nam ik afscheid van mijn baby. Want hij werd begin januari één jaar en daarmee een echte dreumes.
Ik val nog altijd even stil bij het idee. Mijn kleine jongen wordt groot. Hij zet nog geen stapjes voorlopig, maar alles duidt er op dat ook dit niet lang meer op zich zal laten wachten. Zijn eerste verjaardag betekende voor mij nog een andere bijzondere mijlpaal: één jaar borstvoeding.
Het begon als een droom, een idee, een vaag ideaal.

column370.gifOp een Facebookgroep over Natuurlijk Ouderschap schreef een moeder dat ze kunstmatige zuigelingenvoeding aan haar zoontje gaf. Na een zware bevalling en de daaropvolgende belabberde borstvoedingsbegeleiding vanuit het ziekenhuis, bleek dat haar zoontje na het ontslag afviel en de borstvoeding niet voldoende op gang kwam. De hulp van de lactatiekundige mocht niet meer baten. Ook schreef zij dat ze zich, met al het fanatisme dat volgens haar heerst op de groep, onderhand wel een heel slechte moeder ging voelen.*

column369.jpg'Geef je nog stééds borstvoeding?' horen we regelmatig al een paar maanden na de geboorte. In die vraag ligt al een mening verborgen: de mening van de meerderheid. En omdat langer voedende moeders in de minderheid zijn, voelen we ons genoodzaakt om ons bescheiden op te stellen. Of zelfs om ons te verstoppen. We worden dat soms gevraagd, maar vaker nog kiezen we er zelf voor. In plaats van te strijden of te overtuigen, kiezen we ervoor om het maar zo te laten. Want waarom zou iedereen moeten weten dat we langer borstvoeding geven dan menig moeder? Dan krijg je die blikken en dat gepraat. We verstoppen ons zelfs zó goed dat er geen cijfers zijn over het aantal moeders dat na het eerste jaar gewoon lekker doorgaat.

column368.jpgHet is donker buiten. Een figuur, diep weggedoken in de kraag van zijn of haar jas, loopt met vlugge tred in een winderige steeg achter het station. De figuur stopt bij een nis in de muur. Een windvlaag doet een lok lang haar uit de kraag opwaaien. Het blijkt een jonge vrouw te zijn en een rilling kruipt langs haar rug omhoog. Ze stopt haar betaalpas in het apparaat in de nis. Met gehaaste vingers toetst ze de juiste knoppen in. Een blauwe verpakking rolt uit het apparaat. De vrouw verliest haar evenwicht en de greep op het pak. Een knal… Wit poeder stuift de lucht in. De wolk wordt opgepakt door de wind. Het kolkt nog even om het hoofd van de vrouw, maar dan wordt het weggevoerd, de steeg in…

bv_borstkanker1.jpgIk ging het gewoon doen. Stoppen. Vijf maanden moeder en nog steeds voelde ik me gesloopt, dat kon toch niet goed zijn? Borsten die op knappen leken te staan, oncomfortabele lekkages, nachtelijke uitstapjes -niet om te voeden, want dat deed ik in bed- maar om het bed te verschonen door het nachtzweten, het gezeul met een zware kolf en mijn zo kostbare melkvoorraad, het uitkoken van de kolfschelpen. Maar nog belangrijker: een zoon die opeens niet meer zo stralend aan het aankomen was als hij dat daarvoor deed, mijn uitgeteerde voorkomen en mijn steeds terugkomende koorts. Ik kon er niet meer tegen. Was dit nou een breekpunt?

column367.jpgMijn grote rode kater is geen je-weet-wel-kater maar een echte, met ballen. Hij kwam van de boer. Zijn moeder was klein. En toch mocht ik hem.
Hij mocht nog wel even op de boerderij blijven zei ik. Sterker nog, hij moest van mij daar blijven tot hij echt helemaal van zichzelf van de kattenborst af zou zijn gegaan. De boer dacht niet dat ik gek was. Hij kent me. Vaak ziet hij mij werken als hij weer eens met zijn grasmaaier over het weiland dendert. Toen hij me er ooit om vroeg, heb ik hem over mijn vak verteld. En heeft hij mij over zijn vak verteld. We hebben wat gemeen. Hij is melkveehouder. Ik niet.

column366.jpgDe morgen maakt een langzame intrede. De zon baant zich een weg door de nevelsluier; het begin van een mooie nieuwe dag. Ik werd niet enkel wakker gemaakt door het licht dat door de ramen valt. Onbewust waren het zachte subtiele smakgeluidjes die me wekten. Ik draai me op mijn andere zijde en zie in de co-sleeper een armpje de lucht in schieten. Zoonlief begint te denken aan zijn ontbijt.

column365.pngEen apotheek in het Duitse Darmstadt is op een wel heel ongewone wijze overvallen. Een zogenaamde klant ontblootte haar borsten en besproeide de apotheekmedewerkster met moedermelk. De tweede medewerkster die op het tumult afkwam, werd ook bespoten. Vervolgens gooide de sproeiende vrouw ook nog met kolfapparaten. In deze met opzet gecreëerde chaos lukte het de gewiekste overvalster om honderd euro uit de kassa weg te grissen. Strijden met de wapens die je hebt, krijgt zo wel een heel bijzondere betekenis.

column364.jpgNa weken/maanden extreem overgeven door mijn paar weken oude zoontje, bezocht ik opnieuw bezorgd de huisarts. Diezelfde dag nog werd hij opgenomen in het ziekenhuis ter observatie. Midden in die eerste ziekenhuisnacht begon mijn zoontje opnieuw vreselijk over te geven, waarna de artsen tot actie overgingen.
Een infuus werd aangelegd en bloed werd geprikt, beide via zijn hoofd. De maag van mijn zoontje werd leeggepompt. Daarna wilden de artsen hem overplaatsen naar de high care afdeling.

column363.jpg
Ik hoorde het net op de radio. Uit een Zweeds onderzoek blijkt dat mensen die drie glazen koemelk (of een vergelijkbaar ongefermenteerd melkproduct) per dag drinken, eerder doodgaan. Even later zag ik het bericht ook op Twitter voorbij komen. Nu ben ik van mening dat persberichten op basis van onderzoeksresultaten altijd kritisch moeten worden benaderd, dus zo zwart-wit als de conclusies nu gesteld worden, zal het toch niet zijn?

column362.jpgEen goede huisvrouw zal ik nooit worden, maar soms overvalt me een vlaag van schoonmaakdrift en sla ik aan het boenen. Vandaag zijn het de keukenkastjes die uitgepuind, uitgemest, gesopt en opgeruimd worden.
Uit een hoekje achter in een diepe la vind ik ze, een half aangebroken verpakking zoogkompressen. Voorzichtig neem ik ze in mijn handen. Vijf jaar lagen ze daar onopgemerkt. Ze voelen zacht in mijn handen, zacht als het huidje van mijn dochtertje dat ik streelde wanneer ze bij mij dronk. Ik voel de echo van een toeschietreflex door mijn borsten. Wat is dat lang geleden, die warme mooie herinneringen aan haar kleine lijfje tegen mij aan.

column360.jpgEr broeit iets. Wat het precies is weet ik niet, maar het ruikt niet al te fris. Het heeft de schijn van de coming-out van borstvoedingsmoeders op het wereldwijd internet. Bekende en onbekende moeders, vereeuwigd op foto's en film met een vlijtig drinkend kindje. Een kindje dat geen oog heeft voor de wereld om hem heen, behalve voor de ogen van zijn moeder. Moeders in allerhande situaties: tijdens de visagie voor een fotoshoot, tijdens een andere fotoshoot, tijdens haar diploma-uitreiking, in de green room bij een talentenjacht, in een attractie bij de Efteling, in televisieshows, maar ook gewoon wachtend op de bus en in huiselijke kringen. 'Yes!', zou je denken, 'Emancipatie voor de lacterende moeder!' Want hoe meer dit beeld van een zogende moeder wordt getoond aan de wereld, hoe gewoner het wordt, niet?

column321.jpgWat zou je me vertellen als jouw ogen konden spreken?
Soms vraag ik me dat af. Vooral nu je tijdens het drinken aan de borst mijn blik vastgrijpt en ik langzaam verdrink in jouw donkere kijkers.
Misschien vertellen ze over de plannen die je stiekem smeedt. De tocht die je wil aanvatten als ik je straks met je handjes en knietjes op de grond zet: eerst naar de speelmat, je daar optrekken aan de zetel om het terrein te inspecteren. Dan wil je direct op jouw doel af gaan: de kabeltjes die mama zo zorgvuldig heeft weggestopt.
Je lost even mijn borst en lijkt te grinniken, alsof je me zegt: 'Nee Mama, dat is het niet…'

nwsbrcht-bvcafe.jpgEen huishouden met een kleuter en peuter is er niet één waarbij je regelmatig met de voeten omhoog een goed boek kan lezen. Werk, school, opvang en sociale verplichtingen zorgen bij ons regelmatig voor hectische dagen. Ik ben blij wanneer er een dag is dat we wel tot tien uur in onze pyjama's voor de tv kunnen ontbijten, rondhangen en spelen. Ondertussen heb ik de tijd om een beetje op te ruimen, schoon te maken of een goed boek te lezen. Toch vind ik het nu minder vermoeiend dan het eerste jaar na de geboorte van mijn oudste dochter.

column359.jpgZeven jaar terug… Net 26 jaar was ik en de trotse moeder van een prachtige dochter. Een dochter die de borst kreeg en het hier prima op deed. Ik herinner me de momenten vlak na haar geboorte in het ziekenhuis. Het personeel had het druk en daar lag ik dan, na een vlotte bevalling, met mijn dochtertje in mijn armen. Niemand vertelde me wat ik moest doen, maar ik had gelezen dat het belangrijk was om meteen na de geboorte aan te leggen om de borstvoeding een grote kans van slagen te geven.
Ik legde haar tegen mijn ontblote borst en instinctief begon ze te sabbelen en vervolgens te drinken. Na een uur kwam er een verpleegkundige langs en ik vroeg haar of we het goed deden. 'Ja hoor, prima' werd er gezegd. Gelukkig was dat ook zo! Vanaf het eerste moment liep de borstvoeding goed. Mijn dochtertje dronk en was tevreden en ik voedde alsof ik nooit anders had gedaan. Het was gewoon genieten.

column358.pngHet zelfbeeld dat enkele dokters hebben, dat het 'Godsyndroom' wordt genoemd, laat hen een verstoorde werkelijkheid zien. In deze werkelijkheid vinden zij het beroep dat zij vervullen belangrijker dan alle andere. Ze zien zichzelf als beslisser over leven en dood en als iemand die dagelijks levens redt.
Uiteraard redden dokters levens, of je zou kunnen zeggen dat zij het leven plezieriger maken door pijn te verzachten en de dood in enkele gevallen tijdelijk uit te stellen. In veel culturen genieten dokters groot aanzien en is het niet de arts zelf die zich als een God ziet,
maar de kleine gemeenschap om hem heen.

column357.jpgBinnen drie weken na de bevalling van Lucia eindigde mijn relatie met haar vader. Bovenop de aardverschuiving die 'moeder worden' heette, kwam een tweede aardverschuiving genaamd single mama'. Mijn familie woonde ruim 100 kilometer van mij vandaan. Ik was alleen met mijn kleine baby.
Er kwamen negatieve reacties. 'Waarom werd je zwanger van hem?' Er kwamen ook positieve acties. Vrienden en vriendinnen deden boodschappen, kookten eten of kwamen een nachtje logeren om te helpen. Na die eerste week kwam de realiteit. Alleen met een baby is echt alleen.

column283.gifIn de sociale media zie ik met enige regelmaat opmerkingen voorbij komen over voedende vrouwen. Meestal van jongeren die vooral verbaasd of soms enigszins geschokt zijn van wat ze gezien hebben. Want: hun broodje hamburger smaakt ineens niet lekker meer door 'die blote tieten in hun vizier'. Maar ook dat het wel vreselijk idioot is om zomaar in het openbaar vervoer je kind de borst te geven. Ze vragen zich hardop af of dat niet even kan wachten, zonder zich te realiseren dat hun enkele reis Amsterdam nog wel eens heel vervelend kan worden door een kind dat huilt van de honger.

column282.jpgDit is geen grap. Net zo goed als 'Eten voor de Kleintjes' ook geen grap is, maar een serieus onderwerp! Het zijn Nils & Jill Bergman die het koesteren van je kleintje(s) promoten.
Het boek 'Hold Your Prem' dat alles over dit belangrijke onderwerp brengt, is door Marianne Vanderveen, lactatiekundige IBCLC en medewerker Kenniscentrum Borstvoeding, vertaald in het Nederlands. De titel van deze vertaling is: Koester je kleintje.

column281.jpgHet is crisis, zeggen de politici. En al zou je er in je portemonnee nog niets van gemerkt hebben, dan is er zo veel tijdens de Tweede Kamerverkiezingen over gedebatteerd, dat je je wel ongemakkelijk moet gaan voelen. Megabezuinigingen zullen er komen. En met een verhoging van de BTW van 19% naar 21% deze week, spelen verschillende instanties in op dit gevoel van onbehagen.
Zo ook energieleverancier Nuon.

column356.pngDe afgelopen week van 1 - 7 augustus 2014 was het weer Wereld Borstvoeding Week; dit jaar met als thema: Breastfeeding: A Winning Goal For Life!

Wereld Borstvoeding Week wordt sinds 1991 georganiseerd door de World Alliance for Breastfeeding Action (WABA). Er is een thema, er is materiaal voor ontwikkeld en op de website van de WABA valt er veel over te lezen.

column278.jpgDe spelregels zijn bekend. Je hebt alle uitzonderingen gelezen. Je weet hoe het spel werkt en kent eventuele hulpmiddelen om je doel te bereiken. Je probeert koste wat kost te gaan voor de winst. En dan komt er toch onherroepelijk in grote letters 'game over' in je beeldscherm. Je hebt de strijd verloren...

column277.jpgHet is weer zover. Er is weer iemand die er een probleem mee heeft dat baby's niet op commando in- en doorslapen. Deze keer is het Wendy van Kessel die zich opwerpt als begeleidster van ouders wiens baby een 'slaapprobleem' hebben. Ze zegt deze 'problemen' op te kunnen lossen en biedt slaaptraining aan voor kinderen van nul tot twee jaar. De training bestaat uit een vijftal tips, slaapmutsjes genoemd. Bij het lezen van elk slaapmutsje groeit mijn ongeloof, irritatie en verdriet. Mijn vragen aan Wendy stapelen zich op.

column-205.jpgMet grote, verbaasde ogen komt ze een stapje dichterbij: duim in de mond, knuffelpanda stevig onder haar arm, haar blik strak op mijn zoontje van twee maanden gericht. 'Wat doet 'ie nou?' stamelt ze langs haar duimpje. 'Hij… hij hapt jou!' Mijn jongetje hapt inderdaad, lipjes mooi naar buiten gekruld en de melk stroomt al. Ik glimlach naar het meisje dat zo nieuwsgierig de oversteek in het restaurant heeft gemaakt. Een jaar of drie schat ik haar. Zou ze nog nooit eerder een baby aan de borst gezien hebben?

column_14-2.jpgVanuit mijn werkkamer kijk ik uit op een enorme grote groene vlakte van gras. Mooi en mals groen gras bewandeld en begraasd door van die lekkere Hollandse nieuwgierige zwart-witkoeien, allemaal met flinke uier, cupmaat dubbel ZZ.
Ik vind het een mooi tafereel: 'Koe wandelt en eet gras'. Een vriendin maakt mij erop attent dat die koeien dit gras eten om er vervolgens koeienmoedermelk van te maken. Ja, duh! Alsof ik dat niet al wist. Maar toch... ga het maar eens proberen te begrijpen, hoe vers gras kan veranderen in koeienmoedermelk.

column275.jpgDaar was je dan, zo mooi en klein
De wereld was zo groot
Wat een geluk dat mama's melk
Jou warmte, troost en voeding bood

Nu ben je alweer dertig maand
En niet meer de kleine baby van toen
Het leven is vol met avontuur
Elke dag zoveel te doen

column355.jpgPraten met andere moeders over kinderen, de gekozen opvoeding en de daarbij behorende keuzes; strontvervelend vind ik het. Hoewel ik tegelijkertijd ontzettend benieuwd ben naar hoe andere moeders sommige opvoedsituaties aanpakken, erger ik me groen en geel tijdens zo'n gesprek. Bij de zandbak of op verjaardagen, of juist soms gewoon met wildvreemden. Momenten die, voordat ik moeder was, niet werden beheerst door het grote vergelijken van onze kinderen. Er werden geen zeepkisten beklommen over opvoedingskeuzes en er werden ook geen steken onder water uitgedeeld. En ik moet met schaamrood op de kaken toegeven dat ook ik, vaker dan ik wil toegeven, last heb van de kift, en zo'n moeder ben die haar eigen keuzes als de juiste ziet en stilletjes en soms ook duidelijk een andere aanpak afvalt.

column354.jpgHet was zo snel gegaan. 's Ochtends stond ik huilend met mijn projectiel brakende baby bij de huisarts op de stoep. Diezelfde middag werd mijn mannetje acuut opgenomen. Nu zat ik op een kamertje in het ziekenhuis met mijn baby. Ik belde mijn man.
'Je moet nu komen, we moeten hier blijven en ik heb niks bij me'.

column353.jpgOp de school van mijn kinderen is een kleuterjuf onlangs bevallen. Vandaag, een maand na de bevalling, komt ze even op school om haar baby te tonen.
De kleuters vinden het geweldig. Ze drommen om de baby. Ook de andere leerkrachten kijken vertederd toe. Een van de juffen vraagt of de kleuterjuf borstvoeding geeft.
Ja.
Wauw, denk ik in stilte.
Ik vind het altijd zo mooi om te horen.

column352.jpgIk loop snel door de stad, een beetje voorovergebogen vanwege de wind en met plastic tassen die in mijn hand snijden. Het is opruimingstijd en ik heb dan ook een flink aantal koopjes gescoord ter aanvulling op de garderobes van mijn kinderen. Ik bedenk me dat ik haast moet maken, wil ik op tijd weer op het schoolplein staan om mijn dochters op te halen.

column351.jpgDat kleine baby's groot worden van moedermelk is iedereen bekend. Minder bekend zijn misschien de verschillende gerechten de je kan maken met als ingrediënt moedermelk. Na de eerste maanden mogen sommige kinderen naast drinken aan de borst ook genieten van moedermelkpap. Pannenkoeken met moedermelk zijn ook een ware traktatie, lekker zoet en knapperig. Op een warme zomerdag is het ook heerlijk verkoelend voor je dreumes om te likken aan een koud moedermelkijsje. Zo wordt kolven van een strikt noodzakelijke bezigheid een culinaire voorbereiding.

column350.jpgIk was een dysmature baby, voldragen maar te klein wegens een zwangerschapsvergiftiging. Mijn moeder wilde dolgraag borstvoeding geven. Dat mocht niet van de dokter. De billenwassende zuster met haar flesjes waren hygiënisch, mijn moeders melk niet. Okee, dit was 35 jaar geleden. Gelukkig is de gezondheidszorg zo verbeterd dat men alle pasgeboren baby's in theorie de kans geeft om borstvoeding te krijgen. Men weet tegenwoordig immers van goede bacteriën en antistoffen. Toch sluimert er een idee over de menselijke natuur, in dit geval borstvoeding, dat het oude beeld bevestigt. Het idee dat borstvoeding gelijkstelt met alle andere lichaamssappen die als vies worden gezien.

column-163.jpgHad jij dat ook: Een grote kinderwens die met een blauwe streep op een zwangerschapstest in vervulling ging? Heb je je partner toen ook gezoend en hebben jullie gefantaseerd over later? Hopende dat je buik snel zou groeien zodat iedereen kon zien dat je zwanger was? Fantaseerden jullie samen al over de tijd dat jullie baby er zou zijn? Praten over schattige kleine voetjes en sokjes, alvast mijmeren over namen.

column349.jpgVanaf het moment dat ik wist dat ik zwanger was, heb ik een dagboek voor mijn baby bijgehouden. Ik wil graag een stukje uit dat dagboek delen:

Lieve Lucia,
De afgelopen dagen had ik geen tijd om in jouw dagboek te schrijven, ik was 's avonds zo moe. Vandaag heb ik weer energie om te schrijven. Jij ligt naast me, heerlijk te slapen. Je bent nu vijf maanden en het is misschien niet het juiste moment om over mijn kleinkind te beginnen, want als het aan mij ligt duurt het nog minimaal vijfentwintig tot dertig jaar voordat jij zelf moeder wordt en toch doe ik het.
Toen jij geboren werd, had ik nog nooit een luier verschoond. Ik wist niks van baby's, luiers of borstvoeding. In de afgelopen maanden heb ik er heel veel over gelezen. Ik vrees dat ik die kennis weer vergeten ben als jij voor het eerst moeder wordt en ik dus oma. Daarom schrijf ik het nu vast voor je op, omdat ik het belangrijk vind dat jij bij de start al weet wat ik pas nu ontdekt heb.

column348.jpgHet is een zonnige namiddag en ik ben met mijn peuterzoontje bij een speeltuin. Op de bankjes eromheen zitten enkele ouders en grootouders te kijken naar de spelende kinderen. Er is een wip, een schommel en klimrek, maar ook een touwladder met grote gaten tussen de treden en een ronddraaiende schijf. Mijn zoontje is met twee jaar veruit de jongste, net te klein voor sommige speelapparaten dus ben ik niet zo gerust en sta naast het klimrek.

column347.jpgMijn baby gaf over. Niet zomaar spugen, maar overgeven zoals wij grote mensen dat doen. Er werd tegen mij gezegd door diverse zorgverleners en artsen: 'Spugen lijkt echt vaak meer dan het in werkelijkheid is mevrouw, maakt u zich geen zorgen.'
Dus ik dacht: Vooruit, ik zal niet kinderachtig zijn en zie het nog wel een tijdje aan. Elke spuugbeurt hield ik in mijn achterhoofd dat het mee zou vallen. Maar ondanks dat mijn andere twee kinderen ook vreselijke spuugbabies waren, kon ik aan deze manier van overgeven niet wennen.

bvkay-2.jpgVraag de Nederlandse vrouw wat ze vindt van haar borsten en ze zal over het algemeen een negatief antwoord geven: 'te klein, te groot, te rond, te puntig, ze hangen'. Toegegeven, ik ben er ook nooit zo heel erg blij mee geweest. Ik probeerde ze vooral zoveel mogelijk te verbergen. Totdat mijn kinderen geboren werden en ze een heel ander doel kregen.

Vandaag bezoeken we een nieuwe tandarts. Niet de place to be wat mij betreft: ik vrees gaatjes, boren en prikken, kleinzerig als ik ben. We moeten behoorlijk lang wachten, al is dat best aangenaam in de ultramoderne wachtkamer.
Mijn twee boefjes van vijf en zeven vermaken zich in de kinderspeelhoek terwijl een tv scherm met tandkundige informatie mijn aandacht trekt.
Het onderwerp zuigflescariës wordt behandeld met confronterende ondersteunende beelden. Ik zie een grote afbeelding van een gaaf kindergebitje waar de mooie witte tandjes wegschrompelen tot zwarte stompjes.
Met daarbij de waarschuwing: Ook het langdurig geven van borstvoeding kan leiden tot cariës!

column345.gif'Ik mocht niet thuis bevallen.' 'Ik moest ingeleid worden.' 'Ik mocht in bad van mijn verloskundige, maar voor het persen moest ik wel uit het bad.' 
Allemaal opmerkingen die ik sinds jaar en dag hoor van pas bevallen vriendinnen. Maar ook mijn moeder weet nog precies te vertellen wat ze ruim zoveel jaar geleden bij mijn geboorte mocht en moest. Het mogen en moeten wordt als vanzelfsprekend in de mond genomen. Is dat wel zo normaal? Bepaalt iemand anders wanneer en hoe jouw laatste loodjes van de zwangerschap eindigen?
Let op! Je bent een volwassen vrouw. Als je geen wandelende broedmachine bent, word je in staat geacht om je eigen beslissingen te nemen. Zo mag je zelf weten of je wel of niet een preventief medisch onderzoek ondergaat of dat je wel of niet de geadviseerde medicijnkuur neemt. Je bepaalt helemaal zelf of je op je buik of rug ligt en ook of je wel of niet in bad gaat en wanneer je er weer uitkomt. En ook jij bepaalt wie er aan je buik mag zitten of wie er, zij het voor het genot, zij het voor onderzoek, in of aan je intieme delen van jouw lijf zit. Maar groeit er een nakomeling in jouw baarmoeder, dan is plotseling alles anders. Nou ja, niet meteen.

column344.jpgVerbaasd kijkt hij op wanneer zijn collega hem vertelt dat zijn pas bevallen vrouw het zwaarder heeft dan hij. Zijn eigen kind is dan zes weken oud. Het is hun eerste. Hij was na een week vakantie weer aan het werk gegaan, want de targets voor die maand moesten gehaald worden. Zij zat thuis en gaf gemiddeld acht uur per dag de borst. Oftewel: hetzelfde aantal uren dat hij bezig was met vergaderen en klanten bellen.

column343.jpgDe uitknop is een fenomeen dat uit de mode raakt. Met name in onze verbinding met de digitale wereld wordt deze functie angstvallig ontweken. Als onverhoopt onze smartphone uitvalt omdat de batterij leeg is, laden we deze het liefst weer op terwijl hij aanstaat. Vierentwintig uur per dag is de hele wereld bereikbaar vanuit de palm van onze hand, of van achter de computer die non-stop staat te zoemen. Omdat we niet meer schijnen te willen weten waar die uitknop zit, is het juist zo frappant dat er dingen zijn in de offline wereld die we maar al te graag uit willen zetten. Dat we midden in de nacht de reacties op die ene o-zo-grappige foto van onze totaal mislukte ovenschotel wel na móeten kijken, maar we daarentegen ook heel graag willen dat onze o-zo-gewilde en geliefde baby alsjeblieft zijn kop houdt als het ons even niet uitkomt. Omdat mama even tijd voor zichzelf en haar Facebook nodig heeft.

column342.jpgMijn prachtige pasgeboren zoon was uiteraard volmaakt! Fantastisch! Perfect! Nou ja… bijna dan.
Want het drinken aan die grote volle borst ging nog niet zo gemakkelijk. Maar of het nou kwam door houding en eigen onkunde na de sectio of dat er wat anders aan de hand was, dat was mij nog niet helemaal duidelijk. Het had gelijk mijn aandacht. Dit moest uitgezocht worden! Ik was niet van plan om het tot het eerste jaar te laten sudderen zoals bij mijn tweede dochter.
Na één nacht vond ik dat ik geslaagd was voor alle ziekenhuistesten na de sectio en dat ik wel naar huis kon. Ik had een vermoeden wat de oorzaak van het drinkprobleem was; een te korte tongriem. De kinderarts had naar mijn zoon gekeken en vond de tongriem niet problematisch.

column251.jpgBorstvoeding is het beste begin voor je kind. De afweerstoffen, de troost, het intieme contact, het gemak, de lage kosten. We weten het allemaal. En zeker de mensen die hier komen. De bezoekers op deze site zijn tot in de diepste krochten van hun hart, en tot in de verste synapsen van hun verstand overtuigd van het feit dat borstvoeding de beste keuze is. Ze komen hier om hun ervaringen te delen, om informatie te vinden, om hun succes te vieren, om terecht trots te zijn en om steun te vinden van gelijkgestemden.

Dat krijgen ze hier.

stefan-2008-200.jpgWe plaatsen op deze site over borstvoeding al jarenlang iedere week een column. Niet iedereen is daar even blij mee. De zoete columns worden vooral gewaardeerd want iedereen herkent wel iets moois en kan zo weer even haar eigen verhaal kwijt. De scherpe of kritische columns, roepen discussie op. Ik vind dat mooi!
'Een column is een kort stukje proza waarin de auteur spits en uitdagend zijn mening ventileert. Aan columnisten wordt door de Nederlandse rechter een grote mate van vrijheid toegekend in hun columns. Deze vrijheid kan zich ook uitstrekken tot teksten die, als ze buiten een column geschreven zouden zijn, als kwetsend of beledigend gekenmerkt worden.' (citaat uit Wikipedia)

column341.jpg'Je moet deze erbij nemen'. De verkoopster van het warenhuis kijkt me streng aan. Ze legt een foam opvouwbaar matje voor de zoveelste keer op mijn nog aan te schaffen babycampingbed. Het is duidelijk, het foam matje moet mee en ze laat zich niet kisten. 'Ik neem ons eigen matrasje mee', zeg ik. Snuivende verontwaardiging van de verkoopster: of ik wel weet hoe zwaar dat was. Dit matje is er speciaal voor gemaakt. Sleuren met zo'n lomp matras hoeft echt niet. Dit matje is net zo goed, misschien nog wel beter.

column340.jpgIn de kantine van het zwembad zijn alle stoelen bezet. Moeders wachten tot hun kinderen klaar zijn met zwemmen en aangekleed kunnen worden.
Vier moeders hangen aan de lippen van een vijfde moeder, sterker nog, ze liggen aan haar voeten. Zij blijkt diëtist te zijn en is aan het woord.
Het onderwerp is lastige etertjes en de diëtist legt uit hoe je kinderen kunt leren te eten wat de pot schaft en ook nog een flink bord vol. Even luister ik mee en pik wat van haar 'deskundige' adviezen mee.

column339.pngHet is gewoon maar het zoveelste filmpje in mijn Facebook tijdlijn waarvan ik er vele voorbij zie komen op een dag. Meestal laat ik ze links liggen, bang dat er een virus achter verscholen zit. Maar de titel van dit filmpje trekt mijn aandacht: 'Mother brings back baby to life with two hours of loving cuddles'. Ik klik dus op de play button en kijk naar het fantastische verhaal over de Australische tweeling Jamie en Emily.

column338.jpgJe verantwoorden voor de rechtbank omdat je je dreumes geen borstvoeding geeft. Is dit de droom van ieder lid van de borstvoedingsmaffia? Of de nachtmerrie van alle zakkenvullers in de kunstmatige zuigelingenvoedingindustrie? Nee, het is realiteit in Aboe Dhabi!
In dit kleine Emiraat in de Verenigde Arabische Emiraten is een nieuwe wet rond kinderrechten aangenomen waarin, naast een verbod op kinderarbeid en zwaardere straffen bij seksueel misbruik van kinderen, ook een bepaling is opgenomen over borstvoeding. Volgens deze nieuwe wet hebben alle kinderen recht op borstvoeding tot de leeftijd van twee jaar. Deze moedermelk verplichting is gebaseerd op een passage uit de Koran.

column337.jpg'Hmm, lekker, verse koffiemelk.' Twee mannelijke collega's kijken me lachend aan en wijzen naar het bakje gekolfde melk in de koelkast van de keuken op kantoor. Het is een grapje en toch krijgen ze me ermee op de kast. Ze beseffen niet hoeveel moeite het me heeft gekost om die honderd (halleluja!) milliliter bij elkaar te krijgen. Zoals borstvoeding geven niet altijd vanzelf gaat, zo gaat kolven ook niet vanzelf. Althans niet in mijn geval en niet met een handkolf.
Ik kolf namelijk op de wc, want ik voel er niks voor om in een vergaderzaal te gaan zitten waar een collega zo naar binnen kan lopen en mijn blote borst kan zien. Het voelt onnatuurlijk om op de wc mijn borst aan de kolf te zetten, wat me verbaast omdat de wc toch een plek is waar je je vaker ontbloot.

column336b.jpgAlsof iemand zojuist het wiel had uitgevonden en ons kwam uitleggen wat we ermee konden doen. Zo zaten wij, vijftien hoogzwangere dames, bij de borstvoedingscursus van een lactatiekundige. Eigenlijk waren we met 31, omdat onze baby's, met wie wij samen de borstvoeding wilden laten slagen, nog heerlijk genesteld zaten in onze bolle buiken. Alleen schenen de baby's beter te weten wat er zou worden verteld dan hun moeders. We waren trotse moeders in wording die vol zorg hun kindje(s) droegen, maar niet wisten wat te doen op het moment dat we ons kindje in onze handen zouden hebben.

column335.jpgHoe is het met jullie gewicht gesteld na de afgelopen feestdagen? Zijn er een paar kilo bijgekomen of valt het wel mee? En jullie kinderen? Zijn die mooi op gewicht of misschien toch wat te zwaar?
Kinderen en overgewicht komt regelmatig voorbij in het nieuws. Zo probeerde Paul Rosenmöller, ambassadeur voor Jeugd op Gezond Gewicht (JOGG), onlangs voor elkaar te krijgen dat er op de kinderopvang en peuterspeelzalen alleen nog maar water wordt gedronken in plaats van (vruchten)suikerhoudende dranken. Het voorstel heeft het niet gehaald.

column334.jpgIn het najaar van 2012 bleek een mol actief in het borstvoedingsveld. Drie collegae lactatiekundigen werden belaagd door een mol van het vrouwelijk geslacht. Anoniem -want zo zijn mollen- diende zij diverse klachten in bij de Keuringsraad (KOAG/KAG).
Mijn collegae schrokken zich een hoedje want, behalve een klacht, hing hen ook de dreiging van torenhoge dwangsommen boven het hoofd, hoog genoeg om voor de rest van hun leven failliet te zijn.

column333.jpgTot mijn grote vreugde heb ik eindelijk weer eens een flinke opdracht binnengesleept. De economische crisis trekt de kunstwereld ook mee in het slop. Al maanden had ik weinig schilderijen verkocht en kon ik van mijn illustratiewerk maar een fractie van de rekeningen betalen. Mijn bijbaan werd mijn hoofdbaan. Met de nieuwe klus erbij maak ik lange dagen en ben ik veel van huis. Maar ik heb mijn werk als beeldend kunstenaar (waar ik voor opgeleid ben) zo ontzettend gemist. En het succes ook.

column332.jpgEen dromerige blik

Een plakkerige huid

De geur van bloed en smeer

De stilte word gevuld

Met jouw ademhaling

Een hartslag ongeremd

Volledige rust

column331.jpgWist jij, voordat je zelf voor het eerst zwanger werd, of je borstvoeding hebt gekregen van je eigen moeder? Wist je dat, voordat de vraag zich aan jouzelf openbaarde: ga ik mijn kind met mijn eigen melk voeden of niet?
Had je je moeders borsten ooit gezien vanuit het licht dat ze jouw eerste voedingsbron zijn geweest? Je moeders borsten?
Ik zelf niet. Het is nooit in me opgekomen omdat ik geen borstvoeding van mijn adoptiemoeder heb gekregen. Mijn biologische moeder is onbekend.

column330.jpg Stoppen. Het woord alleen al geeft me rillingen. Het heeft zo'n negatieve lading voor mij. Vooral omdat het woord borstvoeding er in dit geval mee gemoeid is. Vanaf het moment dat borstvoeding in mijn leven kwam, was daar ook het woord stoppen. Mijn omgeving leek niet geïnteresseerd in hoe geweldig mijn kindje groeide op mijn melk, maar was vooral nieuwsgierig naar het moment van stoppen.

column329.pngNa een trein- en busreis van meer dan een uur zoek ik mijn weg in het donker. Eindelijk zie ik de ingang, ik ga enigszins gespannen het grote gebouw binnen. Ik loop door lange gangen en voel mij ongemakkelijk. Zou iemand weten wat ik hier stiekem mee naar binnen neem? Zou het aan mij te zien zijn dat ik hier de regels overtreed? Na wat lange gangen kom ik bij de juiste kamer aan. Waar een warm welkom volgt. Voor we gezellig gaan kletsen geef ik eerst een half gevuld potje en een zakje met half bevroren inhoud af. Een last valt van mijn schouders als het witte goud is overgegoten en niet meer herkenbaar is als smokkelwaar.

column-222.jpg'Ga jij maar rustig schoonmaken, dan lopen wij buiten wel een rondje met de baby.' Lucia was zeven weken oud toen mijn visite dacht dat ze me hiermee hielpen. Achteraf gezien de omgekeerde wereld, maar op dat moment greep ik de kans, al voelde ik me net Assepoester toen ik de vloer aan het zuigen en dweilen was. Schoonmaken was iets dat er echt bij in schoot sinds Lucia er was. Mijn dagen waren een brij van tijd die zich vulden met heel veel de borst geven, luiers verschonen, pas 's middags de pyjama uitdoen, in drie minuten douchen en in twee minuten eten.

column328.jpgSprookjes zijn van alle tijden: verhalen die van generatie op generatie worden overgeleverd en diep geworteld zijn in een samenleving. De verhalen hebben meestal een boodschap, leren de toehoorder hoe (niet) te handelen in bepaalde situaties. Het vertellen van sprookjes brengt mensen samen, heeft een sociale functie. Sprookjes kunnen ontroeren, ze kunnen hard zijn, maar ook heel mooi. Hoewel bepaalde sprookjes misschien amper meer worden verteld en zo in de vergetelheid dreigen te raken, zijn hun thema's vaak zo universeel dat zij altijd weer zullen opduiken.

column319.jpgNa bijna zeventien maanden is het dan toch echt voorbij. Je wilde niet meer en was niet meer op andere gedachten te brengen. Ik heb het niet altijd even goed aangepakt. Soms uit onwetendheid of gemak maar meestal om het hoofd boven water te houden. Om te slapen, verkoos je altijd al de fopspeen die ik je gaf. Door het tijdelijk inbakeren, bleven de nachtvoedingen een tijdlang uit waardoor mijn productie altijd op het randje van 'net genoeg' balanceerde. Bijvoeding vond je veel te lekker en van water kon je soms geen genoeg krijgen. Ik genoot stiekem van de lucht dat het me gaf en zette achteraf gezien te laat de rem erop.

column318.jpgEen vriendin van mij is zwanger. Ze is van plan borstvoeding te geven en luistert aandachtig naar mijn tips. Ze vindt het een mooi idee dat ze na haar zwangerschap haar kind met haar eigen lijf kan voeden. Maar tegelijk met haar enthousiasme zie ik bij haar ook twijfel. Ze praat uiteraard met andere moeders en is daardoor minder positief geworden over borstvoeding. Haar perceptie van wat borstvoeding werkelijk kan zijn, is veranderd en haar vertrouwen in haar eigen lijf danig afgenomen. Jammer!

tietzat_9.jpgEens startende borstvoeding de obligate stuwing en kloof doorstaan heeft en vlotjes op de rails zit, borrelt de vraag bij de meeste mama's op: wanneer moet ik nu stoppen? Zo zijn we, stoere mama's anno 2011. Eerst tanden bijten en doorzetten want we willen die borstvoeding absoluut doen lukken. Dan heb je het kwaadste gehad, wordt alles nét leuk en vervolgens zetten we ons hoofd alweer richting nieuw dilemma. Hoe er nu vanaf geraken... ?

column258.jpgTegenover mij zit mijn huisarts. Ze heeft me net verteld welk medicijn ze mij voorschrijft. Mijn logische eerste vraag is: Kan ik deze medicijnen ook nemen bij borstvoeding? Nee, waarschijnlijk niet, is haar antwoord. Het volgende gesprekje volgt:

Geef je borstvoeding dan?
Ja.
Hoe oud is je kindje?
Bijna drie.

Toen Simea net geboren was, betrapte ik mezelf erop dat ik geregeld even aan haar snuffelde. Dat ik me als een moederdier de geur van mijn jong probeerde in te prenten. Ze was nog maar net uit mijn lichaam gekomen en ik voelde een enorm sterke fysieke binding met haar. Ik sliep met haar op mijn buik en kon als ik wakker was nauwelijks mijn ogen van haar af houden. En ik voedde haar, tien, twaalf keer per dag, met mijn eigen lichaam.

column279.jpgToen ik tien jaar geleden zwanger was van mijn oudste zoon, was de collectie van borstvoedingsbenodigdheden beperkt. Onbekend met wat het moederschap mij allemaal brengen zou, wilde ik in ieder geval goed voorbereid zijn op het geven van borstvoeding. Ik schafte een comfortabele voedingsbeha, wasbare zoogkompressen en een voedingskussen aan. De zoogkompressen waren alleen tijdens de zwangerschap en kraamperiode van nut, daarna waren mijn borsten zindelijk. Dat kussen bleek totaal overbodig aangezien ik mijn zoon veel beter met mijn arm kon ondersteunen.

column257.jpgDe watte? Een borstvoedings-informatie-gadget-achtig ding. Een ding waar wellicht menig mens weer onnodig hysterisch en idolaat van is. Want 'oh jongens wat handig' toch, al die onnodige onnatuurlijke hulpmiddelen bij borstvoeding. Ik dacht altijd dat enkel je eigen borsten voldoende waren om borstvoeding te kunnen geven. Maar kom op, een gadget? Alsjeblieft...

column261.jpgAls je borstvoeding geeft zit je zonder het te merken ineens in een kamp. Daar hoef je niks voor te doen, dat krijg je bij de lactatie cadeau. Je uitspreken over borstvoeding in positieve zin, maakt je tot lactivist. Vertel een kennis dat je zo geniet van de kleine aan de borst en je bent 'fanatiek'. Zeg dat kunstvoeding nadelen heeft, en je bent een nazi.
Daar is een naam voor: de wet van Godwin. Die is ontstaan na een discussie op Usenet en luidt ongeveer als volgt: wanneer een discussie maar lang genoeg doorgaat, wordt de waarschijnlijkheid groter dat er een vergelijking met nazi's of Hitler volgt. Aan die wet kun je wat mij betreft ook 'Gestapo' of 'Maffia' toevoegen.

column-179.jpgDe variëteit is zo groot dat er geen twee borsten hetzelfde zijn en geen enkele borst blijft vanaf het begin lang hetzelfde. Volgens een zorgverlener die eens kneep in de vulling van F-cup had mijn zus vleesborsten waar geen melk uit zou komen. Op miraculeuze wijze heeft zij haar vier kinderen met uitstekend gevolg elk maandenlang aan die borsten gevoed.
Zouden die kinderen vleesbouillon gehad hebben? Ik ken ook frêle moeders met borsten die met het blote oog nauwelijks waarneembaar zijn die beren van kinderen voeden. Net zo min als je aan de omvang van iemands hoofd zijn intelligentie kunt afmeten, kun je de maat van de borst als maat voor lactationele functionaliteit nemen.

Borsten. Mannen associëren ze eerder met babes dan met baby's. Zelfs mannen die zichzelf niet zouden beschrijven als een 'boob man', hebben over het algemeen een zekere affiniteit met vrouwenborsten. Zo niet met borstvoeding. Als het gaat om het gebruik van borsten voor het doel waarvoor ze oorspronkelijk zijn uitgevonden, ziet het gros van de mannen dit als een vrouwenzaak. Hoe lang, hoe vaak, waar en wanneer er gevoed wordt, is aan de vrouw om te beslissen. Het gaat tenslotte om haar lichaam, haar melk, haar borsten.

column317.jpgBijna een jaar geleden startte ik de Facebookpagina voor Kenniscentrum Borstvoeding. Mijn doel was te helpen bij de verspreiding van eerlijke informatie over borstvoeding. En dat lukt aardig! Het aantal volgers stijgt dagelijks en er is zoveel activiteit op de pagina dat ik sinds kort hulp heb gekregen van drie enthousiaste medebeheerders.

column257.jpgMijn peuterdochter vertelt mij: 'Als ik later groot ben, dan ben ik mama'. Terwijl ze naar mijn gezicht kijkt, gaat ze verder: 'dan heb ik bruine haren, grote oren, grote ogen'. Haar blik zakt wat meer omlaag en triomfantelijk besluit ze haar verhaal met: 'en grote borsten'. Over dit laatste lichaamsdeel weet peuterzoon vervolgens ook nog iets te zeggen: 'Mama heeft grote borsten, papa heeft haar op zijn borsten, en wij hebben hele kleine borstjes'. Met 'wij' bedoelt hij niet alleen zichzelf en zijn tweelingzusje, maar ook zijn grotere broers en zus. Na deze mooie verhalen komen ze allebei een slokje bij mij drinken.

column316.jpgVandaag kreeg ik een persbericht onder mijn neus geschoven waar ik behoorlijk van schrok. Het ging over een nieuw soort fles, waarmee je je baby handsfree melk kunt geven. Dit stond erbij als promotietekst:
'Super-praktisch voor drukke ouders. Het flesje maakt het mogelijk je kindje bijvoorbeeld de fles te geven tijdens het reizen of thuis zodat je zelf even je handen vrij hebt om allebei de kinderen aandacht te geven. Je kunt het flesje vastzetten, dus geen vallende flesjes meer! Je kan je baby rechtop voeden waardoor de kans op luchtvorming, oorontsteking, reflux en koliek wordt verkleind. Door de unieke regelbare toevoer kan de baby zelf gemakkelijk de hoeveelheid en snelheid van het drinken bepalen. Met de anti-lek formule zijn lekkende flessen verleden tijd.'

petra.315.pngTijdens mijn zwangerschap werd ik gewaarschuwd. Voor vrouwen die me zouden dwingen mijn eigen melk aan mijn baby te geven. Die net zo lang op me in zouden praten, totdat ik borstvoeding als de enige bron van voeding voor mijn kind zou zien. En die daarbij ook als missie zouden hebben me een schuldgevoel aan te praten als de borstvoeding niet lukte.

column-152.jpgIk ben een fervent radioluisteraar, dag en nacht. Zaterdagnacht luister ik vaak tussen 1 en 3 naar 'De wereld van Filemon'. In dit programma spreekt de presentator, Filemon Wesselink, met Nederlanders in het buitenland. Hij bespreekt hoe verschillende zaken beleefd worden in het land waar ze nu wonen. Deze keer was het onderwerp borstvoeding. Ik spitste meteen mijn oren. Hoe zou hij het aanpakken?

column314.jpgDe melk van de moeder behoort toe aan het kind.
Deze column is een co-productie van ByKay - Kay Poelen & Stefan Kleintjes.

Wij willen jullie niet overtuigen, wij willen laten zien dat borstvoeding normaal is. Dat het zogen aan de borst voor zoogdieren normaal is. Dat voor zwangere mensenmoeders het na de geboorte zogen van haar kind aan de moederborst, normaal is. Dat mensenmelk normaal is. Of sterker nog: dat een kind daar recht op heeft, zolang hij of zij dat nodig heeft. Niks drie maanden, of zes maanden, of twaalf maanden. Normaal is een jaar of vier of vijf of langer…

column313.jpgHoe de westerse cultuur tegen borsten aankijkt heeft niets of weinig te maken met borstvoeding: het staat het zelfs in de weg. Borsten worden vooral als een lustopwekkend lichaamsdeel gezien: hele industrieën varen wel op de wens van de mens om een aantrekkelijker borstpartij te hebben of te zien. Denk maar aan de plastische chirurgie, push-up beha's en de sexy rondingen die voorbij deinen in vele muziekvideo's en reclames. Zulke borsten vinden we heel gewoon en we kijken niet op van een stel pittig geëtaleerde exemplaren.

column312.jpg'Waarom niet?', denk ik meteen. Maar jij, toekomstige mama met je mooie bolle buik, hebt misschien direct een antwoord op mijn wedervraag. Omdat kinderen zonder borstvoeding toch ook groot worden. Of omdat het bij je vriendin, moeder of zus allemaal niet zo makkelijk ging en borstvoeding je daarom best een gedoe lijkt. Misschien zelfs wel pijnlijk, of op z'n minst benauwend want je moet wel altijd paraat staan. Je wilt het heus wel proberen want je hebt gehoord dat borstvoeding 'het beste' is. Maar als het een tranendal wordt, dan maar niet. Want het is de bedoeling gelukkiger te worden van een kindje, niet ongelukkiger. Toch?

Wacht even! Vergeten we nu niet iemand?

column311.jpgSoms heb je van die momenten. Dat je even je tong moet afbijten. Je moet inhouden. Even niet kunt zeggen wat je denkt. Een heleboel van die momenten hebben bij mij met borstvoeding te maken. Want ja, daar heb ik een mening over. Een sterke mening ook. Helaas kan ik die mening niet altijd te pas en te onpas op tafel gooien. Ik zou er iemand mee kunnen kwetsen. Iedereen heeft immers recht op een eigen mening. Ook als die heel anders is dan die van mij. Zeker als het over borstvoeding gaat. En ja, helaas ook als het gaat over het niet willen geven van het mooiste dat je je kindje kan bieden.

column310.pngRecentelijk las ik ergens: 'Ik ben helemaal voor borstvoeding, maar ik vind wel dat een moeder zelf een vrije keuze mag maken hoe zij haar kind voedt.' Helaas hoor en lees ik deze clichématige uitspraak regelmatig. Begrijpelijk, want het klinkt op het eerste gezicht heel mooi. Fantastisch eigenlijk. Want wie wil dit nu niet? De schrijfster van bovenstaand citaat lijkt voedende moeders een hart onder de riem te steken, terwijl ze de moeders die hun kind kunstmatige zuigelingenvoeding geven ondertussen niet afvalt. Kortom een win-win situatie voor alle moeders, maar ondertussen zit hier een adder onder het gras.

column309.jpgGeweldig vind ik het als een zwangere vrouw vertelt dat ze heel graag borstvoeding wil geven.
Enkele maanden geleden werd het me weer verteld: ik wil borstvoeding geven!!
Na de vertederende blijdschap die ik voel om een gebeurtenis die nog moet plaatsvinden, bekruipt me daarna ook een zeker gevoel van onrust.
Zal het lukken? Zal ze doorzetten als het even tegen zit? Het is haar en haar nog ongeboren kind zo gegund.
Begrijp me niet verkeerd, ik heb geen enkele twijfel over de capaciteiten van de moeder of over de kwaliteit van haar melk. Ik heb grote zorgen om iets anders.

column308.jpgToen Lucia bijna vier maanden was, vroeg de verpleegkundige mij op het consultatiebureau of ze 's nachts goed slaapt. Ik had moeten stoppen na: 'Ja, ze slaapt erg goed en wordt twee keer wakker voor de borst.' Ik was nog niet wijzer en ging door: 'Ze slaapt nu bij mij in bed, dus het komt vast daardoor.'

column307.jpgEen moeder die langer dan een paar maanden borstvoeding geeft, kan haar kinderen niet loslaten. Ze wil ze dichtbij en klein houden. Dit is helaas een veelvoorkomend vooroordeel in onze maatschappij. Maar persoonlijk associeer ik borstvoeding al vanaf dag één juist met loslaten. Niet van mijn kinderen. Dat niet. Maar wel van controle en verwachtingen. Van mij en van anderen.

Mijn eigen verwachtingen moest ik direct na mijn eerste bevalling leren loslaten. Ik had me goed voorbereid op het geven van borstvoeding en ik dacht: 'Als ik het maar doe zoals ik heb geleerd dan gaat het goed'. Fout. Door onze langdurige scheiding na de geboorte en het te korte tongriempje van mijn slaperige 'randprematuurtje' ontstonden er toch allerhande problemen. Ik kon niet anders dan dat accepteren en roeien met de riemen die ik had.

column306b.jpgVandaag is het Eerste paasdag. Waar associeer jij het paasfeest mee? Met het zoeken van paaseieren, wellicht verstopt door de paashaas? Of sta je stil bij de opstanding van Jezus Christus nadat hij op Goede Vrijdag werd gekruisigd?
Niet iedereen is zich bewust van de christelijke achtergrond van het paasfeest. De paashaas bezoekt ons land dan ook alweer een paar eeuwen. Anderen vermengen de paaseieren met het christelijk geloof en vieren dat kerkklokken met vleugeltjes de paaseieren uit Rome hebben gehaald. Ik heb me nooit erg verdiept in de achtergronden van Pasen, zeker niet in hazen, laat staan paashazen.
Maar ik hoorde deze week iets fascinerends over hazen op de radio.

column305.jpg'Ga je straks tandemmen?' vroeg iemand mij toen ik zwanger was van mijn derde kindje en ze Sjors, m'n tweede aan de borst zag drinken. Ik had werkelijk geen idee waar ze het over had. Mijn oudste dochter Puck stopte met drinken bij mij toen ze negen maanden was, dus destijds was dit 'tandemmen' niet aan de orde.

column304.jpg'Geef je nog borstvoeding? Wat knap!' Nog voor ik ook maar iets terug kan zeggen, komt er een stortvloed aan woorden over mij heen. Dat zij drie dagen heeft geprobeerd borstvoeding te geven, maar dat het niet lukte. Dat haar zoontje echt niet aan de borst wilde drinken. Er was een hittegolf en dus was het te warm om huid-op-huid contact te hebben. Ze kreeg zere tepels en had ook nog eens te weinig melk.
Ik knik begrijpend met een vriendelijke glimlach op mijn gezicht. Maar ondertussen zijn mijn gedachten een stuk minder vriendelijk. Dit wil ik helemaal niet van haar weten. Laat mij met rust!

column303.jpgWeet wat je eet… een bekende slogan. Blijkbaar kunnen we er niet van op aan of ons eten en drinken wel zo gezond is als de voedsel- en warenindustrie doet voorkomen. En voor je er erg in hebt, eet je het paard van Sinterklaas, in plaats van de plaatselijke biologische koe die je voor ogen had.

column302.jpgDaar zat ik dan in het ziekenhuis, het AMC, met mijn dochter Lucia van bijna acht maanden. Hier wilde ik helemaal niet zijn met haar. Anderhalve week daarvoor trok het consultatiebureau aan de bel. De groeicurve boog af van de gemiddelde lijn naar min twee en in een week tijd was ze twintig gram afgevallen. Lucia ontwikkelde zich volgens hen niet goed genoeg, omdat ze nog niet kon kruipen. Dit in combinatie met een lichte hartruis was reden voor grote consternatie. Ik moest op gesprek bij de huisarts, die hetzelfde zei en me doorverwees naar de specialist. Daarnaast adviseerde ze mij om mijn meisje bij te voeden met kunstmatige zuigelingenvoeding. Aangezien ze mijn gekolfde melk niet wilde drinken, leek het haar goed als ik verschillende flessen en spenen probeerde.

column301.jpgZe groeide op in een groot gezin tijdens en net na de tweede wereldoorlog.
Toen ze begin jaren zestig zwanger was van haar eerste kind, stond buiten kijf dat borstvoeding het beste was wat een moeder haar baby kon geven. Maar tegelijkertijd was er in de medische wereld weinig vertrouwen in het lichaam van de vrouw dat ze langer dan enkele dagen of weken moedermelk zou kunnen geven.
Kunstmatige zuigelingenvoeding was duur, en werd aangeprezen als 'gehumaniseerde' zuigelingenvoeding, om daarmee bij de artsen en jonge moeders de indruk te wekken dat het een passende voeding zou zijn voor zuigelingen.

column300.jpgElke zondag staat er weer een nieuwe column op Borstvoeding.com. Deze week is het column 402. Er zijn zoete columns en columns die uitdagen. Sommige columns zijn meer een roze ervaringsverhaaltje, anderen zijn zo scherp als een mes. Maar altijd gaan ze over borstvoeding. Dé factor die ons bindt. Ik ben trots op het in de loop der jaren wisselende columnistenteam!

Wat is dat nou, een column? Martin Bril, wijlen meestercolumnist, in de Volkskrant: 'In het beste geval is de column puntgaaf geschreven. Zelden is hij langer dan zo'n 700, 800 woorden, liefst korter, en altijd moet hij de lezer vlot bij de kladden grijpen; door stijl, door visie, door standpunt, door eruditie of humor, of misschien wel de combinatie van dat alles.'

column299.jpgHet was weer flink raak de afgelopen weken in de sociale media: negatieve geluiden die het 'imago' van borstvoeding weer eens een flinke deuk bezorgen. De uitspraken van een televisiedokter, een provocerende vraag over een zogenaamde leeftijdsgrens en een stijlloze blog met eveneens stijlloze reacties werden weer eens aangegrepen om lekker te gallen en van achter een veilige computer of met de smartphone met modder te smijten. De cliché's over borstvoeding, het vunzige commentaar en de mythische uitgelubberde theezakjes vlogen me weer om de oren.
Nu zou ik me daar heel erg kwaad om kunnen maken. Maar dat doe ik niet. In plaats daarvan krijg ik juist ontzettende zin om eens te vertellen over positieve invloeden op borstvoeding. Om precies te zijn, de positieve invloeden op mij persoonlijk die ervoor zorgden dat ik borstvoeding ging geven.

column298.jpgZes jaar geleden, tijdens mijn eerste zwangerschap, wist ik niet veel over borstvoeding. De enige informatie kwam uit een boek dat ik had gelezen en uit het gesprek met de mevrouw van het kraamzorgcentrum die op huisbezoek was geweest. Als ik mensen in mijn directe omgeving vroeg naar hun ervaringen kreeg ik altijd de standaard antwoorden. Van 'ik vond het maar een gedoe' tot 'het lukte niet' en zelfs 'ik had niet genoeg melk.' Termen als tepelkloven, borstontsteking en kolfproblemen, ze kwamen in ieder gesprek over borstvoeding wel een keer voorbij. En ook veel verhalen van moeders die vertelden dat ze maar liefst 'totdat ze weer aan het werk gingen' zelf hadden gevoed. Die verhalen vormden voor mij, onwetende zwangere, op dat moment de norm.

column297.jpgIn de kraamweek vroeg onze kraamverzorgster of we een fiepje in huis hadden. Nog niet zolang woonachtig in het zuiden des lands, hadden we geen idee waar ze het over had. Na enige uitleg werd ons duidelijk dat ze een fopspeen bedoelde. Een dergelijke neptepel hadden wij wel in huis, die was meegeleverd in de doos met gratis overbodige babymarketing producten. Uit vriendelijkheid hebben we de kraamverzorgster één keer laten proberen of mijn zoontje wilde zuigen op een fopspeen, maar daarna ging dit fiepje regelrecht de afvalbak in. Voor mijn zoon alleen maar 'the real thing'.

column296.jpgIk had daar in de spreekkamer kunnen zitten. Ik had ook deze arts kunnen treffen. Een borstvoedings-nono die zich dokter noemt, met nul komma nul verstand van borstvoeding. Dokter Felix, bekend van radio en televisie, die met zijn onnozele uitspraken in één klap berucht is in borstvoedingsland.
Ja, ik had legio excuses om geen borstvoeding te geven. Waar zullen we beginnen? Vele moeders, maar ook professionals in de zorg, noemen een keizersnede bijna altijd als reden waarom borstvoeding geven een fiasco wordt.

column295.jpgMijn dochtertje laat verdrietig mijn borst los: 'Er zit niets meer in!' zegt ze teleurgesteld.
Ze heeft het heel wat keren gezegd de afgelopen weken. Het drong nooit echt tot me door. Het was immers heel simpel: zij neemt de borst, ik maak de melk.
Als we willen, houden we dat nog jaren vol, dacht ik...
Maar ik besef nu opeens dat de melk wel heel snel en heel vaak op is. Eigenlijk… altijd als ze wil drinken.
Na maanden twijfelen of ik nog wel de borst wilde geven, met vaak een 'nee' tot gevolg voor mijn dochter als ze wilde drinken, had ik het nu voor elkaar. Het is op. Het is voorbij. Dit was het dan.

column294.jpgHet jaar 2012 was voor mij een bewogen jaar. Een jaar met veel beweging vergezeld van veel en te vaak zelfs met té veel emotie. Een zeer bewogen jaar dus.

Wat bewoog er dan zoal het afgelopen jaar?
Om met mijzelf te beginnen, ik toog wekelijks naar Baby & Borst in Almere. Volgde braaf de lessen 'lactatiekunde' en slaagde deze zomer voor het internationaal examen. Ik mag mij nu International Board Certified Lactation Consultant (IBCLC) noemen, ofwel lactatiekundige IBCLC. De opleiding beroerde me, want ik ontdekte weer zoveel mooie nieuwe details over borstvoeding. Meer dan ooit realiseerde ik me hoe verschrikkelijk ingenieus de vrouwelijke borst in elkaar steekt. Hoe werkelijk perfect moedermelk afgestemd is op de behoeften van haar kind. Om te beseffen dat die borsten werkelijk dé perfecte plek zijn voor een kwetsbaar
jong mensenkind, had ik deze scholing echter niet nodig.

column293.pngHet begin van een nieuw jaar kan verwachtingen met zich meebrengen. Wellicht was 2012 zo mooi, dat je hoopt op eenzelfde vervolg na het vuurwerk. Of was het een jaar om snel te vergeten en hoop je dat 2013 anders gaat worden. Misschien ben je gewoon benieuwd naar alles wat komen gaat en sta je open voor nieuwe belevenissen.

column292.jpgToen ik zwanger was van mijn eerste kindje woonde ik in Moskou. Ik wilde heel graag borstvoeding geven en bereidde me daar op voor: ik bezocht een informatieavond en las alles wat er te lezen viel. De bevallingskliniek waar ik ging bevallen had een lactatiekundige in dienst, maar er was sprake van een taalbarrière. Ook wist ik dat de Russen er een heel andere kijk op na hielden dan ik zelf wat betreft het samenzijn van een pasgeborene en zijn moeder. Ik durfde daarom niet blind te vertrouwen op de borstvoedingsbegeleiding. Mijn man vond dat ik me druk maakte om niets. Het waren toch professionals?

column291.jpgIk geef het toe; ook ik behoorde lang tot de groep mensen die het op zijn zachtst gezegd nogal vreemd vindt dat een peuter of zelfs een kleuter nog aan de borst drinkt. Niet dat ik me eraan stoorde, ik vond het gewoon raar. Een vriendin voedde haar kinderen 'totdat ze naar school gaan.' Ik heb er nooit wat van gezegd maar vond er het mijne van. Snapte het niet. Vond het een beetje zielig ook. Alsof ze haar kinderen geen keus liet en ze niet los kon laten.
Nu, drie kinderen en heel veel jaren borstvoeding later weet ik wel beter. Ik hoor inmiddels zelf bij de 'groep-met-peuter-aan-de-borst.' En mag dus officieel de titel langvoedster dragen, wat ik overigens een vreselijk woord vind. Alsof je niet je hele leven je kind aan het voeden bent? Want een boterham of een glas melk is toch ook voeding? Maar dat terzijde…

column290.pngSinterklaas heeft ons kikkerlandje net weer verlaten en de kerstdagen staan voor de deur. De ene na de andere reclamefolder gevuld met speelgoed viel de afgelopen weken bij ons op de deurmat. Mijn aandacht werd getrokken naar de babypoppen. Ik zag pagina's vol met verschillende poppen. Niet alleen van verschillende grootte, huidskleur en geslacht, maar vooral met verschillende accessoires. Ik keek mijn ogen uit; een babypop op een paard, een babypop in een cabriolet en een babypop met lange haren en een kapperset. Veel poppen hebben tegenwoordig batterijen nodig.
Dan zeggen ze 'mama', maken meerdere geluidjes of huilen echte tranen. Maar wat mij het meest verbaasde, bij bijna iedere pop zit een fopspeen of anders wel een zuigfles.

column289.jpgMensen zijn zo vreselijk gevoelig voor promotie, reclame en… uiteraard geldbesparing. Zeker in deze tijd van economische crisis.
Reclame is bedoeld om aan te zetten tot het kopen van gewenste, maar soms ook ongewenste producten. In dit geval kunnen we, denk ik, stellen dat kunstvoedingfabrikanten ouders willen aanzetten tot het kopen van een zeer ongewenst product: namelijk kunstmatige zuigelingenvoeding. En laten ouders, als het over hun kroost gaat, nou net een kwetsbare en beïnvloedbare doelgroep zijn.

column288.jpgMijn dochtertje van ruim drie en een half is al een tijdlang een groot dinosaurusfan. We kijken regelmatig Walking with Dinosaurs, een film van de BBC. Het vervolg erop, Walking with Beasts, vindt ze ook mooi.
Het verhaal gaat over een Indricotherium, de enorm grote voorouder van de huidige neushoorn. Ongeveer 25 miljoen jaar geleden liep deze op de aarde rond.

verhaal-227-8.jpgOnlangs las ik het verhaal van een moeder. Ik lees veel verhalen van moeders en ik hoor er ook veel. Maar dit verhaal trof mij om de enormiteit ervan die op een tussen neus en lippen manier werd gebracht. Net wanneer ik denk dat ik misschien toch te vaak en te veel zit te vitten op 'de zorgverlener' en dat die toch ook heus hun best doen, komt er zoiets voorbij. Net als ik denk dat niets mij meer van mijn stuk kan brengen, zit ik met tranen -van meeleven en van boosheid- zo'n verhaal te lezen.
Wat is er mis met een zorgstelsel dat hoog opgeeft van de eigen kwaliteit en de hoge mate van evidence based werken en dan zulke fouten maakt: onnozelheid, onbenul, desinteresse, arrogantie? Als op eender welk ander vlak van zorg dergelijke flagrante fouten zouden worden gemaakt zou de zorgverlener of de instelling een klacht voor medische missers aan de broek krijgen.

column287.jpg Het is vier weken na de bevalling. Je bent blij want je kindje drinkt goed. Je hebt de eerste week keurig de kraamvisite buiten de deur weten te houden, fijn tijd gehad om elkaar te leren kennen en te oefenen met de borstvoeding. In de voorafgaande negen maanden zoveel gelezen, zoveel mensen gesproken, zoveel adviezen gekregen. En ja, je hebt je natuurlijk ook overal voor opgegeven, via websites, op beurzen. Alle leuke hebbedingetje meegerausd en al weet ik hoeveel cadeautjes in je brievenbus gekregen.

column286.jpgEr waren momenten dat ik nooit wilde dat het zou stoppen. Maar er waren ook tijden waarop ik hoopte dat het einde in zicht was. Tijdens mijn eerste borstvoedingsperiode met onze dochter heb ik met haar de weg gevolgd totdat ze aangaf dat het genoeg was. Dit bleek met vier jaar en negen maanden te zijn.

column285.jpg De voedende moeder voedt haar kind zoals het bedoeld is. Ze zet alles op alles om te voeden tot ze weer moet werken of totdat haar baby een halfjaar is. Of zij zet haar doel op minimaal één of twee jaar en gaat er voor.
Maar de voedende moeder durft ook los te laten. Ze kijkt wel of het lukt en voor hoe lang. Ze kijkt hoe het haar bevalt. Of ze laat haar kindje drinken tot het aangeeft de borst niet meer nodig te hebben. Het is ook de moeder die met pijn en moeite haar baby een korte tijd voedt omdat ze tegen problemen aan liep en de juiste adviezen niet wist te vinden of aangereikt kreeg. Te vaak voedt ze niet zo lang als ze zou willen maar soms is ze dik tevreden. Soms vond ze het, na veel wikken en wegen, gewoon genoeg.

column271.jpgOp een doordeweekse ochtend zit ik samen met een vriendin en onze jongste kinderen in een restaurant van een Zweeds woonwarenhuis. Ik neem eens een hap van mijn croissant met jam. Even later hoor ik een hoop kabaal en kijk toe hoe iemand zijn gevallen dienblad weer opruimt. Ik neem een slok van mijn thee en help dreumeszoon en zijn vriendje een ruzie op te lossen. Tussendoor praat ik met mijn vriendin over van alles en nog wat. Heel normaal sociaal menselijk gedrag toch?

column280.pngMoedermelk bevat alles wat een baby nodig heeft. Het geven van borstvoeding is niet de trend van tegenwoordig en ook geen terugval naar vroegere tijden. Mensen zijn zoogdieren; dit is pure biologie.
De meeste wetenschappelijke onderzoeken over borstvoeding ken ik inmiddels wel, maar laatst viel mijn oog op een bijzondere studie. Hieruit blijkt dat wetenschappers een ingrediënt in moedermelk hebben ontdekt dat baby's gevoelige ingewanden beschermt en repareert. Het ingrediënt heet 'pancreatic secretory trypsin inhibitor' afgekort PSTI.

9-potjeleeg_200.jpgMijn jongste zoontje moet wel ziekelijk verwend zijn. Nog maar een halfjaar oud en hij bepaalt al hoeveel hij eet en ook op de minuut nauwkeurig wanneer dat dient te gebeuren. Tja, zo zie ik dat natuurlijk helemaal niet; mijn zoontje krijgt de borst, wanneer hij dat wil en in de hoeveelheid die hij op dat moment nodig heeft. Uiteraard weet hij dat zelf het beste.

Ooit was ik wel anders gewend. Ik had tijdens mijn studie een bijbaan op een kinderdagverblijf. Ik hield het daar maar een paar maanden uit op de babygroep want ik kon moeilijk verkroppen hoe er met baby's werd omgegaan. De gesynchroniseerde voedingsmomenten waren omgeven met stress en flinke druk. 'Heeft ze haar flessen leeggedronken?' was met grote voorsprong de meest gestelde vraag van de ouders. Als het gat in de speen maar groot genoeg was dan konden de kleintjes niets anders dan flink door drinken en werd de fles keurig leeg afgeleverd vanuit de wipstoel.

column276.jpg'Op een gegeven moment stond de hele kraamtijd in het teken van de borstvoeding.' Dit hoor ik maar al te vaak van moeders waarbij de borstvoeding al vroeg mislukte. Tja, wat kan ik dan zeggen... Dat was bij mij ook zo, alleen... ik wist dat ik dat kon verwachten. Je bent gewoon best wel verrot; net bevallen, je hormonen vieren feest en je komt slaap te kort. Daarnaast moet je er ineens een nieuw vak bijleren: minimens in leven en tevreden houden.

column-219.jpgZo langzamerhand is bezuinigen de staatshobby nummer één geworden. Als er ergens een dubbeltje valt af te slopen, zullen politici het niet laten. Borstvoeding heeft nooit grote budgetten gehad: wat promotieposters op consultatiebureau of prenatale afdeling van het ziekenhuis, wat bijscholing en een certificaatje hier of daar en dan was het wel klaar.

column273.jpgelke middag op het werk, kolf ik
elke middag op het werk, sinds 5 september 2011,
elke middag op het werk, iets eten, een praatje en dan de kleedkamer binnen,
elke middag op het werk, is er wel weer iemand die vraagt hoelang ik dit ga blijven doen,
elke middag op het werk, sinds een week of twee begin ik dat ook te denken bij mezelf...

column272.jpgHet is al maanden sluimerend aanwezig. Ik begin steeds minder zin te krijgen om borstvoeding te geven. Mijn driejarige peuterzoon daarentegen is er nog lang niet klaar mee. Hij geniet van iedere keer dat hij bij me mag drinken. Is het wel mogelijk om tot een beslissing te komen, waar we ons allebei goed bij voelen?

Het is een dilemma waar ik al eerder mee heb gezeten. Namelijk toen onze dochter rond dezelfde leeftijd zat. Uiteindelijk heb ik toen besloten om wel verder te gaan met het geven van borstvoeding totdat ze zelf zou aangeven dat ze klaar was. Ik wilde haar niet kwetsen. Drinken bij mama was haar liefste bezigheid, dat wilde ik haar niet afnemen. Uiteindelijk nam ze zelf met vier jaar deze grote beslissing. Ze was er klaar mee.

column284.jpgMet mijn gezin slapend om mij heen schrijf ik deze column. Een beetje laatste moment werk deze keer, de inspiratie wil nog niet zo komen. Ik denk na over de ontelbare keren dat ik zelf één of twee kinderen aan de borst had en over diverse andere borstvoedingmomenten van afgelopen week. Ik denk na over wat ik heb gezien of gehoord en wat er de moeite waard is om met jullie te delen. De beelden schieten door mijn hoofd.

column270.jpgHet is stil in het bos, slechts een enkel vogeltje fluit bescheiden.
De bomen van het bos worden scherp weerspiegeld in het rimpelloze zwarte water van het ven.
Het is heet in de zon, maar het voelt aangenaam strelend op mijn huid.
In mijn armen ligt mijn dochtertje met alleen een broekje aan. Haar blote huid op mijn blote huid. Ze drinkt ontspannen.

column269a.jpgDrinken natuurlijk! Je bent kleuter en natuurlijk heb je melk nodig om te groeien. Soorteigen melk, van je eigen moeder wel te verstaan. Komt dus mooi uit dat je moeder twee borsten heeft. Je moeder plantte zich voort, droeg jou negen maanden en baarde jou. Hoe toeval dienen zicht twee melkvolle borsten aan. Lieve mensen: niets normaler, gewoner en gezonder dan dat!
Zo doen we het al sinds het bestaan van de mensheid!

Maar wat een ophef zeg; elke keer als een moeder laat zien dat zij haar kleuter voedt aan de borst. Indertijd toen wij de film Tiet Zat uitbrachten, vorige week toen Time magazine uitkwam met een cover foto van een moeder met kleuter aan de borst en deze week toen

column268.jpgIk kende het wel van horen zeggen. Ook had ik er eens een advertentie van gezien. Maar nog nooit had ik er één in gebruik gezien. Er rinkelde dan ook geen belletje toen ik iemand er mee zag. Het viel wel op, sterker nog het trok ontzettend mijn aandacht. Ik dacht een volwassen vrouw met een slabber om te zien. Een hele grote gebloemde slabber. Pas later zag ik onder de slabber vandaan een baby'tje tevoorschijn komen.

column267.jpgNet terug van een weekend aan zee. Ik voel me al mijn hele leven aangetrokken tot de zee. Kom er altijd volledig tot rust. Het doet iets met me, wat ik nergens anders kan vinden. De golven kalmeren me, het geruis zorgt voor stilte in mijn hoofd en de zilte zeewind waait alle zorgen weg.

column266.jpgWat is dat toch? Wat is dat toch dat ik ondanks alle tegenslagen doorga om mijn kind moedermelk te blijven geven?
Wat is dat toch… dat ik me buitengewoon uitzinnig gelukkig kan voelen, met mijn kind aan de borst. Haast euforisch. Tot het huilen van geluk aan toe! Maar dat ik me daarnaast ook vreselijk kan opwinden wanneer het niet lukt. Dat ik in staat bent om eens even flink met de deur te gooien. Of een bord door de kamer te willen fris-beeën. Agressieve gevoelens krijg uit onmacht, wanhoop en frustratie…

column265.jpgMijn stiefdochter Mirjam was laatst bij iemand op bezoek die gediplomeerde gastouder is. Het gehuil van drie oppasbaby's vulde het huis. Myrthe vroeg geschokt: 'Vind je dit normaal?'
De gastouder legde rustig uit dat de kindjes vanzelf ophouden met huilen.
Ja, ze vond het volkomen normaal.

column264b.jpgToen ik zwanger was van onze tweede, was er geen twijfel mogelijk: natuurlijk zou ik mijn dochter, toen net twee jaar, de hele zwangerschap lekker aan de borst laten drinken. Ze dronk regelmatig bij me, zowel overdag als 's nachts. Haar manier om in slaap te vallen, was sabbelend aan de borst. Dus, geen denken aan dat ik zou stoppen met de borstvoeding, omdat er toevallig een broertje of zusje op komst was. Na de geboorte van de baby zou ik gaan tandemen. En dat heb ik inderdaad dik twee jaar gedaan.

column263.jpgOnder het motto 'Better out than in', hoog tijd om mijn hart te luchten!

Boos ben ik dus. Op de zorgverzekeraars en de overheid omdat ze de diëtist uit het basispakket hebben gehaald. Nu zijn de mensen die dieetbegeleiding behoeven én de diëtisten overgeleverd aan de volstrekte willekeur van regeltjes, aanvullende verzekeringen en ander spelletjes van de zorgverzekeraars.

column262.jpgDe laatste jaren kwam ik regelmatig in contact met interessante wetenschappelijke onderzoeken rondom baby's. Meestal op fora of via nieuwssites. De afgelopen twintig jaar is men heel wat wijzer geworden over hoe gevoelig, sociaal, intelligent en opmerkzaam baby's al zijn. De nieuwe bevindingen hebben voor een ommekeer in de wetenschappelijke wereld gezorgd. De basisfundamenten van hoe baby's waren en wat ze konden, bleken totaal verkeerd.

column260.jpgVandaag gaan we op familiebezoek. Daarom zijn we met ons hele gezin onderweg in de trein. Mijn kleine prinsesje houdt niet zo van vreemde mensen in deze onbekende openbaar vervoer omgeving. Ze zoekt haar veiligheid bij mij op schoot drinkend aan de borst. Mijn bijna zevenjarige dochter zit naast mij, Ik praat met mijn dochter over koetjes en kalfjes, totdat ze met oprechte interesse naar haar drinkende zusje kijkt en serieus vraagt: 'Hoe komt er eigenlijk melk in je borsten, mama?'

column259.jpgEen uurtje of half tien 's avonds was het. De kerstlampjes begonnen te flikkeren en binnen no time viel alles uit en was het donker. Na vijf minuten was de storing nog niet hersteld. De kaarsen gaven best een leuke sfeer rondom kerst, maar ik was wel nieuwsgierig naar wat er aan de hand was. Toen ik naar buiten was gelopen, zag ik dat onze hele kant van de straat donker was. Mijn buurtgenoten stonden met zijn allen op straat. Even flitste het al door mijn hoofd: mijn voorraad ingevroren moedermelk!

column257.jpg Via een internetforum is er een datum geprikt: vandaag zullen zo'n veertig thuisonderwijsgezinnen naar een grote indoorspeeltuin komen. Ik verheug me erop om oude bekenden weer te zien en eindelijk handen te schudden met mensen die ik online al jaren 'ken', maar met wie ik nog nooit in het echt heb kennisgemaakt.

Deze column is een reactie op de blog van Sabine Roeser.

column256_W20110302.jpgToen ik was bevallen van mijn tweede zoon dacht ik wel te weten hoe ik moest borstvoeden. Met ruim drie jaar borstvoedingservaring op zak zou het dit keer een eitje worden. De eerste 24 uur nadat mijn kind geboren was, zag ik echter geen kraamhulp of vroedvrouw meer. Toen was het leed al geleden: zoonlief weigerde de borst en wij zaten met een borstvoedingsprobleem.

In Nederland wordt op alle fronten gekort op zorg en welzijn. Bezuinigingen hebben directe gevolgen voor miljoenen Nederlanders en dus ook op de zorg rondom borstvoeding. Daarom is de opmerking van Sabine Roeser -dat borstvoeding soms mislukt 'ondanks al die hulp'- merkwaardig. In die eerste uren na de geboorte van een baby staat er zelden een lactatiekundige aan het kraambed, terwijl dat moment nu juist zo cruciaal is.

column255.jpgMet mijn eerstgeborene vond ik de nachten in één woord heerlijk. Ze konden me niet lang genoeg duren. Er hing een soort romantiek in de lucht, alsof de roze wolk volledig om ons heen hing. Ik kon haast niet wachten tot mijn dochter weer behoefte had aan haar volgende voeding of ze gewoon troost of een knuffel bij me zocht. Ik keek haar bijna wakker.

column254.jpgTweelingbroer en zus, inmiddels alweer helemaal baby af en echte dreumesjes geworden, krijgen borstvoeding op verzoek. En aangezien we niet de hele dag thuis achter de gesloten gordijnen zitten, voed ik ook regelmatig in het bijzijn van andere mensen. Mensen uit mijn directe omgeving kijken niet meer op van een stukje blote borst meer of minder. Maar bij publiek dat mij minder goed of helemaal niet kent, zorgt het gebruik van deze primaire functie van mijn borsten voor de nodige vreemde blikken of opmerkingen.

column253.jpgBeide kinderen moest ik uitkleden, om ze na een vleeskeuring op het consternatiebureau weer aan te mogen aankleden. Daarna begon het wachten, het wachten op iemand die ik waarschijnlijk nog nooit had gezien. En zoals altijd duurde dat wachten een eeuwigheid.

column252.jpgMijn dochtertje is bijna drie jaar. Ze is een vrolijk, eigenzinnig en pittig meisje.
De spil in haar leven ben ik en uiteraard mijn moedermelk. Moedermelk noemen wij bij ons Poate.
Mijn dochtertje vindt het vanzelfsprekend dat ze bijna altijd Poate mag. Overdag als ze even bij me weg wil kruipen, of als ze verdrietig is. 's Avonds om in slaap te kunnen vallen, 's nachts om niet alleen te zijn in de stille nacht. En 's ochtends om rustig wakker te worden.

column-219.jpgZes dikke buiken. De eerste avond van de cursus 'Samen bevallen'. Twaalf aanstaande ouders bereiden zich voor. Onwennig handen schudden. Drie mannen vertellen dat ze onder protest zijn meegekomen. Grote hilariteit tijdens de ontspanningsoefeningen en het puffen.

column-250.jpgDeze foto kreeg ik, met de tekst 'Maak je borst maar nat, Super-Stefan heeft tiet zat!' Een lief bedankje van een moeder wegens een lange, succesvolle borstvoedingsperiode. Fijn en attent! Maar toch, in mijn ogen niet helemaal terecht om juist mij te bedanken. Oké, ik denk dat ik me aardig kan inleven in het borstvoedinggebeuren: het voeden op verzoek, nachtvoedingen, het veilig samen slapen, de eerste weken oefenen en aan elkaar wennen, overproductie, onderproductie, over tiet zat en peuter- en kleutervoeden... you name it.

column-249.jpgIk vermoed dat iedere vrouw die (langer) borstvoeding geeft, zich wel eens afvraagt of ze het nog wel zo leuk vindt. Voor mij geldt dit in ieder geval zeker. Net zoals mijn kinderen hun ontwikkelingen in fases doormaken, verloopt mijn borstvoedingsperiode ook in fases. Inmiddels mag ik dit zo stellen: ik maak het gehele proces nu voor de tweede keer door.

column-248.jpgStel je voor: je zit op een terras en een baby van een maand of acht, negen krijgt een fles in zijn handjes gedrukt. De baby speelt met de fles, zet zijn tandjes op de speen, trekt hem eruit, lacht als de melk over zijn snoet sproeit. Schattig beeld, toch?

En dan nu het echte werk: zelfde baby, zelfde terrasje, alleen dit keer krijgt de baby de borst. De baby drinkt, laat los, kijkt om haar heen. Ze hapt weer aan. Ze zet even haar tandjes op de tepel. De moeder koppelt af, zegt wat tegen haar kind, die vervolgens weer verder drinkt. Kindje laat de tepel los, melk sproeit over haar
snoet en ze moet lachen.
Moeder zit met een blote borst en lacht mee.

column-240.jpgAl vanaf mijn tienerjaren heb ik diabetes, een veelomvattende en lastige chronische aandoening die veel aspecten van mijn leven beïnvloedt. Zo speelde het een grote rol tijdens mijn zwangerschappen en zeker ook in het begin van mijn borstvoedingsperiode.

column-247.jpgKerstmorgen. Net als alle andere dagen begint de dag vroeg. Het is iets voor zes uur als ik wakker word van mijn jongste dochtertje: ze trekt aan mijn haar en prikt daarna meteen ook maar even haar tweelingbroer in zijn oren. Gelukkig kan ik het opstaan nog even rekken, terwijl mijn man alvast naar de badkamer gaat. In mijn warme zachte bed voed ik mijn tweeling, totdat ze hun buikjes genoeg gevuld hebben. Ondertussen stroomt de badkuip vol en vertrekken mijn jongste spruiten samen met grote zus en papa naar de badkamer. Terwijl ik nog lekker onder mijn dekens lig, komt peuterzoon bij mij drinken.

column-246.jpgStrak maatje 36, enorme hoge hakken, een flinke laag make-up. De buitenkant. Daar zaten ze. Met zijn vieren. iPad op schoot, iPhone bij de hand en een tafel vol decadente lekkernij. Hun rode lippen kakelden maar door.

Buiten hangt al sinds de ochtend een mistroostige, hardnekkige mist.
Maar binnen is het gezellig op deze kille vochtige zondagmiddag. Mijn zoontje van vijf, dochtertje van twee en ik hebben samen de hele middag heerlijk gespeeld. We eindigen deze fijne middag met een gezamenlijk bad. Dat doen we bijna nooit met zijn drieën. Zodra ik in bad stap, stort mijn dochtertje zich op de 'Poate' (de borst).
Net zoals mijn zoontje vroeger deed.

column-244.jpgNa de intake bij de verloskundige krijg ik een schattig koffertje met leesvoer mee. Thuis ga ik er eens lekker voor zitten: even een moment om bewust bezig te zijn met mijn derde zwangerschap. Kop thee erbij, kinderen bij de televisie gestald, koffertje open.

column-243b.jpgBorstvoeding.com, alias Kenniscentrum Borstvoeding, heeft tiet zat. Tijd zat dus! Ik heb geen glazen bol waarmee ik in de toekomst kan kijken. Toch weet ik dat we door zullen gaan met het steunen van moeders en kinderen in hun recht om borstvoeding te geven dan wel te nemen.

column-242.jpgBij ieder medicijn zit een bijsluiter. Uit pure zelfbescherming zou ik de bijsluiter niet moeten lezen. Ik word meteen nerveus als ik alle mogelijke bijwerkingen voorbij zie komen. Na het lezen van de samenstelling, waarvan praktisch alle termen me helemaal niets zeggen, word ik nog onrustiger. Ik was wel van plan al deze vreemde stoffen in mijn lichaam te stoppen.

column-241.jpgKleine kinderen en slaap; een veel voorkomend gespreksonderwerp en dan vooral onder jonge ouders. Regelmatig vragen mensen mij hoe de nachten gaan, nu mijn tweeling inmiddels één jaar is. Ik vertel dan dat de nachten al maandenlang hetzelfde verlopen, namelijk dat allebei mijn lieverds heerlijk slapen en tussendoor een paar keer aan de borst drinken. Vervolgens vliegen de ongevraagde tips en trucs me om de oren, variërend van slaaptrainingen en naar-bed-breng-rituelen, tot allerlei geldverslindende hulpmiddelen.

column-239.jpgIk heb 'tiet zat'. Voor mijn jongste, die volop drinkt en afhankelijk is van mijn melk. 'Tiet zat' voor de oudste, als heerlijk moment van ons samen wanneer we wakker worden. Ik heb 'tiet zat' voor mijn partner, op een manier waarvoor moeder natuur ze in eerste instantie niet gemaakt heeft. En ik heb 'tiet zat' voor mezelf, want ze staan ook best leuk in jurkjes en mooie diep uitgesneden shirtjes. Maar als ik de reacties lees op de film Tiet Zat en langervoeden krijgen mijn type-grage handen jeuk. Mag ik even?

column-238.jpgIk groeide op in Friesland. Door Randstedelingen wordt het noorden soms gezien als achtergebleven gebied waar mensen wonen die spreken met een boers accent. Geen aantrekkelijke regio om economisch veel in te investeren, niet het hart van Nederland waar het bruist van het leven. En ook niet de plek waar je vooruitstrevendheid verwacht in de begeleiding bij borstvoeding aan pas bevallen vrouwen.

column-237.jpgNet gedoucht, nog niet aangekleed. Ik sta voor de spiegel en keur mijn lijf.
Ik keur mijn buik. Wie zou geloven dat die plat was, een jaar of zes geleden? Zelfs als ik 'm krampachtig intrek, is die suggestie niet erg geloofwaardig. In mijn bikini voel ik me al tijden niet meer op m'n gemak.

Ik keur mijn borsten. Cupje A, of met veel fantasie AB. 'De theezakjes' noemde een oude dame de hare, wanneer ik haar tijdens mijn werk hielp met haar persoonlijke verzorging. Mijn spiegelbeeld zorgt ervoor dat ik haar niet vergeet.

column-236.jpgDe natuur gunt ons een mooie nazomer. De extra vitamine D kunnen we goed gebruiken, na de behoorlijk verregende zomer van dit jaar. Het voelt als een warme deken om nog even te kunnen genieten van het zonnetje. Mijn peuter is ook in zijn nopjes: hij kan eindelijk lekker uren buiten in zijn badje doorbrengen.

column-235.jpgOp de Kind und Jugend beurs, waar ik deze week was, was het erg druk. De laatste nieuwtjes op het gebied van baby's en jonge kinderen werden gepresenteerd. Niet erg veel nieuws onder de zon, de gebruikelijke stands met kinderwagens, babydragers, kinderkleertjes, meubels en speelgoed. Hier en daar een nieuwtje; een kinderwagen in een andere kleur en een enkele nieuwe ontdekking op kindergebied.

column-234.jpgLanger borstvoeding geven heeft veel voordelen. Zo is het goed voor de gezondheid van kind en moeder. Daarbij wordt het milieu nauwelijks belast, doordat de moeder voor het vervoer en de herbruikbare verpakking zorgt. De moeder heeft het altijd bij de hand, makkelijker kan het toch niet. Maar ik vind het vooral ook erg leuk. Baby'tjes lachen lief tussen het drinken door om te laten weten dat ze zich fijn voelen aan de borst. Of ze vallen met een gelukzalige glimlach op de lippen als een blok in slaap aan de borst. Maar peuters kunnen praten! Dat levert heel veel leuke momenten op.

column-233.jpg34 Columns heb ik nu geschreven. En inspiratie dient zich steeds minder vaak aan. Meestal in de auto, onder de douche of op een andere plek waar ik geen pen en papier bij de hand heb. De woorden en zinnen duikelen dan in mijn hoofd over elkaar heen. Eenmaal achter de pc of met papier binnen handbereik staar ik naar de knipperende cursor of het lege vel papier.

column-232.jpgIk riep het al vanaf dag één! Maar nee, uiteraard werd ik niet serieus genomen. Waarom niet? Omdat ik net bevallen was en wartaal uitkraamde van de morfine? Omdat ik een van de zoveel moeders was die dacht te weten hoe het zat? Of gewoonweg omdat ze in het ziekenhuis niet de juiste kennis en ervaring hadden op het gebied van schimmelinfecties? Juist, we hebben het hier over spruw. Ook wel candida genoemd. Bah bah, het was ook deze keer weer zover. We hebben hier al een hardnekkig verleden met spruw.

column-231.jpgDat ik ook aan mijn tweede kindje borstvoeding zou gaan geven, stond als een paal boven water. Na een zware zwangerschap en een bevalling die helaas eindigde in een spoedkeizersnee, maakte ik me daarover dan ook geen enkele zorg. Dat ging ik wel even doen, mijn oudste had ik immers ook negen maanden gevoed en nu wilde ik minimaal een jaar voeden.

column-230.jpgMijn tweede zoon is gruwelijk verwend. Bence slaapt bij mij in bed, wordt de hele dag rondgedragen in een doek of op de arm en mag zo vaak en wanneer hij maar wil aan de borst.

column-229.jpgMijn zoontje ligt in mijn armen en aan de borst. Zijn blauwe ogen kijken in de mijne en worden langzaam zacht en dromerig. Een gevoel dat in mijn binnenste resoneert: ook ik word soezig. Een paar minuten geleden stond ik in de keuken en was lichtelijk geïrriteerd dat ik moest stoppen met eten maken om mijn kind te voeden, maar nu ik zo zit, daalt er een koele kalmte over me heen. De voedingsmomenten zijn natuurlijke rustpunten in onze dag. Het dwingt ons om weer even bij onszelf te komen, als een soort meditatie.
Mijn jongetje ligt intens tevreden te drinken. Met zijn handje kroelt hij mijn huid, zijn beentjes opgetrokken
en zijn blik naar binnen gekeerd.
Wat is hij mooi. Wat is dit mooi.

column-228.jpgDe geboortedag van mijn tweede dochter: 12 januari 2011. Deze keer zou het allemaal anders gaan. Geplande sectio in plaats van spoed. Binnen het uur aan de borst in plaats van pas na vier uren. Geen opname op de kinderafdeling, maar gewoon lekker cocoonen met mama! En, last but not least, een bats aan ervaring op borstvoedingsgebied. Ik voed mijn oudste dochter namelijk nu ruim twee jaar en zou, als alles goed ging, gaan tandemen!

column-227.jpgKen je ze nog, de lijstjes die vroeger altijd in de meidenbladen stonden? 'What's hot and what's not this summer.' Natuurlijk stonden onder Not dan die leuke schoenen die je net gekocht had, of Chesney Hawkes (haal die poster maar van de muur!) of een bikini terwijl je net je badpak had weggedaan.
Dit was in mijn tienertijd, maar ik neem aan dat deze lijstjes nog steeds bestaan. Vast niet alleen in tienerbladen, maar ook in de vrouwenbladen. Trends komen en gaan. Sommige mensen trekken zich er weinig van aan, terwijl anderen steeds op de hoogte willen blijven en alles wat in het 'Not'-lijstje staat aan de kant gooien.

column-226.jpgHet moet tussen de 4,5 en 6,5 cm zijn tussen de spijltjes en anders is het gevaarlijk. Geldt niet alleen voor het bedje, maar ook voor de box. De box die je gratis kan krijgen van familie of vrienden? Nee dankjewel, die zijn niet meer veilig. Tegenwoordig mag dat niet meer, tweedehands spullen van oma, buurvrouw of wie dan ook. Een autostoeltje? Dat moet natuurlijk voldoen aan de Europese Richtlijnen. De babykamer krijgt steeds meer technische snufjes. De digitale kamerthermometer staat naast een beeldbabyfoon en de baby mag alleen nog maar slapen op een sensormatrasje. We willen geïnformeerd worden over de meest uiteenlopende actuele ontwikkelingen, over wat het beste en het veiligste is. We doen ons uiterste best om het onze borelingen maar zo goed mogelijk te laten hebben en de risico's zoveel mogelijk te beperken.

column-225.jpg'Leuk speeltuintje hè?' De moeder die naast me op het bankje is komen zitten, begint een babbeltje. Ik ben wel in voor een gezellig praatje, 't is tenslotte vakantie! Ik beaam wat ze zegt: er is wat te klimmen en te glijden, er is een pomp, water en veel zand. Dat is feest voor de meeste peuters en kleuters. 'Perfect voor m'n zoontje', vervolgt ze en vertelt dan: 'Gelukkig maar, want we komen dit jaar nauwelijks van de camping af. We zitten weer in die babytijd en dan kom je nergens hè. Tegen de tijd dat iedereen in de kleren is 's morgens is het weer tijd voor de fles en dan moet 'ie alweer z'n bedje in…' Ze zucht eens en kijkt weer naar haar oudste, die zich prima vermaakt met z'n emmer en schep. 'Voor ons een nogal saaie vakantie, maar híj geniet gelukkig wel.'

bvlogo.pngIn 1975 wilde ik diëtist worden en koos voor de vier jarige HBO-opleiding diëtiek. Ik moest even slikken toen ik in Den Haag de Akademie 'De Laan' binnenstapte: waar ik ook keek, ik zag alleen maar mooie meiden. In een flits dacht ik: waar ben ik in vredesnaam aan begonnen?

column-224.jpgEen vergelijking tussen borstvoeding en kunstvoeding wordt vaak alleen maar gebaseerd op het aspect 'voeding'. Iedere baby moet worden gevoed. Er rest ons alleen nog de keuze tot welke voeding we overgaan. Of het komt uit de borst of het komt uit de fles. Zo simpel wordt het gesteld. Dit gaat echter voorbij aan het feit dat borstvoeding zoveel meer is dan alleen maar voeding voor een baby. Om dit in de toekomst te voorkomen, wordt het tijd voor een nieuw woord, wat de lading veel beter dekt: borstopvoeding.

column-223.jpgHet is zo makkelijk, natuurlijk, handig en gezond; borstvoeding geven. Het promo-praatje kennen we nu wel. Alle voordelen, en ook wel de nadelen, worden ons aangereikt bij het bezoek aan de verloskundige, ziekenhuis of zwangerschapscursus. Daardoor beginnen de meeste moeders vol goede moed aan het avontuur dat borstvoeding heet.
Al snel lijken er twee kampen te ontstaan, twee soorten moeders als het ware. Voor de bevalling had ik besloten er niet aan mee te gaan doen, maar ik merkte al snel dat dit niet zo gemakkelijk bleek in de praktijk.

column-222.jpgIk geef inmiddels meer dan acht jaar borstvoeding. In mijn kast staan de nodige boeken over borstvoeding en ook de informatie op internet heb ik de afgelopen jaren verslonden. Ik kan wel stellen dat ik ondertussen toch aardig de feiten en de fabels van elkaar weet te onderscheiden. Dat is maar goed ook, want ik krijg nog regelmatig fabels te horen. Een aantal van deze fabels zijn volkomen onschuldig en zijn de moeite van het ontkrachten niet waard. Het doet er niet toe of beschuit met muisjes nu wel of niet de melkproductie doen toenemen. Schadelijke effecten zijn er in elk geval niet van te verwachten.

column-221.jpgIk zie je denken: 'Is borstvoeding.com niet meer wat het geweest is? Is dit een titel om meer en mogelijk ander soort publiek te trekken? Is dit een publiciteitsstunt?' Lees, huiver en oordeel zelf.
Wij, vrouwen die onze kinderen voeden aan de borst, worden ook wel lactosaurussen genoemd. En we worden door sommigen afgeschilderd als leden van een enge sekte of maffia. Dat is niet nieuw. Dat we wereldvreemde blikken, of de stomste opmerkingen naar ons hoofd geslingerd krijgen, is overigens ook niet nieuw. Laat ik, een tandemmoeder (ja, ook dat nog, ik voed er twee), de meest bizarre opmerkingen, die ik onlangs tegenkwam op een forum, eens met jullie bespreken. Want ik moet eerlijk bekennen, van sommige opmerkingen valt mijn tong op mijn knieën en soms nog verder de straat op. Van weer andere opmerkingen lig ik werkelijk krom van het lachen. Helaas zijn er ook opmerkingen die onder de categorie 'woordenkots' vallen.

misbruik1.jpgMijn dochtertje is ziek. Terwijl ze, heet als een kacheltje, aan mijn borst in slaap valt, luister ik naar radio 1. [*1]
'Een zwarte vlek in onze samenleving' is de titel van de reportage.
Ingrid Russel, kinderarts en voorzitter van de werkgroep kindermishandeling van het Wilhelmina Kinderziekenhuis in Utrecht is aan het woord. Ze vertelt over kindermishandeling en neemt als voorbeeld een huilbaby. Ze schetst een situatie waarin de moeder door de gebroken nachten en het eindeloze gehuil van haar baby oververmoeid is, waardoor ze in haar wanhoop haar baby iets aan kan doen.
Russel adviseert ouders hoe ze kunnen handelen als hun baby excessief huilt.

column-220.pngOp de 81e verjaardag van mijn oma zit de kamer stampvol oudere dames: schoonzusjes, vriendinnen en vroegere buren. Wij zijn deze ochtend het enige jonge gezin. Onze kinderen hebben dan ook niet te klagen aan belangstelling en krijgen veel vertederde blikken. Na een uurtje komt mijn zoontje van anderhalf even een slokje 'boh' halen. De vertedering verandert in verbazing: 'Drinkt hij nog aan de borst?' en 'Heb je nog genoeg dan?' 'Genoeg voor twee!' roept mijn man, want ook onze dochter van vier jaar drinkt dagelijks, maar zijn opmerking gaat verloren in het geroezemoes van de dames die hun eigen borstvoedingsverhalen vertellen.

aruba17.jpgDe laatste dag op Aruba fantastisch afgesloten met een prachtige snorkelsessie, veel zon en leerzame gesprekken over bijvoeding na zes maanden met behoud van borstvoeding.
Vroeg in de avond bestuursvergadering met de dames van Pro Lechi Mama: Minouche, Caroll, Wendy, Marieke, Sharine en Noortje. Ge-evalueerd, aanbevelingen gedaan, eigengemaakte wijn gedronken en heerlijk gegeten.

aruba15.jpgSlechts drie aanmeldingen voor deze borstvoedingscholing. Maar uiteindelijk zijn er dan toch 21 deelnemers: een lactatiekundige, een kinderarts, twee jeugdartsen, acht verloskundigen, twee diëtisten, een huisarts en zes verpleegkundigen van het ziekenhuis en van het wit-gele kruis. Een prachtige score! Caroll, bestuurslid van Pro Lechi Mama, informeert de bezoekers over de achtergrond en de plannen van het Nationaal Beleidsplan Borstvoeding Aruba. Daarna krijg ik het woord.

aruba11.jpgMaandag 9 mei moet ik in de ochtend eerst naar de studio van TeleAruba, voor een half uurtje interview met Dika. Ik praat er vooral over het gebrek aan de juiste borstvoedingskennis bij moeders en gezondheidswerkers. Er valt hier nog wat te doen: dokters raden veel moeders af borstvoeding te geven omdat ze 'verkeerde' borsten hebben, en moeders krijgen lijstjes mee met voedingsmiddelen die ze absoluut niet meer mogen eten als ze borstvoeding geven. En in het ziekenhuis worden moeders en kinderen gescheiden omdat in de kamers waar de moeders liggen de airco zo laag staat, dat de kindjes te veel afkoelen en elders onder de warme lamp moeten.

aruba06.jpgVandaag, op 5 mei, organiseerde PLM het Seminar: The New Legislation on Breastfeeding: A Win-Win for both Employers and Employees. Op 30 september 2008 wordt in Aruba de wet aan genomen die moeders die borstvoeding geven het recht geeft om een kwart van de werktijd te gebruiken voor het voeden van de baby, dan wel het afkolven van moedermelk voor de baby. De wet, precies dezelfde zoals wij die kennen in Nederland, blijkt nog niet zo simpel: werkgevers en werknemers kloppen regelmatig aan bij PLM met vragen, of om bemiddeling bij conflicten. Genoeg reden om een seminar over dit onderwerp voor werkgevers te organiseren.

aruba05.jpgIn de ochtend vertrokken naar de studio voor tien minuutjes opname bij TeleAruba. Minouche Lopez van Pro Lechi Mama en ik vertellen over het Seminar voor werkgevers op donderdag avond 5 mei: 'The New Legislation on Breastfeeding: A Win-Win for Both Employers and Employees'. Natuurlijk ook in het kort verteld over de voordelen van borstvoeding. Blijft toch moeilijk om, als de interviewster vraagt naar de voordelen van borstvoeding, het antwoord zo te formuleren dat ik een paar voordelen van borstvoeding benoem, maar daarna op de juiste manier vertel over de nadelen van het niet geven van borstvoeding.

aruba03.jpgAankomst op Aruba laat op 2 mei, 31 graden en licht bewolkt! Hartelijk verwelkomd door diverse bestuursleden van Pro Lechi Mama. Na de ontvangst, kennismaken met PLM in het Rembrand Café. Met Minouche Lopez en Sharine Hart mail ik al jaren over borstvoeding. Sharine is op 2 mei en 3 mei met haar dochter te zien in de borstvoedingwidget/foto van de dag.

Vandaag 3 mei was het gezamenlijk bezoek gepland bij de Minister van Volksgezondheid en Sport, Richard Visser. In het Nationaal Beleidsplan Borstvoeding Aruba (NBBA), spreekt hij het vertrouwen uit dat alle instanties in Aruba, betrokken bij moeder- en kindzorg zich zullen inzetten ter bevordering van de borstvoeding op Aruba. Mooie woorden van de minster!

aruba02.jpgIn het vliegtuig, richting Aruba. Ik ben uitgenodigd door de lokale Arubaanse borstvoedingvereniging Pro Lechi Mama (PLM). Op Aruba wordt, met name door de PLM, flink gewerkt aan het verbeteren van de condities voor moeders om borstvoeding te kunnen geven.

Onderzoek laat zien dat exclusieve borstvoeding in Aruba in 2002 amper bestaat: ongeveer 10% begon toen exclusief. Met zes maanden krijgt 20,2% van de baby's gemengd borstvoeding en kunstmatige zuigelingenvoeding, de rest wordt allemaal gevoed met 'formula', zoals dat daar heet.
Eind 2010 is het startpercentage van exclusief borstvoeden gestegen naar 25% en krijgt zo'n 10% tot zes maanden exclusief borstvoeding. Twee procent van de moeders voedt haar kind tot een jaar aan de borst. Het is opmerkelijk weinig, zeker omdat 20% van de moeders desgevraagd tot zes maanden borstvoeding zou willen geven, 47% tot een jaar, en 22,2% zelfs tot twee jaar! Er is dus een heel grote discrepantie tussen wat moeders willen, en wat moeders kunnen.

column-219.jpgVanaf het moment dat we vertelden dat ik zwanger was, kreeg ik een lawine van commentaar over me heen. Ik was namelijk 'pas' 23 jaar en wist totaal niet waar ik aan begon. Had ik niet net pas een HBO studie afgerond? Daar ging ik dus overduidelijk helemaal niets mee doen. Die vier jaar studie was bij voorbaat al weggooide energie en tijd geweest. Ook een veel gehoord commentaar: 'Nu is je leven voorbij.' Dit was de tendens uit mijn directe omgeving. Voor ons stond het leven echter op het punt om echt goed te beginnen. Heerlijk.

column-218.jpgIk bekijk de verpakking nog eens. Fleurig, netjes en niet te opvallend. De verpakking van babyvoeding moet natuurlijk wel aantrekkelijk zijn. Ik vergelijk de vier verschillende types die geschikt zouden moeten zijn en maak een keuze. Het kost een paar centen, maar ik heb het ervoor over. Niets dan het beste voor mijn kindje en mij.

column-217.jpgPas geleden is de zomertijd weer ingegaan. Het is langer licht en de zon laat zich weer vaker zien. Kortom, het is lente! Voor mij tijd om een bezoekje te brengen aan de kinderboerderij met de jongste twee kinderen in de draagdoek, een peuter op de loopfiets en een zak oud brood in mijn hand.

column-216_2week42.jpgMijn moeder is al bijna 25 jaar werkzaam als juf, waarvan al 22 jaar in het speciaal onderwijs. De jongste en gelijk vaak ook de moeilijkste groep is aan haar toebedeeld: de vier- en vijfjarigen. De komende periode werken ze aan een nieuw thema: familie. En volgens de lesstof begint het thema bij een baby. Wat een toeval: Ik heb net een baby gekregen en heb nog verlof en dus wel wat tijd! De vraag was al gauw of ik met onze nieuwe aanwinst langs wilde komen, zodat de klas de baby kon bewonderen en vragen kon stellen. Wie zegt daar nou nee tegen…

column-215.jpgHet zou mij zijn ontgaan, als mijn man me niet een linkje had gestuurd: vanaf eind februari kon er in een hippe Londense ijswinkel moedermelkijs gekocht worden. IJs gemaakt van moedermelk, extra op smaak gebracht met vanille en citroen. De prijs was nogal heftig, bijna € 17 per beker.
Het is niet zo vreemd, dat de ijsjes mij ontgaan waren, want de actie heeft niet lang mogen duren.
Na drie dagen moest de winkel alweer met de verkoop staken.

column-214.jpgDie dag was Romy, het dochtertje van mijn vriendin Anja, elf dagen. Het was voor Anja de eerste dag dat ze er helemaal alleen voor stond en daarom had ze mij gevraagd om hen een dagje gezelschap te komen houden. Ik herinnerde me nog levendig hoe blij ik was geweest dat mijn zusje een dag kwam toen mijn dochtertje zo'n klein minimensje was… Als je tot je door laat dringen wat het betekent om de verantwoordelijkheid voor zo'n poppetje te hebben, kan het je even helemaal overspoelen! Ik kwam dus graag, samen met mijn dochter, die toen acht maanden was.

column-213.jpgJe krijgt niet zomaar een kind. En... wat gaat het worden? Een pleziertje, het knuffeldiertje, het eindeloos heel dicht bij elkaar en samen zijn, net als in de zwangerschap? Eindeloos tussen je borsten, slokje hier, slokje daar en groeien maar? Of heb je nu een lifestyle probleem? Is het kamertje mooi genoeg geverfd? Doet de babyfoon het nog wel? Is het babyfoonmuziekje modern genoeg? Slaapt hij al door? En ademt hij nog? Hoe krijg ik die hapjes erin? Het potje móet toch leeg?! Die kleine van mijn vriendin werkt al weken dagelijks een heel potje weg.

column-211.jpgDe Negenmaandenbeurs; vijf dagen was ik er. Vijf dagen met een overweldigende hoeveelheid zwangere vrouwen. Ik had nog nooit zoveel zwangeren bij elkaar gezien.
Ook erg merkbaar aanwezig waren de kunstvoedingsfabrikanten. Nou was die aanwezigheid niet zo'n groot probleem denk ik; aanstaande ouders hebben recht op informatie op allerlei gebieden. Alleen is het de kwaliteit van de informatie, geboden door deze fabrikanten, die me zorgen baart. Op de websites van de verschillende kunstvoedingsmerken wordt namelijk ook over borstvoeding geschreven. Maar hoe betrouwbaar is dat? Ik denk er het mijne van. Een website gemaakt door een kunstvoedingsfabrikant is natuurlijk per definitie niet onafhankelijk.

column-210.jpgIn je leven maak je regelmatig eerste keren mee. Enkele blijven je voor altijd bij. Ik heb dierbare herinneringen aan mijn eerste zoen, voor het eerst op mezelf wonen, zwanger zijn en zeker mijn eerste keren borstvoeding geven.
Tijdens mijn eerste zwangerschap volgde ik een cursus borstvoeding. Eerlijk gezegd is deze cursus redelijk langs me heen gegaan. Er kwamen zoveel indrukken op me af tijdens mijn eerste zwangerschap. Het was moeilijk om het allemaal een plaats te geven. Ik wist wel dat ik borstvoeding wilde geven, maar veel verder reikte mijn kennis niet, ook niet na de cursus.

column-209.jpgIk kan er erg van genieten om naar mijn kinderen te kijken. Mijn vijf maanden oude tweeling vormt daarop uiteraard geen uitzondering. Ik vind het zo leuk om te zien dat ze vanaf heel jong al onderonsjes hebben samen. Zo maken ze geluidjes naar elkaar en draaien ze hun hoofdje naar elkaar zodat ze goed kunnen zien wat de ander doet. Tweelingdochter lacht bijna vaker naar haar tweelingbroer dan naar mij, de tweelingmoeder.

column-208.jpgEr zijn veel vanzelfsprekendheden in het leven van mijn kinderen:
Dat we een poes hebben en dat zijn naam Spinnie is.
Dat we met de auto gaan als we grote afstanden moeten afleggen.
Dat we bij ons thuis Fries spreken (of Nederlands).
Dat baby's en kleine kinderen aan de borst drinken.

column-207.pngIk kan er wel een boek over schrijven, over ons consultatiebureau! Ik vraag me af wat voor mensen daar nou eigenlijk hun 'werk' aan het doen zijn. Is dit een tweede keus? Hebben ze de helft van hun opleiding in de kroeg gezeten? Man o man, hoe halen ze het in hun hoofd om sommige goedbedoelde adviezen hardop uit te spreken naar ouders! Ik zal het hier enkel houden bij de borstvoedingsadviezen, of moet ik kunstvoedingsadviezen zeggen?

column-206.jpgMijn Valentijn is nog maar net een maand oud en mensen roepen alsmaar dat ze het zo knap van me vinden dat ik nog steeds borstvoeding geef. Maar als ik dan hún verhalen hoor.

nwsbrcht-euro2.jpgOnderzoek moet worden gefinancierd en daarmee heeft de financier tevens invloed op het onderzoek en op de uitkomst van dat onderzoek. Mensen zien dat niet of willen het niet weten. Het zal toch allemaal zo'n vaart niet lopen? Dus zonder er bij na te denken praten we de grootste nonsens na. Ik blijf me er maar over opwinden. Ik dacht altijd dat ik met de jaren milder zou worden, maar het tegendeel lijkt eerder het geval te zijn.

column-203.jpgIn 1982 had ik mijn eerste borstvoedingservaring: ik gaf mijn pop de borst terwijl mijn moeder mijn broertje voedde. Zelf heb ik geen slok borstvoeding gehad. Ik ben namelijk geboren op 18 mei 1979, vijf weken eerder dan verwacht. Bovendien woog ik maar 1900 gram. Mijn vader en moeder hebben hun best gedaan, maar in die tijd vonden artsen geknuffel in het algemeen en borstvoeding in het bijzonder slechts leuk en schattig voor mijn ouders. Voor mij vonden ze het beter als ik in mijn couveuse bleef. Kolven kwam niet ter sprake.

column-204.jpgIeder jaar lijkt sneller voorbij te gaan. Is er alweer eentje voorbij? De laatste dag van het jaar leent zich goed voor terugblikken op het voorgaande jaar. Al mijmerend ga ik verder terug in de tijd. Eerdere oudejaarsavonden glijden langs. Als een diavoorstelling knipperen de jaren voor bij. Aan uit, aan uit, licht, donker, licht, donker, licht…

column-67.jpg

Het is kerstavond. Vanuit ons lekker warme huis stappen we met ons gezinnetje de snijdende kou in, op weg naar onze bestemming. Op en top gekleed in feesttenue arriveren we in de kerk om de geboorte van een baby'tje te vieren. Naast het altaar bekijken we de levensgrote kerststal voordat we plaatsnemen in een van de versierde banken.

column-202.jpgLange warme winteravonden met de kerstboom als centraal punt in je huis. Heerlijk genieten van warme chocolademelk, uitgebreid dineren en samen zijn met familie en vrienden. Ja, december is de maand van gezelligheid en tradities. Het woord 'traditie' klinkt wellicht heel ouderwets. Sommige tradities zijn ook al eeuwenlang in gebruik. Een traditie kan echter ook vandaag ontstaan. We hebben in ons huis meerdere tradities. Sommige bestaan al jaren, andere worden 'on the spot' bedacht en krijgen dan vervolg!

column-201.jpgLachen om het Carnaval Festival, gillen in de Python, kijken naar de sprookjes, racen in de bobbaan, nat worden in de Piraña en wegdromen in de Droomvlucht. Wij deden het allemaal, tijdens ons uitje naar een bekend Nederlands pretpark. Puur vermaak, voor elk wat wils. Maar wat de meeste indruk maakte, waren de bedreigingen van Moeder Aarde in de Panda Droom. 't Zet je toch even aan het denken. Welke steentjes dragen wij eigenlijk bij aan het behoud van onze planeet?

column-200.jpgOp de zwangerschapstest verschijnt een plus. We zijn in blijde verwachting van ons vierde kind. Na drie kinderen jarenlang gevoed te hebben, vind ik mijzelf al een heel ervaren borstvoedingsmama. Zo heb ik lang gekolfd tijdens werktijd voor de oudste, en ben ik door blijven voeden tijdens de tweede en derde zwangerschap. Het tandemvoeden van twee opeenvolgende kinderen en voeden in het openbaar, ik draaide mijn hand er niet meer voor om. Een ervaringsdeskundige op het gebied van borstvoeding, dat is hoe ik me voelde.

Ik surf regelmatig op het internet en stuit dan op erg bijzondere, verhitte discussies, waar ik ook soms in meedeel. Discussies over 'hoe groen het gras is bij een ander', in het voordeel van de kunstvoedingsindustrie.

column-199.jpgHet is half 11 op een zondagochtend in het zwembad. Ik lig met mijn man en kinderen te dobberen in het pierenbad. Er is nog een ander gezin.
Ik zie het baby'tje eerst bijna over het hoofd. Vier volwassenen staan er omheen, verrukt en vervuld van het kind dat nog geen half jaar lijkt. Uitdrukkingsloos hangt het baby'tje in een babyzwembandje. De vader is fanatiek aan het filmen, opa en oma praten met de moeder over hun geweldige kleinkind.

column-198.jpg'Mama, die!' Mees wil bij me drinken. Hij wijst heftig naar mijn borst, waarna zijn hand al in mijn shirt verdwijnt, want meneertje helpt graag. Wij noemen het zelf 'melkje drinken'.
Hoe wij op de term 'melkje drinken' zijn gekomen? Dat kwam enkel en alleen door een verspreking van mijn kant. In plaats van 'Wil je melk drinken?' zei ik 'Wil melk je drinken?'. En zo was bij ons de uitspraak 'melkje drinken' geboren. Wij wachten geduldig af tot het moment dat Mees zelf zal vragen om zijn melkje. Dat lijkt ons zo schattig. Voorlopig zal ik het moeten doen met het toch min of meer dwingende 'Mama, die!'

column-197.jpgMet de geboorte van mijn kinderen is de wereld wel hetzelfde gebleven, maar ik keek er anders naar. Soms door een roze bril en soms door dichtvallende luiken. En hoewel ik voor de geboorte van mijn dochter zei dat ik 'nooit in zo'n hippie draagdoek zou gaan lopen', ben ik nu overtuigd van het mooie en logische van dragen.

column-196.jpgZomaar twee gesprekjes die ik deze week voerde:

'Hoe vaak doe je dat?' 'Op vijf vaste tijden verdeeld over de dag.' 'O, ik kan meestal wel zien wanneer het nodig is.' 'Tja, ik herken dat nooit zo goed.'

'Mag ik even meekijken? Ik heb dat ook wel eens geprobeerd, maar hij hangt dan zo laag.'

column-195.jpgDe wekker gaat. Het is half zeven en ik heb honger. Mijn maag tintelt en snakt naar een ontbijt.
Mijn dochtertje, die naast me lag te slapen, is eveneens wakker geworden. Ook zij heeft zin in haar ontbijt. Ze is nog lekker soezig en warm van de lange nacht. Loom kruipt ze op mijn buik en lurkt haar buikje vol.

column-194.jpgIn een artikel op internet over kunstvoeding bij kalveren las ik het volgende: 'Kunstmelk is beter op de voedingsbehoefte van kalveren afgestemd dan koemelk.'
Komt jullie de bovenstaande zin een beetje bekend voor? Dat is dan waarschijnlijk omdat er ook al jaren zoiets over jullie eigen moedermelk gezegd wordt. Natuurlijk is de melk, die de koe speciaal voor haar kalfje maakt, niet goed genoeg voor datzelfde kalfje. Welnee. Want in die koe zit allerlei rotzooi (die wij haar geven) tegen ziektes (waar wij last van hebben) waar dat kalfje helemaal niet tegen kan. Jouw baby wel natuurlijk, dat spreekt voor zich.

column-193.jpgSoms heb je van die momenten die voor altijd in je geheugen gegrift blijven staan: een bijzondere ontmoeting, een speciale gebeurtenis, een onvergetelijke plek. Borstvoedende moeders hebben heel wat van die momenten: de eerste keer dat je pasgeboren baby aanhapt, een stralende lach met de tepel nog in de mond, een leuke opmerking bij het voeden in het openbaar of een voeding op een heel speciale plek. Tijdens onze zomervakantie had ik bijna dagelijks van die momenten. Want wat is er nu mooier dan borstvoeding geven in de ongerepte natuur?

column-192.pngNu mijn tweede zwangerschap vordert, denk ik steeds vaker terug aan mijn rampzalige eerste bevalling. Het zou een borstvoedingsvriendelijk ziekenhuis zijn, volgens hun eigen zeggen! Maar achteraf…

column-191.jpgIn ons leven meten we heel wat af. Klussend in huis, stoeiend achter de naaimachine met naald, patroon en stof of ploeterend in de keuken met weegschaal, deeg en rozijnen. Meten en weten is hier van belang, want anders wordt het niets met het timmerwerk, naaiwerk of rozijnentaartwerk.

column-190.jpgZo af en toe snuffel ik tussen bewaarde spulletjes rondom de geboorte van Mees en uit zijn eerste levensjaar, eerste kleertjes, zie het navelklemmetje, zijn eerste schoentjes. En zo kwam ik ook enkele blaadjes tegen met daarop notities, notities die steevast een glimlach op mijn gezicht toveren.
Met deze column ga ik, aan de hand van die dagboeknotities, terug naar de tijd dat onze kleine man bijna vier maanden was. Dat is inmiddels alweer een jaar geleden.

column-189.jpgAls contactpersoon bij de VBN organiseer ik informatieavonden over borstvoeding. Wanneer een zwangere-met-belangstelling zich aanmeldt voor zo'n serie avonden, stuur ik een mail met informatie waarin ik duidelijk aangeef dat ze hun partner (indien aanwezig) mee mogen nemen. Graag zelfs!

column-188.jpgDaar zit ik dan. Mijn zoon Henk is twee weken oud, mijn dochter Wieke twee jaar, mijn man is voor het eerst sinds de bevalling werken en uitgerekend vandaag staan mijn borsten op knappen. Het doet zeer. Gelukkig heb ik gisteren met een vooruitziende blik mijn kolf uit de mottenballen gehaald en uitgekookt. Nu zit ik Henk te voeden met naast mij de kolf en daarnaast een extreem nieuwsgierige dochter. Ze is geïnteresseerd in ieder 'fluppie' en 'pieletje' (betere namen heb ik er niet voor) en wil de kolf graag even uit elkaar halen: 'ikke dezedie plukke magwel?'.

column-158-1.jpgMijn nicht is zwanger. Ze loopt nu tegen het einde van haar zwangerschap en volgt een zwangerschapscursus. Ik loop haar tegen het lijf wanneer ze net terug komt van de pufclub, zoals het gekscherend door haar genoemd wordt. Op mijn vraag hoe de bijeenkomst was zegt ze: 'Nou, wat ik nu toch heb gehoord! Echt te vies voor woorden!'

column-146.jpgGisteren ben ik samen met mijn vier maanden oude dochtertje Feline naar een vriendin in Noord-Holland gegaan. Samen hebben we in 2004 de outback van Australië doorkruist en nu schelen onze kindjes straks slechts negen maanden. Ze is namelijk zwanger en tot mijn blijdschap ook helemaal enthousiast om borstvoeding te gaan geven.
Nadat ik bij haar mijn zegje had gedaan hoe leuk, geweldig, makkelijk en fantastisch het is om borstvoeding te geven keerden we rond een uurtje of drie huiswaarts om de files voor te zijn (sowieso al een vreemde gedachte hier in NL maar goed ;) )

Daar is zij dan. Voor het eerst hoor ik het stemmetje van mijn dochtertje, op het moment dat ze uit mijn buik wordt getild. Ik lig op de operatiekamer van het ziekenhuis. Met een geplande keizersnede ben ik net bevallen van mijn tweede kind. Mijn man toont mij mijn kindje. Als ik lang genoeg gesnuffeld en gezoend heb voor dit moment, gaan ze weg. Ik weet dat ik ze heel snel weer zal zien. Nog even wachten.

column_25.jpg'Jippie, logeren!' Twee kleine koffertjes, gevuld met knuffels, staan klaar in de gang. De jongens gaan logeren bij opa en oma. Enthousiast staan ze te springen bij de voordeur, ze hebben het altijd reuze naar hun zin bij hun grootouders. Ook papa en mama vinden het best eens lekker om een dagje voor zichzelf te hebben. En wat opa en oma betreft mag de logeerpartij wel een week duren: 'Twee nachtjes maar? Mogen ze echt niet langer blijven?'

column-112.jpgKrijgt ze wel genoeg binnen? Groeit ze wel goed? Kolf ik wel genoeg? Is ze wel tevreden? Heb ik te weinig melk? Heb ik teveel melk? Doe ik het wel goed? Hellllup!
Iets waar ik nog nooit een onderzoek naar heb gezien maar waar ik wel benieuwd naar ben is hoeveel jonge borstvoedende moeders gekweld worden door dit soort vragen. Als ze het mij zouden hebben gevraagd toen Simea pakweg zes weken was zou ik waarschijnlijk op alle 'maakt u zich zorgen over'-vragen volmondig 'ja' hebben geantwoord. Mijn onzekerheid over van alles en nog wat, was waarschijnlijk de grootste bedreiging voor het welslagen van de borstvoeding. Ik werd af en toe stapelgek van mezelf en vroeg mezelf wel eens af hoe lang ik er nog tegen kon om me zo onzeker te voelen.

column_79.jpgVeel vrouwen die zelf goede ervaringen met borstvoeding hebben, kennen de situatie: 'Mijn vriendin is zwanger, maar ze ziet borstvoeding niet zitten. Hoe kan ik haar overhalen?' Maar je bent bang je vriendin van je te vervreemden als je te fanatiek overkomt. Tegelijkertijd word je gek van de fabeltjes die je vriendin verkondigt. Je zou het liefst het halve internet voor haar uitprinten, haar meeslepen naar een informatieavond over borstvoeding en haar op een onvervalste zedenpreek trakteren.

column-187.jpgHet ging echt gebeuren. Nog een paar weken, en wij zouden gaan verhuizen naar een nieuw mooi huis in een nieuw dorp. De datum naderde met rasse schreden. Niet eerder besefte ik hoeveel troep we hadden en hoeveel tijd erin zou gaan zitten dat allemaal in te pakken. En al hoefde ons nieuwe huis niet volledig verbouwd te worden, een aantal klussen wilden we toch wel doen. Hoe zouden we dat voor elkaar krijgen met onze twee bengels erbij?
Ik keek er een beetje tegenop.

column-186.jpgOp een prachtige zaterdagmiddag sta ik in de keuken en kijk naar buiten naar onze gasten. Aan de tuintafel zitten tien druktemakers. Ieder met een glas prik en een cadeau voor zijn neus. We vieren de tiende verjaardag van mijn zoon. Een taart met tien kaarsjes ontbreekt; dat is niet stoer meer op die leeftijd. Tien jaar alweer… wat vliegt de tijd. Ook voor mij is dit een bijzondere mijlpaal.

column-184.jpgJe hebt ze vast wel eens gehoord. Fabels met betrekking tot borstvoeding. Ik voed Mees inmiddels ruim dertien maanden. Ik ben actief op diverse, zowel borstvoedinggerelateerde als niet borstvoedinggerelateerde, fora. En ik kwam daar de afgelopen maanden weer vele fabels tegen.

column-183.jpg'Het komt door de borstvoeding'. Ik geloof dat alle moeders deze opmerking weleens voorbij hebben horen komen. Wanneer er problemen rijzen in de opvoeding of het opgroeien van kinderen, altijd is borstvoeding de hoofdverdachte. In de Verenigde Staten hebben ze de uitdrukking 'innocent until proven guilty', maar hier krijgt de borstvoeding vaak de schuld.
Zonder eerlijk proces.

Bijna zeven miljard mensen leven er op de wereld, volgens de meest recente telling. Wij allen leven bij de gratie van het egoïsme van onze verwekkers. Misschien kan een enkeling zich bij zijn kinderwens verschuilen achter instinctieve biologische drift, meestal is er echter een concrete aanwijsbare reden. Ik wilde kinderen om iets voor mezelf te hebben, eigen vlees en bloed. Wat de reden ook is om een kind te wensen, het nog ongeboren kind werd niet om zijn mening gevraagd.

column-181.jpgIn mijn column Eindelijk lekker slapen schreef ik hoe wij ons zoontje van twee leerden door te slapen, zonder heftige slaaptrainingen en urenlang huilen. Achteraf bleek onze aanpak uit meerdere fasen te bestaan. Nu we net weer een nieuwe stap hebben gezet, begint het echt te lijken op een waar stappenplan.

column-180.jpg'Komt er nog wel melk uit?' vraag ik. M'n dochtertje van vier haalt haar schouders op. 'Als er niks meer uit komt, wordt het misschien tijd om te stoppen,' suggereer ik. 'Maar dan komen er nog kleine melkjes, hoor,' reageert Puck. Ze maakt al tijden onderscheid tussen grote en kleine melkjes. Bij grote melkjes komt er blijkbaar één flinke straal uit m'n borst, bij kleine melkjes een paar minder krachtige tegelijk. Ze houdt meer van grote melkjes en is teleurgesteld op dagen dat er alleen maar kleine uit komen.
'Die meneer heeft toch gezegd dat kindjes heel lang bij hun mama mogen drinken,' vervolgt ze.

column-179.jpg

Regelmatig worden er borstvoedingscongressen georganiseerd. Meer willen weten en betere kwaliteit kunnen leveren zijn voor mij argumenten om deze congressen te bezoeken. Daarnaast beleef ik er altijd weer plezier aan om collega's te ontmoeten en nieuwe contacten te leggen. Alleen dit jaar al was ik, soms met en soms zonder medewerkers van @bvpuntcom, in Hasselt, Capelle, Venetië en op een internetcongres. Lactatiekundige en medewerker Gonneke van Veldhuizen-Staas toog naar Polen. En dit najaar zijn we tijdens de Wereld Borstvoeding Week te vinden in Amersfoort, Ede en Basel.

column-178.jpgEen beleidsmaker in de zorg zei laatst: 'Eén van de redenen dat moeders stoppen met borstvoeding geven, is dat ze vinden dat ze hun autonomie erdoor kwijtraken. Tsja, dat kan een punt zijn, maar als men een kind krijgt, is de autonomie sowieso weg.'
Ik was verbijsterd over het gebrek aan erkenning van de moederlijke rol in de zorg voor een baby. Wat zegt dit over zijn visie op moederschap?

column-177.jpgHeerlijk vind ik het om borstvoeding te geven. Lekker knus en even een momentje met z'n twee. Mees geniet er ook echt van en als hij voldaan is krijg ik altijd zo'n grote glimlach van hem dat ik op slag helemaal verliefd op hem word! Maar 'ieder voordeel heb z'n nadeel'. Ik ben al vanaf het begin van de borstvoedingperiode gezegend met een productie waar Clara de koe en Bertha 64 jaloers op kunnen zijn.

column-176.jpgZonder het te weten blijk ik ineens lid te zijn van een organisatie. Als ik de mensen moet geloven die het tegen me zeggen, een gevaarlijke organisatie ook nog. Ik heb er het woordenboek eens op nageslagen:

maf·fia de; v(m) -'s 1 geheime bond van misdadigers op Sicilië 2 grootscheepse, georganiseerde wereld vd misdaad

Aaauw!!! Ik trek mijn dochtertje met een ruk bij mijn borst vandaan. Daar deed ze het weer.
Acht tandjes heeft ze inmiddels en ze zijn vlijmscherp. Komen er nieuwe door? Vast en zeker.
Want ook al zie ik geen witte puntjes op haar kaakjes, zijn er geen gezwollen plekken op haar tandvlees, kwijlt ze niet en poept ze niet groen… ze bijt. En ze bijt hard. Met een stralende ondeugende lach.

nwsbrcht-zwaarder.jpgDe groei van je kindje kun je in de gaten houden met behulp van 'consultatiebureau-groeicurven', dat zijn groeicurven die weergeven hoe kinderen over het algemeen groeien, of met de 'WHO-groeistandaarden', die weergeven hoe gezonde kinderen groeien op een optimale en gezonde voeding en in een gezonde leefomgeving.

column-174.jpgEens in de zoveel tijd kijk ik wel eens naar een opvoedprogramma op de televisie. Zo zag ik laatst een herhalingsuitzending van 'Supernanny'. Vier kinderen, variërend in leeftijd van veertien maanden tot zeventien jaar, maakten het huishouden tot één grote chaos. Schreeuwend, schoppend en bijtend gingen ze elkaar te lijf. De huisraad bleef daarbij niet gespaard. Van enig respect voor hun moeder was totaal geen sprake. Het enige dat wel lekker leek te lopen, was de borstvoeding aan het dreumesje van veertien maanden.

column-173.jpgMees is geboren met een te kort tongriempje. Na de geboorte hapte hij goed aan maar hij kon niet vasthouden. Wilde ik borstvoeding geven, dan kon dat alleen door of af te kolven of te voeden middels een tepelhoedje, zo werd mij verteld.

Al maanden wilde ik een column schrijven over bijvoeding. Mijn dochtertje wordt bijna een jaar en ik heb er nog amper een woord aan besteed.
Ik heb daar wel een verklaring voor. Het gaat namelijk zo gemakkelijk en vanzelfsprekend. Toch wil ik er nu een stukje aan wijden. Ten eerste omdat ik het een lust vind om te zien
hoe de smaak van mijn baby zich ontwikkelt. En ten tweede omdat mijn dochtertje er een wat aparte eetgewoonte op na houdt.

column-171.jpgEn, wanneer ga je nou eigenlijk stoppen? Daar was de vraag weer. Alleen dit keer van mijn eigen man.
Mijn dochter wordt bijna twee. Dat is toch ruim voorbij de door velen geaccepteerde norm van hoe lang je een kindje de borst zou kunnen, mogen of moeten geven. Ik realiseerde me ineens dat die vraag me niet heel vaak meer gesteld is de laatste twaalf maanden.

nwsbrcht-tweet.jpgGeen stelling en geen column met een boodschap, maar deze keer een beetje apart verhaaltje over een nieuwe vorm van communicatie. Nou ja nieuw... Twitteren bestaat al weer jaren! Onbekend maakt onbemind. De afgelopen dagen verzamelde ik een paar opmerkelijke tweets, berichtjes van maximaal 140 tekens. Ook over borstvoeding kun je twitteren: vragen stellen, ervaringen uitwisselen, elkaar tips geven, elkaar volgen en gevolgd worden. Doe mee met de online 2.0 borstvoedingcommunity!

Mijn zoontje werd juni 2006 geboren. Ik was moeder, een onzekere beginner die vooral keek naar de ander om te bepalen of ze het wel goed deed. Maar wie was die ander? De wereld om mij heen. Een wereld van kinderwagens, van kunstvoeding of, in het gunstigste geval, borstvoeding op verzoek maar dan niet vaker dan zes keer per dag. Een wereld die nachtvoedingen accepteert tot een baby drie maanden is. Een wereld die een baby wel geborgenheid wil geven maar niet ten koste van de vrijheid van de moeder. Een wereld waarbij slapen in een eigen bedje en zelfstandig in slaap vallen de norm is.

column-168.jpgToen Mees zes weken was, had ik een afspraak bij de gynaecoloog voor de na-controle. Vanwege het vroege tijdstip van de afspraak was het spits hier in huis: eten, douchen, aankleden, etc. Natuurlijk wilde meneer precies op dit moment nog wat drinken, 'ideaal' dat voeden op verzoek.

column-169.jpgOver pinguïns ontdekken wetenschappers steeds meer: het is al langer bekend dat pinguïns op soortgenoten van het eigen geslacht kunnen vallen. Vorige maand broedde een homofiel pinguïnpaartje in Artis zelfs een ei uit dat door een heteropaartje verstoten was. Ruim een week geleden werd weer een nieuwe ontdekking over deze bijzondere dieren bekend: pinguïns blijken ook andere diersoorten te kunnen voeden. Een pinguïn in de dierentuin van Maastricht, zelf moeder van drie jonge pinguïns, bleek haar melk beschikbaar te stellen aan een muis. Een fotograaf is erin geslaagd dit bijzondere tafereeltje vast te leggen.

column-167.jpgDaar ben ik dan! Pfff, wat een licht! Ik heb een lange reis in het donker gemaakt. Wat gebeurt er hier een hoop: vreemde mensen, vreemde stemmen en al die geuren. En, brrr, wat is het ineens koud. Oh gelukkig legt er iemand een dekentje over me heen en krijg ik een muts op. Wat een gedoe, waar is mama?

column-166b.jpgDuurzaam gevangen vis van de visboer, een kleurenpalet aan groenten van de markt, hazelnoten uit eigen tuin en walnoten van de boom van de buurman die 'per ongeluk' in onze tuin vielen. Mijn zoontje van twee maanden eet deze schatten van Moeder Natuur allemaal! En hij smult ervan.

column-165.jpgStefan is nu anderhalf jaar en wij genieten nog steeds van de borstvoeding. Vaak hoor ik van mensen dat het zo knap is dat ik Stefan, op deze leeftijd, nog steeds zelf voed. Het schijnt toch een hele 'prestatie' te zijn. Zo zie ik dat helemaal niet, het is namelijk zo gewoon! Waar een andere moeder haar kind lekker knuffelt of even op schoot neemt om bij te komen van bijvoorbeeld het middagslaapje, ligt Stefan even heerlijk bij mij aan de borst. Natuurlijker kan haast niet!

column-164.jpgDe brug staat open. Wat een geluk. Ik wurm me naar de achterbank en geef mijn huilende dochtertje de borst, hangend over de maxicosi. Deze schaarse minuten is het even stil in de auto. Mijn dochtertje lurkt hartstochtelijk aan de borst en mijn zoontje, in het autostoeltje naast haar, kijkt stilletjes voor zich uit, murw gebeukt door het afgrijselijke gehuil van zijn zusje.

column-163.jpgOnlangs had ik een gesprek met kennissen over 'doorslapen'. Opmerkingen voldoende: het was toch niet normaal dat onze dochter elke nacht nog een aantal keer komt drinken aan de borst? Soms twee keer, maar soms ook vier keer, dus zowat om de twee uur. 'Je kunt ze beter 's avonds een flesje geven', was het advies…
Ik lachte er wat mee en zei dat het bij ons meisje nu gewoon anders is. Maar even later zat ik op internet toch weer te zoeken of het bij ons nu zo abnormaal is.

column-162.jpgBuik, Billen en Benen, de drie B's. Er zijn speciale lessen op de sportschool om mijn door twee zwangerschappen uitgelubberde lijf weer strak in vorm te krijgen. Op de website van de sportschool lees ik tot mijn afschuw dat ik naast het Buik-, Billen- en Benenprogramma ook nog moet werken aan de B en de H. De Borsten en de Heupen. Want volgens de sportschool ben ik er nog lang niet met alleen de eerste drie B's.

column-161.jpgDe feestdagen: de tijd van vrede, stille nacht en vrolijk samenzijn. Maar ook de tijd van rennen en vliegen, inkopen doen, cadeautjes regelen, voorbereidingen treffen en rijden van het ene naar het andere adres. De kerst lijkt elk jaar wel hectischer te worden. En hoewel ik het heel gezellig vind om de feestdagen met familie en vrienden samen te vieren, moet ik eerlijk toegeven dat ik ook altijd wel blij ben als de decembermaand weer voorbij is.

column-160.jpgAl weer zes jaar terug, in de herfst van 2003, begon ik aan het avontuur dat borstvoeding.com heet. Zó spannend! Ik had indertijd een krakkemikkige inbelverbinding en verstuurde daarmee mailtjes. Meer computer- of internetervaring had ik niet. Toch hoefde ik geen seconde na te denken toen bleek dat ik borstvoeding.com kon overnemen.
Dit was dé kans van mijn leven: een gaaf onderwerp in een gespreid bedje met een mooie URL.

Mijn dochtertje is alweer bijna acht maanden. Natuurlijk krijgt ze nog vele malen de borst. Het is voor mij vanzelfsprekend dat we hiermee doorgaan totdat zij er de brui aan geeft.
Zo ging het ook met haar grote broer. Hij stopte uit eigen beweging met drinken toen zijn zusje geboren werd. 'Poate drinken', zoals het bij ons heet, gaat hier zijn gangetje. We weten niet beter, het hoort bij ons leven.
En zo is mijn inspiratie na bijna twintig columns even weg. Wat valt er nog te schrijven? Borstvoeden is een eitje… Toch?

column-157.jpgIn mijn vorige column schreef ik hoe mijn lieve, guitige, tweejarige zoontje 's nachts kon veranderen in een veeleisend monstertje. Ik was het helemaal zat om steeds maar weer op zijn commando te moeten komen opdraven voor een slok moedermelk. Daarom besloot ik het voortaan anders aan te pakken. Maar hoe moest ik het aanpakken om hem door te laten slapen, zonder heftige slaaptrainingen, trauma's en schuldgevoel?
Ik besloot gewoon op mijn gevoel af te gaan. En met resultaat: de meeste nachten slaapt hij nu aan één stuk tot maar liefst 6.00 uur!

column-156.jpgIk ben een paar dagen geleden tegen een aantal dilemma's aangelopen, waarover ik iets wil vertellen. Ik werd in de ochtend opgepiept om naar een patiënt te gaan die was opgenomen op de intensive care met het H1N1 griepvirus. Zij was 32 weken zwanger en vanuit Turkije op vakantie in Nederland. In Nederland aangekomen werd zij ziek, zo ziek dat haar baby van 32 weken oud voor de gezondheid van de moeder beter geboren kon worden. De patiënt moest aan de beademing en wat later werd er een keizersnede uitgevoerd.

Mijn dochtertje is een half jaar. Ze mag beginnen met vaste voeding, als ze daar zin in heeft natuurlijk. En dat heeft ze al een tijdje. Ik geniet ervan hoe mijn grote meid haar eerste partje gekookte appel eet, haar eerste stuk banaan en haar eerste gekookte worteltje. En ondertussen drinkt ze moedermelk in overvloed. Maar over dit grote genieten gaat deze column niet. Helaas niet. Ik heb namelijk een appeltje te schillen met het Voedingscentrum.

column-154.jpgHeb ik nou lelijke borsten of denk ik dat anderen mijn borsten lelijk vinden? Of ben ik het alleen die ze lelijk vind?
Doet het er iets toe hoe mijn borsten er uit zien? Ze zijn er immers om mijn kind te voeden, om vol liefde mijn dochtertje mee te koesteren.
Maar ze waren er ook om te worden gebruikt, om te worden misbruikt. En daarom vind ik ze lelijk.

column-153.jpgIk sta voor de spiegel en kijk naar mijn borsten. Ze lijken wel kleiner geworden. Ik zoek in mijn herinnering hoe ze er zes jaar geleden uitzagen. Ik weet het niet meer. Zes jaar geleden wisten mijn borsten nog niet hoe het voelde om in een zachte babymond te zitten. En nu. Nu weet ik niet meer hoe het voelt om niet te voeden.

column-152.jpgNederland is een ruimdenkend land. Een land waar veel kan en mag en waar je openlijk mag uitkomen voor je mening. Er is ruimte voor andersdenkenden en andersdoenden. Daar zijn we trots op.

column-151.jpgNa een lange dag werken in het ziekenhuis, plof ik moe op de bank. Het was druk vandaag. Ik kijk terug op deze dag en stel mijzelf de kritische vraag: waarom ben ik lactatiekundige geworden? Wat is er zo leuk aan mijn werk? Ik heb het vaak heel druk; de consulten stapelen zich op en soms is het moeilijk om iedereen te kunnen helpen.

column-150.jpgIk ben een groot voorstander van voeden op verzoek. Maar wanneer gaat 'voeden op verzoek' over in 'voeden op commando'? Laat ik bij het begin beginnen: mijn zoon - net twee geworden - zit in de peuterpuberteit. In de periode rond het tweede levensjaar krijgen veel dreumesen een eigen wil en dat laten ze merken ook. Driftig, koppig en eigenwijs, deze woorden zijn helemaal van toepassing op een dreumes in de peuterpuberteit.

column-149.jpg'Wat fijn om idioot te zijn' is een klein stukje tekst dat ik me herinner uit een liedje van Freek. Prachtige orkestrale muziek erbij en nu nog, als ik het terughaal in mijn herinnering, lopen de rillingen over mijn lijf. Altijd al idioot geweest, en het voelt best fijn.

column-148.jpgBij het woord 'honger' denk je al gauw aan ontwikkelingslanden. Het roept beelden op van ondervoede kinderen met dikke zwarte vliegen rondom hun ogen en mond. Ook al leven wij niet in de derde wereld, toch vind ik het belangrijk om een hongergevoel bij mijn kinderen te voorkomen. Eens was ik een ondervoed kind uit een derde wereld land, met een oedeem buik en dunne armpjes en beentjes. Ik had honger. En als mijn babydochtertje iets niet mag voelen dan is het honger.

Een zielig hoopje mens ligt in mijn armen. Lente ademt snel. Mijn rechterborst voelt de koorts als ze zachtjes mijn tepel in haar mond neemt. Kleine slokjes neemt ze en dan valt ze weer in slaap. Haar lichaampje slap om mij heen gekruld.

column_51.jpgIk ben gezegend met redelijk grote borsten, of toetoes, zoals Lente altijd luidkeels zegt. Tijdens de zwangerschap werden ze groter en groter en groter. Elke maand schrok ik van het getal dat het meetlint aangaf. Na de bevalling moest ik flink wat letters in het alfabet passeren voordat ik een goede bh had die de boel ondersteunde. Af en toe baal ik wel eens van mijn grote toetoes.

column-147.jpgAls onderdeel van de nazorg die ik bied, heb ik regelmatig telefonisch contact met de kraamvrouwen die ons ziekenhuis verlaten hebben. Laatst belde ik naar een kraamvrouw, een aantal dagen na haar ontslag, om te vragen hoe het ging met de borstvoeding. Ik kreeg de kraamverzorgende aan de lijn. Zij vertelde dat het goed ging met de borstvoeding, ondanks de tepelkloven die de kraamvrouw had opgelopen in het ziekenhuis. De kraamverzorgende vertelde dat zij dit wel vaker ziet als vrouwen uit het ziekenhuis komen. Ik schrok toen ik dat hoorde. Is het echt waar dat 'wij' kraamvrouwen naar huis sturen met tepelkloven?

column-145.jpgIedereen die een al pratend kindje voedt, kent het wel: de rare benamingen die onze dreumesen soms bedenken voor borstvoeding. Stefan Kleintjes deed al eens een oproep om zoveel mogelijk van deze grappige, leuke, vreemde namen te verzamelen. Nou, wij kunnen er weer één aan zijn lijstje toevoegen.

Jonge moeders zoeken vaak houvast bij het voeden en opvoeden van hun kindje. Onzeker gemaakt door het ogenschijnlijk afwijkende gedrag van hun kleintje, zoeken ze zekerheid in babyboeken, op babysites, bij door de wol geverfde moeders of op consultatiebureaus. En godzijdank is er op iedere vraag een antwoord.

Zomaar een gesprekje met een willekeurige ouder van een jong kind leidt onvermijdelijk al snel tot de vraag: "En, slaapt ze al door? Nog niet? Goh, ja, wij hadden echt geluk, onze zoon sliep al na drie weken door." Doorslapen is niet alleen een vaak terugkerend gespreksonderwerp; voor veel ouders is het ook een doel dat actief wordt nagejaagd. Geen middel wordt geschuwd...

column-100a.jpgMoedermelk is een zeer wonderlijk goedje vind ik. Naast dat moedermelk prima voedsel is, blijkt het ook een uitstekend medicijn bij uiteenlopende aandoeningen. Wetenschappelijk onderzoek heeft bijvoorbeeld aangetoond dat oligosacchariden beschermen tegen diarree, dat lactoferrine verschillende virussen, bacteriën en schimmels kan bestrijden en dat IgA mogelijk helpt bij herstel na een levertransplantatie.

column-89a.jpgNa een half jaar puur moedermelk is het tijd voor de eerste hapjes. Zoonlief kijkt ons al een paar weken het eten van ons bord, dus hij lijkt er wel aan toe te zijn. Het eerste hapje, een peertje, gaat er dan ook in als koek. En ook het tweede hapje eet hij met smaak op. Zijn repertoire breidt zich snel uit. Het duurt niet lang of hij eet al verschillende soorten fruit en groenten. Het is aandoenlijk om te zien hoe zo'n kleintje zich de kunst van het eten eigen maakt. Het voedsel belandt niet alleen in zijn mond, maar ook in zijn ogen, op zijn voorhoofd en wangen, op zijn buik, in de kinderstoel en op de grond.

column-144.jpgMijn zoontje is altijd een moeilijke slaper geweest. Tot ver na zijn tweede verjaardag werd hij 's nachts twee tot zes keer wakker voor een slokje. Ik was toen al zwanger van mijn dochtertje. Wanneer ik hem midden in de nacht voor de zoveelste keer aanlegde, begonnen mijn gedachten te malen: hoe zou ik ooit voldoende slaap kunnen krijgen als hij en de baby 's nachts beide zouden willen drinken?

column-143.jpgEen paar weken terug kwam het Charter voor Borstvoeding uit. Een statig document waarin verschillende partijen verklaren dat borstvoeding normaal is en waarmee zij anderen oproepen zich achter de verklaring 'borstvoeding is normaal' te scharen. Ook wordt anderen specifiek gevraagd alles in het werk te stellen om borstvoeding normaal te laten zijn.

column-142.jpgPrognoses voor onze economie zijn somber. We zitten in een recessie. We zullen het begin volgend jaar zeker in onze portemonnee voelen, aldus minister Bos. Inmiddels is er ook een postbus51 reclame en een website Blijf Positief. Hierop staan tips om geld te besparen. Ik kijk of de tip 'geef borstvoeding' er ook op staat. Nee dus en dat is wel een gemiste kans.

column-141.jpg's Ochtends kwam ik in de koffiekamer toen er een discussie aan de gang was over het wel of niet geven van bijvoeding met een fles aan hele kleine baby'tjes. Ik hoorde het een tijdje aan en juist toen ik mijn feedback wilde geven, kwam één van de leerlingen met de opmerking: 'het is maar voeding hoor'. Het lag op mijn lippen om te reageren: 'wat nou, het is maar voeding', maar ik hield me in.
Borstvoeding staat centraal op de kraamafdeling, en iedereen weet dat, maar toch blijft het lastig om met elkaar in de praktijk van alle dag dezelfde visie uit te dragen.

column-140.jpgEindelijk was het zover. Maandenlang hadden we ons verheugd op onze eerste vliegvakantie met de kinderen. Lekker een weekje wandelen op een prachtig eiland in de Atlantische oceaan. Terwijl ik de koffers pakte, dagdroomde ik over een casita met eigen zwembad en adembenemend uitzicht over de oceaan. Maar eerst moesten we nog daar zien te komen. Een paar uur rijden naar Schiphol. Tussen het inchecken en boarden nog een paar uur op het vliegveld rondlopen. En vervolgens nog vierenhalf uur in het vliegtuig zitten. Hoe moest ik de kinderen gaan bezighouden?

column-138.jpg'Voedingsrecht uit de Arbeidstijdenwet' is de officiële naam van het recht dat in de volksmond 'kolfrecht' wordt genoemd. Dat weet lang niet iedereen en daarom ga ik daar wat aan doen. Niet aan het recht zelf, maar aan hoe 'we' dit recht meer recht kunnen doen door het beestje voortaan bij de naam te noemen waar het recht op heeft.
Zo, dat is een lekker ingewikkelde zin. Maar hier staat wel precies wat ik bedoel. Wie het voedingsrecht, vastgelegd in artikel 4.3.8. in de Arbeidstijdenwet, 'kolfrecht' noemt, doet borstvoedende moeders, al dan niet buitenshuis werkend, tekort. Het zit zo.

column-137.jpgLente liep afgelopen week de avondvierdaagse. Op de laatste dag van de intocht werden de kinderen overladen met snoepkettingen, snoepmutsen en snoepparaplu's. Je zou het bijna een snoepvierdaagse gaan noemen.
Mare liep ook mee bij papa in de rugzak. Zachtjes fluisterde ze in mijn oor: 'Mama, ik krijg helemaal niks'. Gelukkig had de buurvrouw ook een zakje snoep voor haar wat ze heerlijk verorberde. Ik dacht terug aan hoe we begonnen waren met de culinaire opvoeding van Lente.

column-136.jpgSoms grap ik tegen Puck dat ze bij de verkeerde moeder is geboren. En dan stel ik me voor dat er ergens down-under een kangoeroemoeder zich al ruim een jaar verbaasd zit af te vragen waar haar kindje nou blijft.

column-134.jpgToen mijn zoontje geboren werd en ik voor het eerst moeder werd, hield ik er, achteraf gezien, maar rare ideeën over opvoeding op na. Het enige opvoedboek in mijn boekenkast was dat van Dr. Spock. Mijn enige referentiekader waren kindjes die in hun eigen bedje sliepen, wel eens alleen huilden, na een paar maanden kunstvoeding kregen en enigszins op schema gevoed werden. Toen vond ik dat allemaal heel normaal.

column-133.jpgOm inspiratie op te doen voor weer een nieuwe column, kijk ik even op internet. Is er nog nieuws op het gebied van borstvoeding? Dit keer begin ik eens niet bij ons eigen borstvoeding.com, maar tik ik 'borstvoeding' in op Google. Wat schetst mijn verbazing: de eerste links die ik tegenkom, zijn die naar de websites van twee kunstvoedingfabrikanten: N* en F*. Daarna pas volgen borstvoeding.nl en borstvoeding.com.

column-132.jpg'Hoeveel flesjes krijgt hij nog per dag?' Ik zit met mijn zoontje Vince van ruim zes maanden tegenover de vrouwelijke arts op het consultatiebureau. Mijn zoontje krijgt al ruim zes maanden uitsluitend borstvoeding, maar dat weet de arts niet.
'Hij krijgt borstvoeding', hoor ik mezelf zeggen, 'en het aantal voedingen weet ik eerlijk gezegd niet precies, het zullen er een stuk of zeven à acht zijn.' De vrouw kijkt me over haar bril heen aan. Haar blik spreekt boekdelen.

column-131.jpgHarry Potter gelezen? Dan ken je vast wel 'He Who Shall Not Be Named'! Zijn naam mocht niet genoemd worden en toch wist iedereen dat het over Voldemort ging. De auteur Rowling laat zien hoe iedereen meegaat in dit gebruik. Behalve Harry dan. In het echte leven bestaat dit gebruik ook. Oudere mensen hadden het vroeger over 'K', want het woord 'Kanker' durfden ze niet in de mond te nemen.

column-130.jpgDe lente hangt in de lucht. Mensen en dieren krijgen de kriebels. Rokjes komen uit de kast. Blote benen op de fiets. Dansende koeien in de wei. Wat een heerlijk seizoen. Ook de tijd van nieuw leven in de dierenwereld. Mare zit voorop bij mij op de fiets. In de wei ziet ze een lammetje bij haar mama drinken. 'Kijk', roept ze enthousiast, 'lammetje doet ook toetoe drinken'. Ik glimlach.


Lieve kleine grote vent
Onafscheidelijk zijn wij
Ik kijk naar je mooie gezichtje
Volledig ontspannen lig je aan mijn borst
En je slaapt

column-128.jpg'Mama, mag ik melk drinken?'
'Nee, nu even niet, strakjes'
'Eén kant maar, heel even? Ok?'
'Hmm, ja, nou, ok dan, heel even dan'
Borstvoeding geven aan een tweejarige, toen ik voor het eerst zwanger was, had ik nooit gedacht dat ik zo lang zou voeden…

column-127.jpgMaartje is een zelfverzekerde moeder van 28 jaar. Ik ken haar al vanaf haar eerste zwangerschap. Ik heb haar zien groeien van jonge vrouw tot verantwoordelijke moeder van een meid en een knul. Haar derde zwangerschap loopt gesmeerd. Tijdens het babyvoedingconsult bespreek ik hoe ze aankijkt tegen borstvoeding. Haar standpunt is opmerkelijk en leerzaam voor mij.

column-126.jpgHet overkwam me deze week twee keer dat mensen in mijn omgeving me vroegen tot wanneer ik mijn jongste zoon borstvoeding heb gegeven. Mijn schaapachtige blik gaf kennelijk al antwoord: 'Je voedt hem nu toch niet meer? Toch?'
Mijn antwoord: 'Ja, natuurlijk, hij is pas anderhalf'. Reactie: 'Dat méén je niet!' (Ongelovige blik)

column-124.jpgOnlangs sprak ik met een buurvrouw die op televisie een documentaire over borstvoeding had gezien. De aanleiding van de documentaire was een Engelse vrouw die een proces verbaal had gekregen omdat ze in het park borstvoeding gaf aan haar baby. In de documentaire kwam onder andere een moeder aan het woord met een tweeling van twee jaar aan de borst. Mijn buurvrouw sprak haar afschuw hierover uit. Niet over het proces verbaal, maar over het feit dat een moeder haar peuters aan de borst voedde.

column-123.jpgIk heb een groot vertrouwen in de mens. Laat ik het zo zeggen: vertrouwen is mijn uitgangspunt, van daaruit vertrek ik en kijk ik de wereld in. Ook is daar mijn zelfvertrouwen. Zonder dit bijna absoluut vertrouwen in mezelf, bestond ik niet meer.

column-122.jpgMoedermelk is er in allerlei kleuren en smaken. Het kan wit zijn, maar ook blauw, geel of oranje getint. Qua smaak is het lekker zoet en romig. Het doet een beetje denken aan amandelen. Maar soms smaakt moedermelk ook wel wat zuur, zeker als het al eventjes bewaard is geweest. Hoewel de melk dan gewoon nog goed is, valt deze niet altijd bij alle baby's meer in de smaak.

column-121.jpgHet boek 'Wampie' van A. den Doolaard is een zorgeloos zomerromannetje uit 1938. Een onschuldig, licht-erotische beschrijving van een liefde. Ik wordt er altijd vrolijk van. (Ook prima geschikt om te lezen als je zwangerschapsverlof hebt.) Tegelijkertijd krijg ik een dosis zelfvertrouwen over mijn eigen rondingen, door de manier waarop Den Doolaard de ronde vormen van Wampie beschrijft. Verrukt van het zachte, warme vlees van het meisje: 'want haar armen waren rond en poezel, met een kneepje aan de voorkant van de elleboog'.

column-120.jpgWanneer is het genoeg geweest? Fiene is nu twee jaar en twee maanden. Ze krijgt borstvoeding op verzoek en in de praktijk betekent dat een paar voedingen overdag en drie tot vier voedingen per nacht. Ik heb daardoor nu al een paar jaar iedere nacht niet langer dan twee uur achter elkaar kunnen slapen. Zolang ik op tijd naar bed ga en niet al te vroeg op hoef te staan, is dat best te doen. Maar nu begint het te zwaar te worden.

column-119.jpgVeel organisaties pretenderen met hun producten de gezondheid te bevorderen. Zoals de bedrijven die producten op de markt brengen die interessant zijn voor zwangere vrouwen en borstvoedende moeders. Deze producten en producenten ademen de sfeer uit van gezond en verantwoord. Maar klopt dat wel?

column-118.jpgLente is net vijf geworden. Een beetje zenuwachtig zit ze in de grote versierde stoel in de kleuterklas. Alle kleuters zingen een liedje voor haar. Dan mag ze één voor één de vijf kaarsjes uitblazen. Bij elk kaarsje moet ze zeggen wat ze kon, toen ze één, twee, drie, vier en nu vijf jaar oud was. Ze heeft het over kruipen, lopen, praten en poppetjes tekenen. Het valt me tegen dat ze het niet over toetoe drinken heeft. Dat kon ze namelijk heel goed vroeger ;-)
Maar het is natuurlijk ook alweer een poos geleden dat ze gestopt is.

column-117.jpgFacebook verwijdert foto's van borstvoedende moeders van haar site. Dit heeft niets te maken met de vraag welke voeding het beste voor de baby is; het laat vooral zien dat zij tepels, tepelhoven en bij hun moeder drinkende kindjes, plots tot fout naakt en obsceen veroordeelt. Facebook stigmatiseert hiermee borstvoeding, scheert borstvoeding over een kam met porno en ontkent borstvoedende moeders. Welke organisatie volgt? Hyves, Twitter, of Clubs? Het moet niet gekker worden.

column-116.jpgTerwijl ik in de keuken sta om eten te pakken voor de lunch, hoor ik een oorverdovend geschreeuw uit de huiskamer komen. Zucht. Ik kan me nog geen twee tellen omdraaien of ze vliegen elkaar in de haren. Snel loop ik weer terug om broer en zus uit elkaar te halen. Dan kan ik weer verder met het klaarzetten van de lunch. Echt gezellig belooft het op deze manier niet meer te worden.

column-115.jpg'Geef brostvoednig met veel pelzier.' Mijn vingers houden het typen niet meer bij. Kolven wordt kloven en de adventfles is populairder dan ooit in de tijd voor kerst. Ben ik als verloskudnige ook besmet met het goedemoggelvirus? En nu is ook nog mijn computer gecrasht. Hij kreeg teveel informatie en foto’s te verstouwen, er was teveel met hem gegoogled, dus besloot hij er mee te stoppen. Mijn computer lijkt wel de afspiegeling van m'n ziel, bij stress gaat hij down.

column-114a.jpgOp de dagen dat ik werk, krijgt mijn zoon van inmiddels vijftien maanden moedermelk uit een flesje. Heerlijk soezend op de schoot van papa of oma drinkt hij zijn melk uit een fles met een speen met twee gaatjes. Ja, je leest het goed: twee gaatjes. Het is een speen die volgens de fabrikant alleen geschikt is voor baby'tjes van ongeveer een maand oud. Hoewel mijn knulletje al meer dan een jaar verder is, vindt hij het nog steeds heerlijk.

column-113.jpgIk ben gelukkig en de hemel te rijk want ik ben opnieuw zwanger. Nog voordat de zwangerschapstest enkele maanden geleden mijn vermoeden bevestigde, had ik al een voorgevoel. Mijn eerste voorteken was een zwangerschapskwaal, die niet algemeen bekend is, maar tot op heden voortduurt.

column-112.jpgLente is echt dol op zwemmen. Tijdens mijn zwangerschap van Mare zijn we elke woensdagochtend in het zwembad te vinden. Met vleugeltjes om, 'zwemt' ze het hele bad door. Dat warme water ontspant mijn groeiende buik. Dit is een heerlijk genietmoment in de week, wat ik niet zou willen missen. Ik vraag me wel af hoe we het straks met dit zwemuurtje moeten doen als Lente's kleine zusje er is.

column-111.jpgHet RIVM komt binnenkort met de officiële richtlijn op de proppen die huilbaby's van het huilen moeten afhelpen. Daar is al veel over geschreven, ook op borstvoeding.com. Lactatiekundigen en psychologen togen naar het RIVM en lieten een duidelijk en wetenschappelijk onderbouwd tegengeluid horen. Raadt eens wat het RIVM doet? De conceptrichtlijn wordt richtlijn.

column-110.jpgOm de dag makkelijk door te komen heb je vertrouwen nodig. Vertrouwen dat de brug niet zal instorten zodra je erover loopt, vertrouwen dat de automobilist die voor je stopt niet gas zal geven zodra je het zebrapad op stapt, vertrouwen dat er geen glasscherven zitten in het potje babyvoeding dat je net hebt gekocht. Zonder dit vertrouwen zou je nergens meer toe komen. Ook bij het geven van kunstvoeding aan je baby speelt vertrouwen een rol. Vertrouwen in het product waar je je kindje mee voedt. Maar is dat vertrouwen wel terecht?

column-109.jpgHet moment van een geboorte is in een flits voorbij. Negen maanden vol verwachting en uren met weeën gaan eraan vooraf. Met spanning wordt er naar uitgekeken. De laatste perswee en een diepe kreet. In een ogenblik is het gebeurd: er is een nieuw mensenkind geboren! Dit moment is niet te vatten. De gebeurtenis is te groot voor één moment.

column-108b.jpgBorsten, iedereen vindt er wel iets van. Er zijn vrouwen die blij zijn met de vorm van hun borsten; veel meer vrouwen zijn ontevreden en zouden ze liever anders zien. De één pronkt met haar borsten, de ander verbergt ze onder een dikke laag kleding of laat ze bewerken door een plastisch chirurg. Op het strand worden borsten begerig of met afschuw bekeken. Mannen vinden borsten vaak aantrekkelijk; vrouwen voelen zich een echte vrouw door hun borsten. Maar er zijn ook vrouwen die hun borsten haten.

column-74.jpgBorstvoeding geven is een genot. Dat kleine zachte lichaampje tegen je aan. Die oogjes die je aan kijken. Dat mollige handje op je borst. Pure liefde. Pure warmte. Pure tederheid. Maar toch, voor mij is het niet altijd rozengeur en maneschijn. Soms zijn er momenten dat ik het er helemaal mee heb gehad.

Zelf heeft ze drie weken borstvoeding gehad. Liefdevol en enigszins verlangend kijkt ze hoe ik haar kleine broertje voed. 'Was ik nog maar zo klein', verzucht ze, 'dan mocht ik ook nog lekker aan de borst drinken'.
Mirjam, mijn stiefdochter is een geweldige grote zus voor mijn zoontje. Ze doet hem in bad, wandelt met hem, past op hem, corrigeert hem liefdevol maar consequent en houdt vreselijk veel van hem. Een van de weinige dingen die ze hem niet kan bieden is de borst.

column-106.jpgAfgelopen nacht begon de wintertijd en hebben we de klokken een uur teruggezet. Op de eerste dag van de wintertijd voelde ik me vroeger vaak een beetje verdwaald. Ik had lang voor etenstijd trek en was lang voor bedtijd moe. Ook op maandag werd ik meestal lang voordat het tijd was om op te staan al wakker. Mijn lichaam zat nog in het zomerritme, maar de tijd op de klok was veranderd. Gelukkig wist ik uit ervaring dat het maar een paar dagen duurde voordat ik gewend was aan het nieuwe ritme.

column-105.jpgMijn buurvrouw vertelde me laatst hoe haar zus omgaat met haar jongste kindje van amper drie weken. 'Ja', zegt ze: 'haar dochtertje huilt zoveel en daarom doet mijn zus de deur van de babykamer goed dicht, dan heeft ze er niet zo veel last van. Ze wil haar niet te veel verwennen en ze vindt dat haar kindje gewoon zelf in slaap moet leren vallen. Ik heb gezien dat haar dochtertje stopt met huilen als ze gedragen wordt. Maar volgens mijn zus zegt haar consultatiebureau dat ze daar niet aan moet beginnen, aan dat dragen dus, omdat je daar moe van wordt.'

column-104b.jpgDe aftrap van de Wereld Borstvoeding Week 2008, zondag in Amersfoort twee weken terug, was een waar feest. Honderdtwintig aanmeldingen: moeders, vaders, kindjes van alle leeftijden, moeders van moeders en zelfs diverse professionals. Drukbezette workshops en overal waar ik keek, zat wel ergens een moeder haar kind te voeden. Dat was daar de normaalste zaak van de wereld, niemand keek er vreemd van op.

column-103.jpgIn China voltrekt zich op het moment een ramp op babyvoedingsgebied. Meer dan 53.000 baby's zijn ziek geworden, vier baby's zijn al overleden. En dat allemaal door de hebberigheid van enkele kunstvoedingfabrikanten die het met water aanlengen van de melk hebben geprobeerd te verdoezelen door het toevoegen van melamine. De giftige stof melamine. Het zorgt er weer eens voor dat ik me realiseer dat moeders geen idee hebben van wat er in kunstvoeding zit.

column-102.jpgZe zit drie weken trouw op haar nest. De kip eet nauwelijks en komt alleen voor het hoognodige van de eieren af. Ik word gepikt als ik haar probeer te aaien. Beledigd denk ik: 'Een beetje meeleven kan toch geen kwaad?' Maar mevrouw wenst met rust gelaten te worden, want ze is broeds.

column-101a.jpg'Win een geheel verzorgde reis voor twee personen naar Zuid-Afrika'
In het winkelcentrum in ons dorp zijn de safariweken begonnen. Bij iedere vijf besteedde euro's krijg je een stickertje voor de spaarkaart waarmee je kans maakt op de fantastische safarireis. Ik koop en plak natuurlijk braaf en spaar zo heel wat kansen bij elkaar. Natuurlijk zijn er meer mensen die kopen, plakken en sparen. De kans op zo'n mooie prijs is nihil. Dan breekt het grote moment aan: de prijsuitreiking. Het ongelooflijke gebeurt. Tussen de honderden aanwezige mensen hoor ik mijn naam omroepen. Ik heb gewonnen, gewonnen!

column-99.jpgNu de vakanties weer voorbij zijn, de moeders en vaders weer aan het werk en het nageslacht naar de opvang, vraag ik mij opeens af hoe borstvoedingsvriendelijk de kinderdagverblijven zijn in Nederland. Diverse zorgverleners zijn betrokken om de borstvoeding bij moeders te laten slagen. Dat begint al bij de verloskundige of zorgverleners in het ziekenhuis. En in de kraamtijd is de rol van de kraamverzorgster onmisbaar. Hiervoor zijn protocollen en certificaten in het leven geroepen. Maar hoe groot is de invloed van de medewerkers van organisaties die wat later in het leven van een baby een rol gaan spelen? Zoals bijvoorbeeld het kinderdagverblijf.

2week36-k.jpgOok zo'n heerlijke zomer gehad? Van een aantal van jullie weet ik het, want ik kreeg prachtige vakantiefoto's met dito vakantieverhalen. De foto die me het meest trof is die van Karin, moeder van Joris. Karin schrijft: Joris (veertien maanden) had zijn beentje gebroken en lag vervolgens twaalf dagen 'in tractie'. Omdat hij constant moest blijven liggen, heb ik mij letterlijk in allerlei bochten gewrongen om hem te kunnen voeden. Maar omdat ik hem ook niet kon oppakken en vasthouden was ik maar wat blij met deze vorm van kontakt. Hij heeft de hele tractie glansrijk doorstaan.

Prachtig Karin, petje af!

column-98.jpgDit is de laatste column. Nee, nee, niet schrikken en niet onmiddellijk mailen, ik bedoel gewoon de laatste column van het seizoen! Vier jaar en 188 columns geleden beet Hester het spits af met haar column Het misverstand borsten. Sindsdien schrijven we braaf elke week een column, op de zomerstops na. Wij columnisten deinen een beetje mee op de golven van ons gevoel, op wat onze eigen borsten en kindjes ons ingeven. Geldt niet voor mij natuurlijk, hoewel ik me wél laat inspireren door borsten en kindjes...

column-97.jpgEn toen kwam de dag dat alleen borstvoeding niet meer genoeg was. De dag dat ons zoontje begon met de bijvoeding. Een compleet nieuwe fase waar ik me al tijden van tevoren op aan het voorbereiden was. Op het borstvoedingsforum had ik wel eens gelezen over het bijvoedingsforum. De artikelen waarnaar werd verwezen op het bijvoedingsforum zetten me hard aan het denken. Vooral een plaatje over hoe eten een continu proces zou kunnen zijn.

column-96a.jpgJaren geleden was ik als student in Nepal aan het werk. Ik weet nog goed dat tijdens een wandeling door de bergen, een vrouw in een kleurige sari voor mij liep, ondertussen haar baby de borst gevend. Niet in een draagdoek, ze hield 'm gewoon vast. Ik vond het bijzonder. Ze liep vrij snel op haar slippers over het glibberige pad naar beneden. Ik hield haar amper bij en haar baby lag rustig te drinken. Op dat moment dacht ik dat zoiets niet in Nederland zou voorkomen. Ik wist niet wat ik zag. Het gemak en de vanzelfsprekendheid is me nog steeds bijgebleven. Ik weet niet of dit voorval mijn borstvoedingscarrière onbewust beïnvloed heeft. Misschien wel...

column-95a.jpgClowns met kleurige jassen en flapschoenen, lenige artiesten elegant zwaaiend aan de trapeze, jongleurs die wel tien ballen tegelijk in de lucht kunnen houden, en acrobaten die zonder moeite een piramide van vier verdiepingen bouwen met hun lichamen. Het circus, welk kind is er niet gek op?

column-94.jpgIk moet diep zuchten en voel een meewarige verontwaardiging in mezelf opwellen als ik in de Elsevier een artikel lees van journaliste Ingrid van der Chijs. In dit artikel citeert zij de uitspraken van Pieter Sauer, kinderarts en onderzoeker bij kunstvoedingfabrikant Numico. Sauer is van mening dat geen enkel wetenschappelijk onderzoek aantoont dat flesvoeding nadelen heeft voor de gezondheid van kinderen en daarom een uitstekend alternatief is voor borstvoeding. Niet gehinderd door enige kennis van zaken over borstvoeding accepteert van der Chijs de oppervlakkige vergelijking tussen borstvoeding en kunstvoeding die Sauer maakt.

column-93.jpgOnze certificeringsborrel was erg gezellig. Nu de certificering voor borstvoeding is gevierd, gaan we weer verder met de bezigheden van alle dag. Flink aan de slag met onze nieuwe borstvoedingsafspraken! We zorgen dat alle moeders een blik kennis krijgen, alle baby's gaan gewoon binnen het uur aan de borst, 'hup, grote hap' en alles komt goed.

column-92.jpg'Ik hoor nog wel eens wat', laat ik het zo maar formuleren. En deze keer wil ik dit nieuws met jullie te delen. De kunstvoedingsindustrie blijkt maar weer 's veel minder aardig dan je misschien voor mogelijk hield. Lees vooral even verder. Ontdek hoe Big Brother Nestlé ons in de gaten houdt, hoe kraamverzorgende ingeschakeld worden en over het eten dat de 'eigen' kindjes kunnen krijgen. Schokkend? Ach, de een zal onmiddellijk in actie komen; de ander zal haar schouders ophalen en er niet warm of koud -meer- van worden.

column-91.jpgDiscussies op internetfora over de voor- en nadelen van borstvoeding en kunstvoeding vliegen doorgaans al snel volledig uit de bocht. Voorstanders van borstvoeding worden uitgemaakt voor borstvoedingsmaffia terwijl de gebruikers van kunstvoeding wordt verweten zich onvoldoende verdiept te hebben in borstvoeding en onvoldoende voor hun kindje over te hebben.

column-90.jpgJippie! Onze praktijk is gecertificeerd voor onze zorg voor borstvoeding. Twee jaar geleden schreef ik een column over het traject er naar toe, nu is het eindelijk zover. We hebben een mooie beoordeling gekregen van de stichting Zorg voor Borstvoeding. Onze verloskundige zorg voldoet aan de tien vuistregels voor het welslagen van de borstvoeding.

column-87.jpgZonder er een modeblad op na te slaan, kan ik aardig volgen wat in de mode is en wat niet. Je hoort als je de mode wilt volgen, geen puntschoenen meer te dragen; platte gympen zijn in. Wijde pijpen zijn not done, maar in skinny jeans mag je gezien worden. Zonder de TNO-peilingen te raadplegen, kan ik een zelfde uitspraak doen over het al dan niet in de mode zijn van borstvoeding en kunstvoeding. Eén blik op een grafiek van de Nederlandse borstvoedingscijfers laat zien dat ik gelijk heb: 30 % van de baby's krijgt met drie maanden nog uitsluitend borstvoeding.

column-88.jpgKort na zes uur fiets ik onze wijk binnen. Snel naar mijn meisjes toe. 'Mama, mama', klinkt het in koor, als ik mijn fiets neerzet. Mare, onze jongste, trekt al ongeduldig aan mijn jas als ik mijn voet over de drempel zet. 'Sjas, uit', klinkt het. Vervolgens probeert ze mijn schoenen uit te trekken en wijst ze naar de bank. Nog geen tien seconden na binnenkomst ligt er een intens tevreden dreumesje aan mijn borst te drinken.

column-85.jpgIn mijn jonge jaren werd ik er mee om de oren geslagen. Ik deed, in de ogen van mijn opvoeders, regelmatig van alles en nog wat fout. Ik werd dus gestraft en soms moest ik ook biechten, boete doen en openlijk mijn schuld belijden. Deed ik dat niet, dan kwam ik vast en zeker in de hel of anders wel in het vagevuur; wat dan natuurlijk óók mijn eigen schuld was. Begrijpen deed ik het niet.

column-80.jpgHebben jullie dat nu ook? Het idee dat alle kinderen in je omgeving doorslapen, behalve die van jou. Laatst nog zei een collega mij: "Onze kleine slaapt sinds hij zes weken is, al helemaal door." Of een kennis, die doodleuk vertelde dat hun dochter van een paar maanden om zeven op bed ligt en dan pas weer om zeven wakker wordt. Op zulke momenten kan ik een grote grmpff amper onderdrukken. Onze jongste dochter van bijna twee jaar slaapt nog helemaal niet door.

column_79.jpgDeze week krijg ik het niet voor elkaar een column te schrijven van het soort zoals jullie die gewend zijn. Ik heb even geen kritische noot die gekraakt moet, geen zin om vervelende deskundigen van repliek te dienen, geen nare ervaringen om een les uit te leren. En ook geen wijze woorden.

column-79.jpgMijn broer en zijn vrouw krijgen een baby. Het is hun eerste. Ik ben heel blij voor ze en ook heel nieuwsgierig. Wordt het een jongen of een meisje, wat voor karakter zal de baby hebben, hoe zal mijn broer zijn als vader, hoe zullen ze hun kindje opvoeden?

column-78.jpgVanmorgen heb ik een eend gemaakt.
Ik moest wachten op een twee dagen oude baby die duidelijk liet merken dat hij graag wilde drinken. Hij had al een half uur gedronken. Zijn moeder dacht dat dat wel genoeg zou zijn. Toen ik had uitgelegd dat er geen maximum tijd bestaat om te drinken voor baby’s, legde ze hem weer aan. Eigenlijk wilde ik bij de moeder even de baarmoederstand controleren, maar ik kon de baby moeilijk laten wachten. Ondertussen heb ik zelf een lekker kopje koffie gedronken. De baby dronk maar door en zijn broer speelde met klei. Zodoende heb ik een hele mooie eend gemaakt van klei, een gele.

column-76.jpgIk ben een groot voorstander van voeden in het openbaar. Nou ja, voorstander?
Ik vind het niet meer dan normaal dat mijn kind wat kan eten als hij trek heeft, ook al ben ik toevallig op school, in de bibliotheek of in de speeltuin. Niet iedereen kan dit echter waarderen.

Daar is hij dan. Voor het eerst hoor ik het stemmetje van mijn zoontje, op het moment dat hij uit mijn buik wordt getild. Ik lig op de operatiekamer van het ziekenhuis. Met een geplande keizersnede ben ik net bevallen van mijn eerste kind. Iemand vertelt me dat mijn zoontje wordt onderzocht door de kinderarts.
Kort daarna toont mijn man mijn kindje. En direct daarna zijn ze weg. Ik weet niet waarheen. Ik moet wachten.

column-73.jpg

Groen is goed en Gore weet er alles van. Het is duidelijk dat de kinderen van nu in de toekomst problemen krijgen met de energievoorraden. Ik wil ook graag mee doen in deze zorg voor de wereld maar vind dat soms best ingewikkeld. Is het nu wel of niet milieuvriendelijk om groen afval te scheiden? Zijn zonnecollectoren de investering waard gezien hun levensduur? En moet mijn nieuwe auto nu wel of niet op biobrandstof gaan rijden om verantwoord vervuilend te zijn?

column-72.jpg

Sinds het begin van dit jaar ben ik al weer een paar keer flink geconfronteerd met de rol van de kunstvoedingsindustrie. Ik verdiepte me er in toen ik aan het laatste hoofdstuk van mijn borstvoedingsboek werkte en over de 'bescherming van borstvoeding' schreef. Kort daarop las ik de rapportage van de IBFAN over de agressieve marketing van de kunstvoedingsindustrie. En afgelopen week [SK: ik schreef dit ergens in 2008] las ik een zeer getint artikel in de Opzij over borstvoeding: een interview met een door de kunstvoedingsindustrie gesponsorde man die zich borstvoedingsdeskundige noemt.

nwsbericht-icon.jpg

's Ochtends om 6.30 gaat de wekker. We moeten vroeg op, want vandaag vertrekken we voor ruim vijf weken op vakantie naar Florida. Vijf weken strand, Miami, Florida Keys, pretparken en rust. Maar ook: ander eten, andere rijgewoontes en een andere kijk op borstvoeding geven.
Aangekomen in ons eerste vakantiehuisje vlakbij Orlando vallen mij de andere opvattingen over kinderen al snel op. In de lijst met regels over het zwembad in onze tuin staat onder andere dat kinderen altijd een zwempak aan moeten. Blote kindjes worden niet gewaardeerd.

column-71.jpg

Het is bijna tien uur 's avonds: kolftijd. Zuchtend pak ik mijn kolf. Even later vul ik twee vakjes van een ijsklontbakje met in totaal dertig milliliter moedermelk. Mama moet weer aan het werk. 't Kost me heel wat moeite om een voorraadje bij elkaar te kolven. Al vijf weken na de geboorte van mijn zoontje begin ik ermee. Trouw pak ik twee keer per dag de kolf voor slechts twee melkijsklontjes. Alle beetjes helpen.

column-70.jpg

Mijn zoontje ligt warm en tevreden tegen mijn buik. Mijn tepel in zijn mondje. Ik zie zijn oogjes kleiner worden en langzaam doezelt hij weg. Ik kan me niet voorstellen hoe het is om hem te voeden zonder hem eveneens te koesteren en hem de geborgenheid van mijn lijf mee te geven.

column-69.jpg

Lente wordt bijna vier jaar. Haar geboorte lijkt een eeuwigheid, maar ook een flits geleden. In Amsterdam drie hoog achter huilde ze fel terwijl ze naar buiten kwam. Binnen een kwartier lag ze aan de borst. En daar is ze lang aan blijven liggen. Ik had geen idee hoe lang ik zou gaan voeden. Minimaal zes maanden dat wel.

column-68.jpg

"Je bent een knuffel", zeggen mijn vrienden vaak. Ik glim en raak ze nóg maar weer even aan. Even aanraken, een hand op de schouder, een duwtje met de elleboog, een galante hand bij het afstapje. Of een vette knipoog en een stralende glimlach. Dat zijn de kleine knuffeltjes die ik geef, de pareltjes van het leven. Mijn huid is mijn grootste en meest gevoelige voel- en knuffelorgaan. En met mijn huid voel ik het onderscheid tussen een handdruk van een toevallige passant in de nacht van Oud op Nieuw of een lange, hete nacht met m'n lief.

column-66.jpg

Wat een wonder, ik maak melk! Niet zo maar melk, nee, ik maak de beste melk die mijn kindje maar zou kunnen krijgen. Er is altijd genoeg, mijn melk is nooit op. Als mijn dochter meer melk nodig heeft, maak ik gewoon meer. Als ze ziek is, maak ik de antistoffen erbij die ze nodig heeft. Ik maak de allerbeste melk en mijn dochtertje groeit er op als kool.

Borstvoeding geven leidt tot lange tenen. Dat is onlangs gebleken uit wetenschappelijk onderzoek, onder schrijfsters van ingezonden brieven en deelnemers aan internetforums. Het onderzoek werd gepubliceerd in The International Journal of Breastfeeding.

Die mooie sierplant in het restaurant waar ik vorige week koffie zou drinken is nu waarschijnlijk verlept. Vergiftigd door koffie van een stelletje eikels. Ik was er niet op bedacht in een restaurant, waar je het beste mocht verwachten. Surrogaatkoffie in plaats van echte. Met een stalen gezicht werd het me voorgezet.
Alsof het echt was.

Mensen zijn net struisvogels. Zij kunnen flink met hun kop in het warme zand schurken, zonder de vervelende waarheid onder ogen te willen zien. Tenminste, ik denk dat de meeste mensen het zijn. Ikzelf in elk geval wel. Ik heb een hekel aan pijnlijke behandelingen bij de tandarts. De afgelopen weken ben ik met deze zwakheid van mezelf flink geconfronteerd, omdat ik veel pijn had aan mijn kaak na een wortelbehandeling. Als ik er weer eens goed onder handen ben genomen vind ik mijzelf best zielig. Vervolgens beloon ik mijzelf door het komende jaar geen vervolgafspraak meer te maken.

's Ochtends rond zes uur word ik gewekt door de murmelende baby naast mij. Het is alweer een paar uur geleden dat hij zijn nachtelijke slokjes kreeg, dus mijn kleine mannetje van net twee maanden oud heeft honger. Ik trek hem tegen me aan; hij vindt als vanzelf de borst. Zelf doezel ik nog even verder, tot zijn twee grote broers bij ons op het bed ploffen. De dag is weer begonnen.

Het is midden in de nacht. Ik schrik wakker: "Ooo!!! Waar is mijn zoon?!" Ik was hem toch aan het voeden? Heb ik hem laten vallen? Mijn hart bonst als ik om me heen kijk: ik lig in mijn bed. Mijn man ligt naast me. Ik moet hebben gedroomd, want hij slaapt in zijn eigen kamertje en daar voed ik hem altijd. Met een zucht ga ik weer liggen en val na deze vreemde gewaarwording direct weer in slaap.

column-60.jpg

Ik zie ze af en toe om me heen: vrouwen die in het openbaar hun baby voeden.
En dan voel ik me ongemakkelijk. Wie ben ik om jouw blote huid te zien? Wie ben jij om je blote huid aan mij te tonen? Ik weet niet of ik naar je mag kijken. Je geeft me het gevoel dat ik je lichaamsgrenzen dan overschrijd.
Maar wie ben ik om van dit intieme ontroerende schouwspel een probleem te maken? Ik, borstvoedende moeder van een peuter. Ik, borstvoedende moeder die dit soms, als het echt niet anders kan, ook in het openbaar doe.
Ik ben erdoor geroerd en aangedaan, want ik ben seksueel misbruikt.

Ik heb zin om eens lekker ongenuanceerd te zijn. Hier mijn stelling. 'Alle buggykinderen zijn flessenkinderen met een grote kans op overgewicht'. Wat zijn buggykinderen? Dit zijn vastgegespte kleuters of peuters in een buggy, vaak met een speen of flesje limonade in de mond, terwijl mama- of papalief boodschappen doet of andere bezigheden heeft.

Sinds enige jaren starten acht van de tien moeders na de geboorte met het geven van borstvoeding. Binnen een maand is de helft ervan gestopt en na nog een paar maanden is een nóg groter deel afgehaakt. Te weinig melk, het werk roept...

'Hoe het de overheid gelukt is moeders een schuldgevoel aan te praten', dat zou een mooie titel geweest zijn van het onlangs door TNO gepubliceerde rapport Redenen en motieven om te starten en te stoppen met borstvoeding.

Ze kijkt me aan met ogen als schoteltjes. Marije is dertig weken zwanger van haar eerste kind en ik heb haar net gevraagd of ze van plan is om de borst of de fles te gaan geven aan haar baby. "Natuurlijk ga ik borstvoeding geven, waarom niet?" antwoordt ze verbaasd. "Waarom vraag je dat eigenlijk, het kind is toch nog niet geboren?"

Dagelijks een ontbijtje op bed, een douche in een heerlijk schone badkamer met pas gewassen handdoeken. Elke dag een kom fruit, kant en klaar geschild en een lekkere kop borstvoedingsthee met een beschuitje. Frisse lakens op het bed en de rest van het huis ook nog eens spic en span. En natuurlijk alle tijd voor een uitgebreide kennismaking met de nieuwe wereldburger. Ja, we genieten met volle teugen van een heerlijke kraamtijd nu onze jongste zoon geboren is.

"Je geeft toch zeker geen borstvoeding meer?" Mijn collega kijkt me met een vies gezicht aan. Wat zal ik zeggen? De waarheid? Of zal ik me er met een leugentje vanaf maken? Ik knik voorzichtig. Ze trekt een wenkbrauw op.

Het was de dag na de bevalling van mijn eerste kind. De kraamhulp was net de dertiende was aan het opvouwen en mijn zoon sliep vredig. Alle tijd dus om, hoopvol gestemd, mijn oude spijkerbroek te passen. Die bleef echter ergens halverwege op mijn Rubensheupen steken. Treurig dook ik weer in bed. De kraamvrouwtranen dreigden, maar zo gemakkelijk liet ik me niet van die roze wolk afmeppen.

Ik ben boos. Woedend, iedere keer als ik weer lees hoe goed het voor je kind zou zijn om het te laten huilen. Ik ben kwaad omdat al decennia bekend is dat laten huilen averechts werkt, maar er keer op keer 'deskundigen' zijn die het tegendeel willen bewijzen. Ik maak me er zo vreselijk kwaad om.

Komende zondag twee september bijt Tessa Rasman het spits af van het nieuwe seizoen met 'Flextoetoes in Mexico'. En vanaf dan zijn we er elke zondag weer met een nieuwe column.

Begin augustus, de ramen wijd open. De frisse lucht is zwanger van de geur van vers gemaaid gras en geoogste tarwe. Het geluid van kwetterende merels, mussen, spreeuwen en grommende combines waait binnen. Het is zomer; ik verlang naar buiten. Ik wil, Denkend aan Holland..., uitrusten op het gras met mijn neus in het hooi.

Na een voorspoedige bevalling wordt Marieke geboren. Iedereen is gelukkig en blij. Ik geniet van deze thuisbevalling. Er zijn geen complicaties en Marieke drinkt na de geboorte meteen aan de borst. Een dag later word ik gebeld door een ongeruste kraamverzorgster, de baby is niet lekker.

Een pasgeboren baby doet niets liever dan zich vastzuigen aan de borst van zijn moeder. In warme geborgenheid uitrusten van de zware inspanning die hij heeft geleverd om zich een weg te banen door het geboortekanaal. Nieuwe energie opdoen voor de kennismaking met de wereld. Het ervaren van deze moederlijke veiligheid is voor de meeste westerse kinderen slechts van korte duur.

"Laat haar lekker tussen jullie in slapen." Verbaasd keken wij onze Surinaamse kraamverzorgster aan. Onze dochter Lente was die ochtend geboren en de kraamverzorgster stond op het punt ons alleen te laten voor de avond. We sputterden nog iets van: "Maar dat is toch gevaarlijk." Dit pareerde ze resoluut en ze voegde er zelfs nog aan toe dat het heel natuurlijk is.

Het is een van die eerste warme aprildagen. Ons dorp komt tot leven en er wordt weer lustig gekletst en gelachen. Ik woon in een bijzondere straat, want er zijn dit jaar vier baby'tjes geboren. De oudere vrouwen vinden het prachtig, al die nieuwe baby’tjes op de buurt. En ze weten nog heel goed hoe zij het deden toen hun kinderen baby's waren.

Mijn moeder zei altijd: "Niet aan storen Lena."
Dat zat zo: onze werkster Lena stoorde zich aan ons omdat wij kinderen de boel altijd vies maakten en de draadomroep keihard zetten. We wisten dat ze dat niet fijn vond. Heerlijke krengen waren we.

De eerste keer voeden in het openbaar vond ik heel spannend. Tijdens een ochtendje winkelen met manlief en de paar maanden oude Berend besloot ik dat het er maar eens van moest komen. Thuis had ik al vaker gevoed waar andere mensen bij waren. Maar zomaar en plein public voeden vond ik een grote stap. Verschillende doemscenario's flitsten door mijn hoofd.

Ik word af en toe stapeldol van vrouwen. Soms baal ik ervan dat ik er zelf een ben. Vrouwen zijn irritante wezens die het altijd beter weten en stronteigenwijs zijn. Ze laten zich zelden adviseren door andere vrouwen en kletsen elkaar de oren van het hoofd. Aangezien de meeste van mijn collega-verloskundigen vrouw zijn en ook het merendeel van mijn klanten, heb ik soms wel medelijden met mezelf. Hoe overleef ik het verbale geweld binnen mijn eigen soort?

Ik ben trots op de papa van mijn kinders! In de eerste plaats natuurlijk omdat hij hun vader is, een heel leuke vader bovendien. Maar deze week vertelde hij me een anekdote, waardoor ik weer een nieuwe kant van hem ontdekte. Hij blijkt namelijk ook nog eens een uitstekende borstvoedingsvoorlichter te zijn.

In mijn kolftasje zit steevast een flesje Syntocinon. Deze oxytocinespray is mijn redmiddel op dagen dat ik zo gestrest ben op mijn werk dat het kolven niet lukt. Eén snufje in mijn neus en de melk begint rijkelijk te stromen.


De eerste zomerse dag van het jaar zit ik bij een kinderboerderij met speeltuin. Lente gaat van de glijbaan af. Zittend op bielzen leg ik Mare even aan. Schuin naast me zit een vrouw. Ze kijkt me aan en vraagt hoe oud Mare is. 'Bijna elf maanden', antwoord ik. Ze kijkt verbaasd, maar vooral enthousiast. "Maar Nederlandse vrouwen niet langer borst geven dan...

In jaren vijftig van de vorige eeuw bedacht James Vicary de onzichtbare filmreclame: korte reclamebeeldjes die je als kijker niet ziet, maar wel registreert als je toevallig net trek in een koel drankje hebt. Het werkt, onderzoek heeft het bewijs geleverd. Zij die trek hebben in iets lekkers worden geraakt en gaan in de pauze op zoek naar dat heerlijke drankje en laven zich aan het engeltje dat over hun tong piest.

Mats is moe, erg moe. Het is dan ook een lange ochtend in de stad geworden. Even een kopje thee met een vriendin en haar dochtertje bij Donner, voor Mats een boekje van Kikker kopen en voor mij een mooi leesboek. Dat was het plan, maar het was gezellig en dus winkelden we nog wat langer door.

Het moment dat een baby na de geboorte zijn ogen open doet is fantastisch! Na een heftige reis door het baringskanaal belandt hij op de buik van zijn moeder. Allerlei nieuwe ervaringen komen op hem af. Al snel gaat hij op zoek naar een visueel contact met zijn moeder en kijken zijn donkerblauwe ogen haar aan. Ook is hij nieuwsgierig naar de man met de donkere stem die hij al kent vanuit de baarmoeder. Deze kennismaking vind ik indrukwekkend om te zien.

Tijdens een gesprekje over mijn zwangerschap met een eveneens zwangere kennis vroeg zij mij of ik al wist welke voeding ik mijn kindje straks wilde gaan geven. Ik antwoordde: 'Borstvoeding, natuurlijk!' Haar reactie: 'Oh, hebben ze jou ook overgehaald om borstvoeding te gaan geven? Nou, mij niet gezien, hoor.' Verbijsterd als ik was, wist ik even geen woord meer uit te brengen.

Ik ben geen beursganger. Nooit geweest. Zoveel mensen op één plek is me gewoon te druk. Een bezoekje voor m'n werk aan de negen-maanden-beurs was voor mij dan ook een regelrechte vuurdoop.

Terwijl ik de maandelijkse administratie doorwerk valt mijn oog op de voorwaarden van mijn zorgverzekering. Ik zie allerlei rubrieken: fysiotherapie, huidtherapie, mondzorg, preventie, zwangerschap. Maar geen aparte rubriek borstvoeding of met een 'mooi' woord lactatie. Waarom eigenlijk niet?

Je krijgt een kind en het is een verrassing wat voor een type het blijkt te zijn.
Er zijn kindjes die aan de borst drinken alsof ze nog nooit anders gedaan hebben. En er zijn kindjes die er weken over doen voordat ze goed happen en goed drinken. Sommige kindjes schieten onmiddellijk naar het bovenste groeilijntje, maar er zijn er ook die keurig op het middelste of op de onderste groeilijn groter groeien.

Laatst heb ik mijn auto de halfjaarlijkse zuigbeurt gegeven. Het was weer genieten! Ik kick erop om te zien wat er dan allemaal in mijn auto te vinden is. De papiertjes, flesjes, blikjes en andere rotzooi vind ik niet boeiend. Waar ik in geïnteresseerd ben, zijn mijn zelfgeproduceerde nagels en haren. Na een half jaar heb ik een flinke kluwen haar gespaard.

Wij vrouwen hebben het maar zwaar. Elke maand dat ongemak als je ongesteld bent, al dan niet met de nodige pijn. Kon je het maar even uitzetten als je het niet nodig hebt. Dat zou een hoop ellende schelen. Maar ik…, ik heb er de komende twintig maanden geen last meer van.

Een paar weken terug stond er een vetgoeie column op deze site. Krijg ik als commentaar: "Je preekt voor eigen parochie, jullie bezoekers zijn toch al allemaal al voor borstvoeding."
Daar denk ik toch wat genuanceerder over.
Een deel van de duizenden bezoekers per dag zijn ongetwijfeld vrouwen wier melk rijkelijk sproeit, wier kinderen spekkig en tevreden tien tot twintig keer per dag aan de borst lurken en dat blijven doen totdat ze naar de basisschool gaan.

"Borstvoeding lijkt wel je belangrijkste hobby", zei laatst iemand laatdunkend tegen me. Hij bedoelde: het is te belangrijk voor je. Ik heb als antwoord wat met mijn hoofd geschud. Want wat had ik moeten zeggen? Misschien iets als: Borstvoeding is de fysieke component van de liefdesband met mijn baby's. Nou, leg dat maar eens uit aan iemand die daar erg ver vanaf staat.

Er staan twee mooie oranje dingen in mijn badkamer. Het ene is een prachtige fles met een ranke hals. Daar zit mijn favoriete parfum in. Het voelt goed als ik even een paar keer met de parfumfles spray en de walm met de warme geur op mijn huid voel dalen. Ik krijg er energie van en zin in het leven. De ander is meer een pot, maar toch mooi vormgegeven met een prachtige dieporanje kleur. Het bevat mijn vitamine-C-pillen-voorraad.

'Borstvoeding is de meest natuurlijke voeding voor je baby', lees ik in het groene 'groeiboek' dat iedere pasgeborene in Nederland krijgt. Even verderop in dit consultatiebureauboekje staat: 'Bij vragen over borstvoeding kan de wijkverpleegkundige helpen'. O ja? denk ik, zeker van de wal in de sloot, of liever: van de borst in de kunstmelkplas.

Het moet niet gekker worden, denk ik. Ik luister met stijgende verbazing naar het verhaal van een jonge moeder. Haar kindje drinkt zich ondertussen lekker vol.
Drie gezondheidswerkers, de verloskundige, de verpleegkundige op de kraamafdeling en de kraamverzorgende hadden haar alle drie te verstaan gegeven dat ze haar kindje strikt om de zoveel uur moest verschonen.

Abel huilt. Ik hou hem vast zodat hij kan drinken maar hij strekt zich naar achteren. Ik probeer zachtjes zijn hoofdje te sturen maar hij wil er niks van weten. Ik praat zachtjes tegen hem en aai hem over zijn bolletje. Niks helpt. Hij blijft resoluut weigeren. Ik krijg het er warm van. Mijn borsten voelen vol aan en Abel heeft al een halve dag niet gedronken.

"Tijd voor een voeding!", roept de kraamverzorgster vrolijk. Anne probeert haar kindje aan te leggen, maar zonder succes. De kraamverzorgster schudt ongeduldig haar hoofd en drukt de baby hardhandig tegen de borst, met als enig resultaat dat het ventje begint te krijsen. Anne wil het liefst de hand van de kraamverzorgster wegduwen, maar in plaats daarvan glimlacht ze en zwijgt.

Het hotel staat inderdaad aan de voet van het duin. Het belooft een leuk weekendje weg te worden. Op de lastminute site staat het hotel aangeprezen als sfeervol, dichtbij zee en van alle gemakken voorzien. Het heeft zelfs een solarium, sauna en zwembad. Inderdaad, onze kamer is fantastisch en ziet er mooi uit, maar ik ben nieuwsgierig naar de rest! Ik pak meteen mijn zwemspullen en ga op onderzoek uit. Ik volg de bordjes naar de 'swimming pool' en zie mijzelf in gedachten al in mijn flitsende badpak alle hotelgasten voorbij zwemmen. Bij het zwembad aangekomen betrekt mijn gezicht toch wel een beetje. Het blijkt een veel kleiner bad te zijn dan ik me had voorgesteld.

Simea kwam goed aan en we hadden de slag een stuk beter te pakken dan in het begin. Maar toch voelden mijn tepels na twee maanden voeden nog steeds pijnlijk geschuurd aan. Omdat Simea van de borst gleed, legde ik haar in de loop van één voeding drie, vier keer opnieuw aan. En 's nachts moest ik minstens drie keer met mijn baby naar de huiskamer om zittend en bij lamplicht te voeden. Anders deed het teveel pijn. Dus ik maakte toch maar eens een afspraak met een lactatiekundige.

Ik sprak onlangs een jonge moeder die op het punt stond de borstvoeding op te geven. Haar zoontje van vier weken kwam niet voldoende aan, terwijl ze vaak wel om het anderhalf uur aanlegde. 'Niet genoeg melk', constateerden ze bij het consultatiebureau en ze adviseerden haar daarom bij te voeden met kunstvoeding. Toen het jochie daarna 300 gram in een week was aangekomen zeiden ze dat ze maar moest stoppen met de borstvoeding. Alle goede effecten van borstvoeding werden toch teniet gedaan door de kunstvoeding dus waarom zou ze al die moeite nog doen?

Simea is ingespannen bezig met haar blokkenwagen. Ze duwt en trekt en sleurt om 'm de hoek om te krijgen en als het niet lukt, begint ze boos te sputteren. In een ultieme poging het ding in de gewenste richting te krijgen, geeft ze er een harde ruk aan. Hij schiet ineens los en Simea valt achterover, met een doffe bons op haar hoofd. Ze zet een gigantische keel op en grote tranen rollen uit haar ogen. Ik neem haar in mijn armen, zeg lieve dingen tegen haar en bied haar de borst aan. Binnen een mum van tijd ligt ze tevreden te drinken, met nog af en toe een kleine snik.

In de aanloop naar Simea's eerste verjaardag begon ik me soms wat ongemakkelijk te voelen over het feit dat ik 'nog' borstvoeding geef. Als ik er iemand iets over vertelde, keek ik met een scheef oog naar de gezichtsuitdrukking van de ander. Want misschien was er wel iets van afkeuring te zien. Misschien werd het tijd voor een codewoord, zodat ik Simea om de borst kon leren vragen zonder dat mensen het in de gaten hadden. En er verschenen antwoorden in mijn hoofd die ik ging geven als mensen me zouden vragen waarom ik nog steeds voedde. Kortom, ik begon me zo langzamerhand een beetje abnormaal te voelen.

Er wordt onder borstvoedende moeders veel geklaagd over het consultatiebureau (CB). Lange tijd deed ik daar niet aan mee; ik had namelijk niks te klagen. Maar na zes en halve maand kon ik me helaas ook aansluiten. Want toen werd ik bij mijn WHO/Unicef-gecertificeerd CB met een zeer borstvoedingsonvriendelijk, 'flesvoeding is de norm'-advies de deur uitgestuurd.

Ik sta in de keuken op het werk koelelementen in het vriesvak te proppen. Een collega komt binnen en zegt: 'Wat een gedoe hé.' 'Ja,' antwoord ik hartstochtelijk, 'ze stouwen dat vriesvak vol met van alles en nog wat.' En ik breng haar vervolgens op de hoogte van de ins & outs van het bewaren van moedermelk.

Een bevriende fotograaf portretteerde mij onlangs met Simea aan de borst. Hij belde mij daarna op en vroeg of hij daarvan het portretrecht mocht hebben. Dat betekent dat hij ze mag afbeelden, bijvoorbeeld op zijn website of bij een tentoonstelling. Ik zei: "Ja hoor, dat mag." Hij was even verbaasd over mijn makkelijke toezegging. "Nou ja, ik dacht, je staat er wel met je blote borsten op." Ah, het misverstand borsten!

Ik ben een mazzelaar. Ik ga met mijn kinderen naar een gecertificeerd consultatiebureau. Ik hoef met mijn CB de strijd niet aan over borstvoedings- versus kunstvoedingscurves, over groeidipjes en over nachtvoedingen. Op mijn consultatiebureau zijn ze roomser dan de paus waar het borstvoeding betreft.

Half februari 2004 wordt onze derde kanjer Sven geboren. Het voeden begint voor mij weer helemaal vanaf het begin. Na de geboorte van onze tweede dronk de eerste nog mee. Maar nu moeten Sven en ik het helemaal alleen doen.

Tranen stromen over mijn wangen, terwijl ik met onze Sven van nu bijna 14 maanden in de auto zit. Ik probeer mijn aandacht op de weg te houden. Hij zit rustig in zijn stoeltje en kijkt naar buiten. Het idee dat hij nooit meer bij me zal drinken maakt me vreselijk verdrietig. Het voelt alsof ik hem kwijtraak en hij mij. Ik voel me niet meer de mama die ik was voor hem. Alsof ik één van zijn verzorgers word die hij toevallig "mama" noemt.
Hier in de auto mag ik zo hard huilen als ik wil.

Ik weet nog goed hoe ik er naar uitkeek om te gaan 'tandemen' (het geven van borstvoeding aan kinderen van verschillende leeftijd). Het leek mij een heel tedere ervaring je beide kinderen zo intiem bij je te hebben. Ik was in verwachting van Roos en merkte dat Thijs van zo'n dertien maanden mijn borsten nog zo hard nodig had. Het werd rond de vierde maand wel steeds gevoeliger en pijnlijker en ik produceerde duidelijk minder melk, maar wilde nog niet stoppen met het voeden, wat ongetwijfeld heel veel strijd met zich meegebracht zou hebben voor ons kleine manneke van bijna anderhalf.

"Een jaar!" zei ik vol overgave als iemand mij tijdens mijn eerste zwangerschap vroeg hoe lang ik borstvoeding wilde gaan geven. Ik wist niets over het geven van borstvoeding, maar wel dat dat een mooi streven zou zijn.

Dertien dagen lag Thijs aan de beademing en kreeg hij morfine, antibiotica en slaapmiddelen. In het RonaldMcDonald-huis een paar honderd meter verder konden wij als ouders verblijven. Wat een schrik, wat een afstand ineens. Zijn hele leventje was hij in mijn directe nabijheid geweest. Gezond en wel. Nu was hij doodziek en kon ik zo vreselijk weinig voor hem doen. 's Nachts sliep ik met zijn winterpak in mijn armen. Ik kolfde alle voedingen die hij normaal bij me dronk.

Als Sven en ik samen zijn oudste broer en zus 's ochtends naar school gebracht hebben, zijn we rond negen uur weer thuis en ploffen we met onze jassen aan op de bank. Hij nog in zijn winterpak met zijn muts op en das om, bij me op schoot. Hij kijkt wat ontevreden zegt steeds even "Uuh!" terwijl hij me aankijkt. Ik probeer hem even op de grond te zetten, maar dat is duidelijk niet wat hij bedoelt. Hij wil op schoot blijven en bij me drinken.
Ik probeer eerst zijn en dan mijn eigen winterspul uit te doen, maar dat vindt hij te lang duren. Hij overstrekt zich een paar keer en gooit zijn hoofdje ongeduldig naar achteren. Ik moet goed opletten dat hij nu niet van mijn schoot valt.

Op bed, om half zeven 's ochtends, drinkt Sven -van nu net één jaar-, terwijl de andere twee nog eventjes slapen. Hij werd uit zichzelf wakker, dus ik werd wakker door hem. Hij heeft een goed humeur vanmorgen en wil al vrij snel naar zijn zus toe kruipen, maar dat laat ik nu even niet toe. Eerst maar even aan de borst bij mama, dan zien we wel weer verder. Ik kan al voedend nog even fijn mijn ogen dicht houden en hoef dan verder nog niet zo veel.
Papa ligt ook nog op een oor, helemaal aan de andere kant. Die blijft lekker liggen tot half tien, hij heeft de avond ervoor gewerkt en kwam pas rond middernacht thuis.

"Hoe gaat het 's nachts?" vraagt ze, tijdens ons bezoek aan het consultatiebureau.
Dat vind ik al een veel betere vraag overigens, dan: "Slaapt hij al door?" De eerste vraag geeft aan dat het toch wel 'gewoon' is dat er 's nachts nog wat gebeurt...

Afwachtend luister ik even of het doorzet of niet. Het lijkt mee te vallen. Het blijft bij een kreuntje.
Een enkele keer hoor ik de dekens wat schuifelen. Daarna hoor ik weer alleen de ademhaling en het tikken van de klok over de babyfoon.
Ik ga weer verder met de dingen waar ik overdag erg veel zin in heb, maar niet aan toe kom. Dan houden huiselijke werkzaamheden en de drie kanjers mij daar ver vandaan...

Vaak gebeurt het niet, dat ik de tijd heb om met alle drie onze kanjers het grote bad in onze slaapkamer in te duiken. Hooguit eens in de zoveel maanden.
Heerlijk en heel erg gezellig vinden ze het wel. Alle drie.
Als we dat weer eens gedaan hebben vragen de twee oudsten daarna steevast of ik er weer bij kom als zij met zijn tweetjes of met hun kleine babybroertje erbij in bad gaan.

Toen Nympha een maand of acht was, ontmoette ik een moeder die ik via een mailinglist over borstvoeding had leren kennen. Ze bleek bij me in de buurt te wonen en na enkele e-mails over en weer spraken we af dat ze eens langs zou komen. Ze bleek een vlotte, gezellige meid en haar dochtertje – een paar maanden jonger dan Nympha – was al even hip gekleed als zijzelf. Het gesprek ging van borstvoeding al gauw over op het moederschap en andere zaken. Toen het tijd was voor een hapje voor Nympha, vroeg ze: jij maakt alle hapjes zeker zelf?

Toen mijn jongste dochter Mayarí negen maanden was, ging ik geplaagd door algehele lamlendigheid en lage rugpijn naar de huisarts. Na een lichamelijk onderzoek en wat vragen stelde hij vast dat ik een nierbekkenontsteking had. Veel drinken en een antibioticakuur, was zijn advies. Ik herinnerde hem eraan dat ik borstvoeding gaf en hiermee rekening te houden in de keuze van de antibiotica.

Het gaat goed met de borstvoeding in Nederland! Niet alleen kiezen steeds meer vrouwen voor borstvoeding, ze geven het ook steeds langer. In de jaren zestig en zeventig beleefden de borstvoedingscijfers door de opkomst van kunstvoeding een dieptepunt – op een zeker moment kreeg nog maar tien procent van alle baby’s de borst! Maar nu is borstvoeding opnieuw de trend.

Fanatiekelingen, maffia, fundamentalisten, extremisten... Je zou niet denken dat deze woorden regelmatig in combinatie met een zo vreedzaam begrip als borstvoeding worden gebruikt. Toch heb ik het allemaal voorbij zien komen in hoog oplopende discussies op Internet. Met name als je net moeder bent, verbaas je je erover dat borstvoeding zo'n heet hangijzer kan zijn.

Laatst vertelde een collega mij hoe zijn lerares Nederlands in zijn eindexamenjaar sigaretten uitdeelde in de klas. Mijn mond viel open. Natuurlijk was dit al decennia geleden: het is ondenkbaar dat zoiets anno 2005 zou plaatsvinden. Wat een ophef zou zo'n incident nu veroorzaken bij de ouders en de schoolleiding! Waarschijnlijk zouden ook sommige leerlingen protesteren of de aangeboden sigaret verontwaardigd weigeren. Maar dit gebeurde in een tijd waarin de leraren nog mochten roken in de klas. Roken was nog geen taboe.

Een veelgenoemde reden om borstvoeding te geven, is dat het 'natuurlijk' is. 'De natuur heeft het zo bedoeld' en 'het is een logisch vervolg op zwangerschap en bevalling' klinken de argumenten. De VBN verwijst zelfs in haar naam naar twee betekenissen van het woord: niet alleen 'volgens de natuur' maar ook 'vanzelfsprekend'.

De jonge man kijkt tevreden naar zijn spiegelbeeld en recht nog één keer zijn stropdas. Hij is klaar voor zijn eerste werkdag! Met verende pas loopt hij het toilet uit naar de receptie, waar hij vraagt naar de vrouw die vanaf vandaag zijn baas is.

Zijn cheffin blijkt een verzorgd uitziende, roodharige dame van rond de vijftig, die hem glimlachend verwelkomt. 'Goedemorgen, mevrouw Van Diggelen.' 'Hallo Peter! Heb je er zin in?' 'Enorm! Ik was echt toe aan iets nieuws!' Glunderend voegt hij eraan toe: 'Bovendien spreekt de branche me extra aan nu ik zelf net vader ben geworden'. Zijn bazin knikt hem vriendelijk toe terwijl ze achter haar bureau plaatsneemt. 'Gefeliciteerd jongen. Babyvoeding heeft een enorme groeipotentie. Als je goed presteert, heb je hier een prima toekomstperspectief.' Ze is opeens een en al zakelijkheid. 'Natuurlijk komen in je opleiding alle ins en outs van de babyvoedingsbranche voorbij, maar ik wil je alvast een paar basisbeginselen uitleggen.

Zachtjes wiegend zit de jonge vrouw met een baby in haar armen op de treden van de tempel. Om haar heen zijn de sporen van de verwoesting nog overal zichtbaar. De bedrijvigheid in het tentenkamp gaat langs haar heen terwijl ze met lege ogen voor zich uit staart. Ze denkt aan niets. Ze kan aan niets denken. De gedachte aan de vloedgolf die haar familie, haar huis, haar dorp en al haar bezittingen in één klap heeft weggevaagd, is te groot en te verschrikkelijk.

Borst of fles? Elke aanstaande moeder krijgt deze vraag voorgeschoteld als een kwestie van vrije keuze. Het is aan haar te beslissen of en hoelang ze borstvoeding wil geven. Keuzevrijheid is een van de grote verworvenheden voor vrouwen van deze tijd. Toch?

'Hotel verbiedt geven borstvoeding' kopte de grootste krant van Nederland pasgeleden. Het management van Hotel Opduin op Texel had een echtpaar gevraagd hun baby niet in het restaurant de borst te geven. De reden? 'Er zijn ook gasten in ons Hotel die wellicht in uw ogen ouderwets zijn, maar dit nog niet kunnen waarderen', aldus de hoteleigenaresse.

"Een dokter zei dat, als ik gespannen ben terwijl ik de borst geef, de spanning via de melk ook bij mijn zoontje komt. Dus dan geef ik hem eigeel in plaats van mijn melk". Aan het woord is de moeder van een vier maanden oude baby in een tentenkamp in Muzaffarabad, Pakistan, één van de steden die het zwaarst getroffen is tijdens de aardbeving in de uitlopers van het Himalaya gebergte op 8 oktober 2005. Een andere moeder vertelt: "Mijn zoontje is nu zeven maanden oud. Een maand geleden werd hij een beetje ziek en wilde niet meer drinken. Nu is mijn melk opgedroogd en geef ik hem gewone melk".

Ik herinner me de schokkende krantenkoppen van een paar jaar geleden: "Moedermelk verontreinigd", "Dioxinen aangetroffen in moedermelk", "Zuigelingen krijgen PCBs binnen via moedermelk". Daar word je als (aanstaande) borstvoedende moeder wel even onzeker van. Is borstvoeding dan toch niet zo perfect als je had gedacht? Maak je je als borstvoedende moeder schuldig aan het voeren van PCBs aan je kind? Zou kunstvoeding dan toch beter zijn?

Zoals de eet- en drinkgewoonten per land verschillen, zo verschillen ook de gewoonten en tradities rondom het geven van borstvoeding. Het blijft mij boeien.

Als student bezocht ik het Midden-Amerikaanse Guatemala. Ik moest erg wennen aan het flirten op straat en het naroepen van vrouwen en meisjes door jongens en mannen. Mannen bekijken vrouwen van top tot teen en steken hun mening niet onder stoelen of banken. Heel veel vrouwen geven er borstvoeding, en ook gewoon in het openbaar. Borstvoeding gaat vaak door tot kinderen een jaar of twee, drie zijn. Moeders halen hun borsten gewoon, hup, bovenlangs uit het shirt. En niemand die op of om kijkt, ook niet de flirtende mannen; ook niet als de baby van de borst af glijdt en de borst dus even gewoon bloot blijft. Het leek alsof ik de enige was die er naar zat te staren! De Maya-Indiaanse vrouwen in Guatemala hebben overigens twee verticale openingen in hun guipiles (bloezen), zodat ze makkelijk borstvoeding kunnen geven.

Ik vergader mee over het Plan van Aanpak voor de voeding van zuigelingen en jonge kinderen van het Vietnamese ministerie van gezondheid. In het plan wordt nadrukkelijk aandacht besteedt aan 'kinderen in uitzonderlijk moeilijke situatie'. Hiermee worden onder andere bedoeld: kinderen van moeders met HIV of kinderen die slachtoffer zijn van een natuurramp. Een van de aanwezige voedingsexperts vindt dat nóg een groep kinderen in een uitzonderlijk moeilijke situatie verkeert: zuigelingen wier moeder niet genoeg melk heeft. Dit is echt een probleem. Ze ziet het zo vaak, daar moet toch echt een oplossing voor gevonden worden.

"Ach, die vrouwen weten gewoon niet hoe ze flesjes hygiënisch klaar moeten maken", was meestal het antwoord van fabrikanten van flesvoeding, als er gesproken werd over diarree en andere infecties bij flesgevoede baby's. Al sinds eind jaren '80 is echter bekend dat er ziekteverwekkende organismen in poedermelk kunnen zitten. [1] Poedermelk is, in tegenstelling tot wat iedereen aanneemt, geen steriel product!

Verslag van een haat/liefde verhouding

Mijn eerste zoon, inmiddels ruim vijf jaar oud, zou borstvoeding krijgen en ik keek uit naar die ervaring. Als voltijds werkende moeder wist ik dat kolven er ook bij hoorde, maar het idee van zo'n brommende melkmachine aan mijn borst stond mij erg tegen. Ik kon mijzelf er niet toe zetten om me voor te bereiden. Toevallig kreeg ik een elektrische kolf van iemand. Ik kocht nog wat bijpassende flesjes en daarmee ging ik terug naar Honduras, waar ik toen werkte bij Unicef. Vlak voordat ik weer ging werken, kolfde ik eens wat. De voorraad in het vriesvak werd maar een paar flesjes groot.

Een 'David Hamilton' achtige sfeer: schemerige verlichting, een moeder met lang blond haar, dromerige blik in de ogen, witte kanten bloes aan. De bloes open zodat één of soms twee borsten zichtbaar zijn en een baby aan de borst. Als het gaat om het promoten van borstvoeding heb ik het niet zo op dit soort plaatjes. Verdacht vaak staan ze afgebeeld in (promotie)materiaal van kunstvoeding fabrikanten. Die doen alsof ze borstvoeding promoten, maar ze zorgen er voor dat het merendeel van de vrouwen zich niet identificeren met borstvoeding.

Mijn eerste zoontje Jasper is een maand of vier en krijgt uitsluitend borstvoeding, als ik voor een vergadering van het Nationale Borstvoedings Comité naar San Pedro Sula moet. Dit is een uur of vier rijden van de hoofdstad van Honduras, waar ik op dat moment woon en werk. Jasper gaat mee op reis.

Zorg ook voor de moeder alsjeblieft!

"Ik kreeg hoofdpijn omdat ik zo lang in de verloskamer moest staan", verzucht mijn Vietnamese collega van het Kinderfonds van de Verenigde Naties (Unicef) in Hanoi (Vietnam), waar ik werk. Zij is net terug van een reis door het land met een buitenlandse televisieploeg die een rapportage maakt over onder andere borstvoeding. "Hoezo", vraag ik, "wat moesten ze nou in de verloskamer?". "Ze vonden het mooi om wat plaatjes van de bevalling te hebben, als aanvulling op het eerste aanleggen aan de borst." Hoewel ik het antwoord al weet vraag ik: "Hadden ze de moeder om toestemming gevraagd?" Mijn collega lacht schamper en schudt van nee.

De viermaandendip.
Die term kom ik al jaren tegen op diverse borstvoedingsfora en -lijsten. En tot voor kort wist ik niet wat het was. Maar ik heb nu een echte borstbaby met een echte viermaandendip. En diep in mijn hart ben ik er heel blij mee.

Estella is nu dertien weken en het einde van mijn zwangerschapsverlof nadert met rasse schreden. De afgelopen weken hebben we rustig de tijd genomen om onze kleine meid te laten wennen op het kinderdagverblijf. Net zoals twee jaar geleden hoor ik weer overal om me heen de vraag: "En? Ben je al aan het afbouwen?" In tegenstelling tot toen, reageer ik nu met de nodige verbazin. "Afbouwen, hoezo zou ik dat nou doen?"

Toen ik zwanger was van Daniel waren mijn gedachten vooral bij de baby in mijn buik en bij het verloop van de zwangerschap. Veel verder dan dat kon ik niet denken. Bij een bevalling kon ik me nog niets voorstellen en de periode daarna, dus ook de borstvoeding, was helemaal een ver-van-mijn-bed-show.

Een golf van verontwaardiging sloeg over het land toen een grote producent van kunstvoeding onlangs de prijzen fors verhoogde omdat hij de verpakking zo aardig had opgeleukt. Jonge ouders waren verontwaardigd want hoe kon die fabrikant dat nou doen? Dat is toch niet eerlijk? Nee inderdaad, het is niet eerlijk, het is marketing.

Eén op de vier pasgeborenen proeft nooit een slokje moedermelk. Bijna de helft van de Nederlandse baby's moet na een kleine maand al overstappen van borst naar fles. En slechts een klein percentage kinderen (18% om precies te zijn) profiteert zes maanden lang van fulltime borstvoeding.

Als baby huilde hij hard en lang. Een effectieve remedie was aanleggen aan de borst. Iets anders hielp niet. Finn was naast stugge drinker ook volhardend in wat hij wenste: borst dus. De hele dag, 's avonds en 's nachts bij voorkeur ook wel een keer of twee drie. Wij voedden letterlijk de klok rond!

En dan ineens ben je 'langvoedster'. Maar vanaf wanneer eigenlijk?
Mijn verhaal begint ergens in november 2000; ik verwacht een tweeling en heb wel wat interesse in het geven van borstvoeding. Op internet lees ik dat er cursussen gegeven worden en ik geef ons op. Helaas ben ik nooit op de cursus aangekomen, de dag voor de cursus begon, beviel ik, zes weken te vroeg van mijn oudsten.

Nog een maand en dan is het weer zover. Als alles goed gaat ligt er dan weer zo'n rozebruin babietje in mijn armen, driftig op zoek naar een tepel om aan te drinken. Grote broer Daniel besloot vorig jaar, met achttien maanden, dat het welletjes was. Met een ferme zwaai kroop hij op een ochtend resoluut het grote bed uit; geen 'wosjt dinke' meer voor hem. Het was even slikken voor deze mama. Maar een goede maand later bleek ik gelukkig weer zwanger en mocht ik me gaan verheugen op wederom zo'n hummel aan de borst.

Is er een verschil is tussen smeerleverworst en kunstvoeding?

Wil je je kind géén smeerleverworst geven voor zijn derde verjaardag? Wel, dan geef je het wat anders op het brood. Dat is niet zo moeilijk, er zijn zat gezonde alternatieven voorhanden.

Zoogdieren doen wat ze doen. In grote lijnen komt het hier op neer: ze eten, ze beschermen zich tegen aanvallers en andere dieren die wel een lekker boutje lusten, ze planten zich voort, zetten jonkies op de wereld en brengen die groot. En op een goed moment is het leven lang genoeg geweest en gaan ze dood. Ik denk niet dat dieren en zoogdieren daarbij nadenken; ze doen wat ze 'moeten' doen. Ze volgen hun instinct. Zo is de natuur nou eenmaal.

Borstvoeding was weer lekker vaak in het nieuws de afgelopen weken. Ik had een week om nooit meer te vergeten.

Het is al weer een aantal weken geleden dat ik dacht: ik ga op vakantie, ik trek de stekker van de PC uit het stopcontact en ik vertrek naar Frankrijk. Even helemaal afstand nemen van alles. Van mijn werk als kinderdiëtist, van het schrijven, van borstvoedingpuntcom en van het bijvoedingsforum.

Wij gaan ook met vakantie! Maar de deur blijft open en iedereen mag op bezoek blijven komen! Weer zo'n enorm voordeel van internet!
Ik kijk er echt naar uit. De stekker van de PC gaat eruit en ik ga even afstand nemen, frisse ideeën opdoen. Ik heb er echt zin in om de boel even te laten voor wat het is.


Het is in Zuidelijk Afrika, aan de rand van de beroemde Kalahari woestijn, waar ik, in het begin van deze eeuw, in mijn nieuwe truck sporen trek in het rulle zand. Ik zit aan het stuur van een dikke Mazda. Zo'n 4 x 4 van het type PC-Hooft tractor die in Amsterdam geaffichieerd wordt met louche handel en wandel. Het deert mij niet. Ik ben ontwikkelingswerker, in dienst van Unicef en de Botswaanse overheid, en ik doe belangrijk werk.

Begin mei legde ik het lezerspubliek een vragenlijst voor. En na tien dagen had ik 374 ingevulde formulieren binnen. Dit is een heel mooie respons, ik ben trots en tevreden. En het gros van jullie zijn dat ook: "Ik geniet altijd erg van de column op zondag!! En ik geef mijn klanten en vrienden vaak het adres, dat zegt alles!! Groeten."

Ik lig nog lekker verkreukeld en warm onder het dons. Maar als ik wat later echt wakker word weet ik dat het een droom was...
Het is tweede kerstdag en we zullen op bezoek bij de twee zussen van Pien en haar pa en ma. Niet dat ik me daar nu zo op verheug, dat zou een unicum zijn. Ik heb me nog nooit verheugd op het weerzien met mijn schoonfamilie. Maar nu, nu heb ik er op de een of andere manier wel zin in. We hebben twee verrassingen in petto: de auto is de deur uit en we gaan op de bakfiets, mét ons kleinste humpiedumpie natuurlijk! Ik glimlach, hmmm. Want ik denk ook aan dat nieuwe zwarte shirt van Pien. Da's een hele handige.

Het is toch al weer dik twintig jaar geleden dat Loek en ik in Den Haag samen ons consultatiebureau deden. Hij: ervaren huisarts, antroposoof en wat ouder dan ik. Ikzelf: jong en startend diëtist. Ik kwam net boven mijn broekriem uit, zeg maar. Toch geloofde hij in mij. Hij had mijn eerste boek gelezen en wilde beslist met mij in zee.

Na de tsunamiramp hebben veel mensen geld gestort op giro 555. Anderen steunden kleinere projecten van bekenden of vrienden, en weer anderen verzamelden hulpgoederen en stuurden die naar de rampgebieden.

Het is een mooie dag, midden in de zomer, midden in Amsterdam. Ik wandel door het Vondelpark met een goeie vriendin. Het beeld dat mijn netvlies registeert is het helemaal: verliefde stelletjes, moeders en ook potige vaders die hun kindjes, gezeten en gelegen in de meest vreemdsoortige vehicles, voortduwen, skaters, fietsers, hardlopers, wit en zwart, oud en jong wandelt of sjokt wat heen en weer.

judith-bvklein.jpgAan het begin van de winter maakte ik mijn planning: ik zou inlezen en voorbereiden in de winter om daarna drie volle weken te kunnen wijden aan het schrijven van mijn nieuwe boek Eten voor Kleintjes - van borst tot boterham, voor kinderen van 0-4 jaar Het leek me een heerlijk vooruitzicht. Het idee wakkerde mijn interesse voor kindervoeding weer helemaal aan.

column-135.jpgEen prachtige cirkelredenering!
Als je aan de eerste de beste aanstaande moeder vraagt hoelang ze geacht wordt borstvoeding te geven, is de kans groot dat zij met de magische tijdsspanne van 'zes maanden' op de proppen komt. Zes maanden borstvoeding is, onder andere dankzij de campagne van het Voedingscentrum, de standaard geworden als het gaat om een ideale borstvoedingsperiode. Het is een goede zaak dat die standaard steeds meer bekendheid krijgt en dat steeds meer vrouwen dat doel nastreven.

Het is al weer jaren geleden dat de Stichting Pandora* een prachtig affiche op de markt bracht: een spiegelend oppervlak met de tekst: Ooit een normaal mens ontmoet? En... beviel 't? Hij heeft jaren de wand van mijn studentenkamertje gesierd. Ik was toen natuurlijk ook al een beetje gek en ik dacht toen werkelijk nog geen normaal mens ontmoet te hebben.

kinderen-bh2.gif

Zelf hou ik erg van televisieprogramma’s met van die extreme makeovers. Het is net een sprookje, als daarbij het lelijke eendje verandert in een prachtig mooie zwaan. Dat gaat trouwens niet zomaar vanzelf. Nee, daarvoor is heel wat meer nodig dan een paar gemene pesterijtjes door jonge eendjes en wat stille tranen in het riet. De moedige kandidaten van de televisie makeovers ondergaan voor hun sprookje de meest verschrikkelijkste ontberingen. Ogen worden gelift, tanden worden rechtgezet in urenlange tandartssessies, buikvet wordt slurpend weggezogen, neuzen worden gebroken en weer rechtgezet en o ja, de kandidaten mogen zes weken nauwelijks eten. Ze hebben pijn, ze hebben honger, ze zijn bang, maar geen klacht over de opgespoten lippen hè. Ja, slechts wat zacht geween als ze de thuisgebleven bloedjes van kinderen en dito echtgenoot op de video zien. Echt karakter vind ik dat. En dat allemaal voor minder rimpels, een hippe coupe en: een mooie boezem.

Een blauwe lucht, een groene wei en witte lammetjes dartelend rond hun moeder. Een geweldig plaatje dat je nu bij ons in de Hoekse Waard weer overal ziet als de zon schijnt! Bij vriend en schapenboer Bertil ben ik getuige geweest van de geboorte van een aantal lammetjes. Als verloskundige was ik erg nieuwsgierig naar het geboorteproces bij schapen en hoe dat gaat bij de lammetjes als ze aan de uier gaan!

"Dit is mijn mama", zo stelt Daniel net als ieder ander kind van drie graag zijn mama voor aan talloze onbekenden op straat. "En dit is ook mijn mama", volgt er meestal achteraan. Meewarige blikken van omstanders zijn vaak het gevolg. Onze kinderen zijn in het rijke bezit van zowel twee mama's als twee papa's. En voor hen is dat de normaalste zaak van de wereld.

Ik ben geen moedermelkpak. Of zelfs maar alleen een moeder. Ik ben een vrouw, een mens met mijn eigen behoeftes. En kennelijk kwamen die in het gedrang. Want na twee jaar en negen maanden borstvoeding had ik er even geen zin meer in. Ik hield mezelf voor dat ik me nog gelukkig mocht prijzen dat het zo lang had geduurd voor ik er eens een keer stevig van begon te balen. Maar helpen deed dat natuurlijk niet. Want geen zin hebben om te voeden, voelt een beetje als de afwijzing van je kind.

Ik zal een jaar of tien geweest zijn en had op de televisie een programma gezien over een stam in Afrika. Ik vertelde mijn nichtje over iets wat ik daarin had gehoord, dat de moeders hun kinderen wel vijf jaar borstvoeding gaven. Mijn tante hoorde me dat zeggen, draaide zich naar mij om en sprak mij geschokt en verontwaardigd tegen: "Dat is níet waar!" En ik weet nog dat ik dacht: ik heb het toch echt gehoord. Maar ik zei niks.

Soms heeft een baby melk van een andere moeder nodig.
Het was in de jaren vijftig dat mijn oma (93) haar achtste kind aan de borst had. In de buurt was een kindje geboren van nog geen vier pond. De kraamvrouw had longontsteking en gebruikte medicijnen waardoor zij haar baby voorlopig niet zelf kon voeden. De vroedvrouw vond het nodig dat het kindje wél moedermelk kreeg.

Kun je eerst niet wachten totdat ze eindelijk wat gaan eten, schuiven ze voor je het weet hele boterhammen naar binnen. Ja, inderdaad. Estella heeft met ruim tien maanden eindelijk de bijvoeding ontdekt. En hoe! Gek genoeg maakt het me een beetje weemoedig. Onze kleine baby is opeens geen baby meer.


Ik heb het meest relaxte beroep van de wereld: verloskundige. Want eigenlijk doe ik niet zoveel. Écht fysiek hard werken, dat doe ik bijna nooit. Als mijn bevallingsdienst begint weet ik nooit wat mij de komende vierentwintig uur te wachten staat, het komt allemaal op me af. Als ik een nacht gewoon lekker slaap, word ik zelfs slapend rijk. Toch ziet mijn dienstdag er vaak nog chaotischer uit dan ikzelf ben.

De vogels kwetterden in de vroege morgen van 12 juni 2006 en Abel gaf zijn eerste schreeuw. Een uur later werd me al gevraagd of ik kunstvoeding in huis had. Abel hing aan de weegschaal en die bleef stilstaan bij 4250 gram. Dat is een aardig gewicht voor een pasgeboren baby en daardoor zou na de geboorte zijn bloedsuikerspiegel te veel kunnen dalen. Wat er precies het probleem van is...

Kraamtijd is genieten. Tenminste dat is wat je van iedereen om je heen hoort als je zwanger bent. Je wordt in de watten gelegd door de kraamverzorgster, die de heerlijkste fruithapjes klaarmaakt, je bed verschoont, de was doet, koffie zet en beschuitjes smeert voor de visite, terwijl jij in je bed ligt te genieten van het pasgeboren hummeltje.

Ik heb veel bewondering voor kraamverzorgenden. Het zijn meestal meiden en vrouwen die van alle markten thuis zijn. Ze rijden midden in de nacht over gevaarlijke dijkjes naar wildvreemde huizen waar vrouwen een kind krijgen, zij assisteren en ruimen de troep weer op. Zij koken voor hele gezinnen en maken de meest feestelijke fruitverwennerijen klaar. Zij kunnen met vele soorten wasmachines overweg en toveren in een mum van tijd een vunzige badkamer om tot een glimmend paleisje. Zij vegen de billen van baby’s, peuters en barenden. Zij werken samen met eigenwijze verloskundigen en huisartsen die de verantwoordelijkheid dragen voor de zorg in het kraambed. Maar zíj blijven vaak nog uren in een gezin terwijl ik soms opgelucht de deur achter mij kan sluiten.

Zwangeren zijn nogal vasthoudend. Ze houden hun kind vast in hun buik, zo lang mogelijk. Ze hebben niet eens invloed op het moment dat ze het gaan loslaten. En dat duurt soms zo lang dat ze er op een gegeven moment flink zat van zijn.
Behalve kind houden zwangeren nog veel meer vast, zoals extra vocht, vet en bloed. Ook werken sommige lichaamsfuncties trager. De darmen worden lui en laten de drollen soms zeer moeizaam naar buiten komen, zodat ook de ontlasting extra lang vast blijft zitten.

Het eerste papiertje wat ik binnenhaalde in mijn leven, was mijn zwemdiploma. Daarna volgden er nog meer van mijn gymnastiek-, muziek- en schoolkwaliteiten. Drie weken geleden heb ik mijzelf wel heel erg verrast doordat ik 'met een grote dosis zelfvertrouwen, geen enkele angst bewees te hebben voor het berijden van de ontembare woeste stier 'Herman''.

Terwijl ik voor de wekelijkse controle aan het CTG apparaat zit, snuffelt mijn man wat rond in de kraamkamer. "Dit wil je zeker niet zien", zegt hij opeens. "Wat is het dan?", vraag ik.
Hij draait zich om en laat een naamsticker voor het babybedje zien met het logo van een kunstvoedingfabrikant erop. Ik voel meteen al boosheid opkomen.

Als je borstvoeding geeft in de moderne westerse cultuur, zijn jij en je kind als twee magneten die nét niet tegen elkaar worden gehouden. Dit roept een enorme spanning op: die magneten willen naar elkaar toe! Het vraagt kracht om ze van elkaar af te houden. Volgens Lactatiekundige Diane Wiessinger* is dit wat het betekent om borstvoeding te geven volgens de regels van een flesvoedingcultuur. Borstvoeden, maar niet samen in slaap vallen; voeden, maar alleen als je kind écht honger heeft; je kind niet bij je dragen; en vaak kolven omdat je niet in de nabijheid van je kind verkeert. Toen ik dat las, ging er een lichtje bij mij branden: dít was het onbestemde gevoel wat ik de eerste maanden na Simea's geboorte soms had!

Je krijgt een kind. Je gaat borstvoeding geven. Je doet verder niets bijzonders en ineens ben je anderhalf jaar verder en een 'langvoedster'. Zo verging het mij in ieder geval. Ik was niet speciaal van plan om te gaan 'langvoeden'. Het gebeurde, omdat ik iets níet heb gedaan, namelijk stoppen. Ik heb niet afgebouwd, ben niet actief voedingen gaan vervangen door kunstvoeding of vast voedsel. Ik heb helemaal niets gedaan om het einde van de borstvoedingsrelatie te bespoedigen. En Simea drinkt gewoon stug door. Dat is wat gebeurt als je de gemiddelde baby zijn gangetje laat gaan, volgens een prof in Texas die onderzoek heeft gedaan naar de natuurlijke speenleeftijd, de leeftijd waarop een kind ophoudt aan de borst te drinken.

Lente staat met haar neus tegen het glas van het dagverblijf van de mandril aapjes in de dierentuin aangedrukt. "Kijk, dat baby aapje doet ook 'toetoe' drinken bij mama", roept Lente heel enthousiast. En warempel, ze heeft gelijk. Voor ons op een tak zit een moedermandril, die haar kleine babymandril aanlegt. Maar wat zie ik nu? De oogjes vallen langzaam dicht...

Ik heb me voorgenomen, na de afgelopen nacht flink aan de haal te zijn geweest, om eens lekker te blijven liggen. Ik draai me nog eens heerlijk om, lekker helemaal alleen in het grote warme bed met mijn rode kruik in hartmodel. Ik hoor het monotone getik van de dansende sneeuwvlokken tegen het raam. Maart roert zijn staart, denk ik nog vlak voor ik wegdommel in een oppervlakkige, zoete maar ook onstuimige droom...

...eenmaal in dromenland verschijnt ons Pien, mijn eerste liefde...

In Nederland start bijna tachtig procent van de moeders met borstvoeding; op de leeftijd van drie maanden krijgt echter nog maar een derde van de baby's uitsluitend borstvoeding. Zorgen over de gezondheid of het gedrag van hun kind zijn voor veel moeders reden om te stoppen. Heel begrijpelijk dat je als kersverse moeder bij problemen op zoek gaat naar oplossingen.

Ruim tweeënhalf jaar geleden nam ik borstvoeding.com over. De site had inmiddels een wat verouderde structuur en aan de toegankelijkheid viel ook wel wat te verbeteren. Ik stoorde me er aan en ik was soms gewoon de weg kwijt op mijn eigen site. Hahaha, dat kon toch zo niet zijn.

Een paar weken geleden liet Simea tijdens het voeden de borst los, keek me aan en zei: "Komt melk uit mama!" Toch handig, zo’n peuter die je informatie geeft. De melkproductie was door de zwangerschap helemaal tot stilstand gekomen. Niet dat Simea zich daar iets van aantrok. Die 'dronk' gewoon door. Al maanden had ik geen druppel melk meer gezien.

Borstvoeding is, net als borsten, omringd door taboes. Misschien komt dat doordat borsten in de westerse samenleving geassocieerd worden met seks, wat op zichzelf borg staat voor een hele reeks taboes. Onder andere dat je het niet in het openbaar doet. Het voeden van een peuter of kleuter is ook zoiets: in veel landen is het doodgewoon, maar hier in het westen maakt het zacht uitgedrukt geen deel uit van het straatbeeld. Vaak gebeurt het dus verstopt, verzinnen moeders codewoorden voor hun kinderen en wordt het voeden beperkt tot de huiselijke kring.

Bijna drie jaar is Mayarí nu, en als ze bij me op schoot kruipt en met een lief stemmetje vraagt of ze alsjeblieft mag 'minken', kijkt mijn moeder vertederd toe. Mocht er toevallig iemand in het gezelschap zijn die niet weet dat haar kleinkind nog aan de borst is, dan is ze eventuele negatieve reacties met een trotse opmerking voor. "Ach, lammetjes drinken toch ook bij hun moeder als het ze uitkomt", is haar visie op borstvoeding.

Je ziet nog eens wat van de wereld als je kolft. Als communicatieadviseur kom ik graag onder de mensen. Maar dat heeft wel als consequentie dat je als kolvende moeder nog al wat bezemhokken en - volgens arboregels volstrekt onverantwoorde - personeelsruimtes mag aanschouwen.

De kippen in de legbatterijen in Nederland sprongen een gat in het dak van hun veel te kleine hok. Marianne Thieme heeft het voor elkaar gekregen: twee zetels in de Tweede Kamer. Gefeliciteerd. Ik vind het geweldig dat de Partij van de Dieren (PvdD) zich in het parlement gaat inzetten voor deze groep medelanders die niet voor zichzelf kunnen opkomen. Leve de Nederlandse democratie die het mogelijk maakt met een protestpartij het parlement in te komen.

Zes maanden exclusief borstvoeding zonder bijvoeding. Dat WHO-advies leek me een loffelijk streven en de eerste maanden zag ik het ook als iets volstrekt normaals. Maar met vijf maanden begon er bij mij iets te kriebelen.
Ik had het helemaal gehad met die volledige borstvoeding. Daniels eerste jaar viel samen met de warmste zomer van de afgelopen paar jaar, de zomer van 2003. En zwetend zat ik de hele dag door de dorst van mijn kleine ventje te laven, zowel live als via de kolf.

"Ben je nu van plan te stoppen?" vroeg de verloskundige bij mijn eerste bezoek op een toon waarop ik ook wel eens bij mijn dochter informeer of ze nou een keer gaat slapen. Ik was een beetje overdonderd maar wist er toch 'nee' uit te persen. Kijk, Simea zou kunnen stoppen maar ik had geen plannen om haar een handje te helpen. Nu ik ruim zeven maanden zwanger ben en Simea nog steeds dagelijks een paar keer om 'boetie' vraagt, ga ik er vanuit dat we gaan tandemvoeden. Niet dat ik dát ooit echt 'van plan' was maar het loopt nou eenmaal zo.

De afgelopen week werd ik overvallen door verhuisstress. Ik verkaste van Amsterdam naar Groningen dus ja, het werk moest aan de kant, de administratie moest op orde zijn en álles moest ingepakt staan op het moment suprême: zaterdagochtend om half negen zouden we taart en koffie doen met vrienden om daarna alles in de verhuiswagen te schuiven.

Ik had me nog wel zo goed voorbereid. Ik had het handboek Borstvoeding van LLL gelezen en was naar een informatiebijeenkomst geweest van VBN. Natuurlijk ook veel gesproken met mijn vriendin die al de derde aan de borst heeft. Maar daar lig ik dan in bed. Net een paar uur geleden thuis bevallen en ik probeer de kleine Lente aan te leggen, maar au, wat doet dat vreselijk pijn aan mijn tepel. Daar hebben ze me niets over verteld! Wat doe ik verkeerd ?

"Geef je borstvoeding?" vroeg de verpleegkundige van het consultatiebureau me. Bijna tandenknarsend zei ik: "Ja, natuurlijk!" "Nou," zei ze, "zo vanzelfsprekend is dat anders niet." Ze heeft wel gelijk, helaas. En dan heb ik ook nog eens een peuter aan de borst, da's helemaal bijzonder.

De lactatiekundige kijkt me ongelovig aan: "Leg jij 18 keer per dag aan ? Denk je nog wel een beetje om jezelf?" Ik voel een brok in mijn keel en houd mijn tranen tegen. Ik ben ook op van de vermoeidheid. Ze raakt de juiste snaar. Onze lieve kleine Lente sliep de eerste week prima, maar daarna begon het gedonder.

Ik bof, ik kan tongzoenen.
Toen ik, zeg maar, vijftig jaar geleden geboren werd heb ik mazzel gehad. In meerdere opzichten natuurlijk. Maar ook wat mijn tong betreft.
Mijn tongriempje, of toompje zoals dat in die tijd heette, het 'rechtopvelletje' onder mijn tong was van een normale lengte. Zodoende kon ik, na gewassen en gewogen te zijn, ongestoord bij mijn moeder aan de borst. Beetje snuffelen, kijken, ruiken en luisteren. Hap!

Al sinds jaren lukt het mij niet een volle avond op de bank voor de televisie te hangen. Ik weet dan ook niet wat me overkomt als ik op een dinsdag precies op tijd beneden ben om me op de bank op te krullen voor een avondje vrouwentelevisie. Te beginnen met Desperate Housewives.

Er zijn van die momenten dat je bijna jaloers bent op je kind. Gisteravond had ik weer zo'n moment. Ik lag in bed en kon de slaap niet vatten. Ik woelde en ik draaide, met in mijn hoofd allerlei zaken die ik absoluut niet mocht vergeten: het schoonmaken van de vissenkom, een kaartje voor een zwangere kennis, het snoeien van de heg en meer van dat soort dingen.

Het is alweer enkele jaren geleden dat een ingezonden brief van mij in het Algemeen Dagblad verscheen. Het precieze onderwerp weet ik niet meer, maar het had te maken met de superioriteit van borstvoeding: een onderwerp dat mensen gemakkelijk op de kast krijgt. En inderdaad: luttele dagen later werd een boze reactie van een oudere dame geplaatst. Haar negatieve ervaringen met borstvoeding lagen al decennia achter haar, maar toch raakte mijn brief blijkbaar een gevoelige snaar.

"Mama, ik heb cadeautje gekregen van Interklaas", vertelt Lente mij enthousiast als ik haar kom ophalen van de crèche. Ik pak het uit haar bakje. Het is een relatiepuzzel.
Op de deksel is links een mooie zwart-witte koe afgebeeld en rechts een flesje melk met een babyspeen. Thuis pak ik het verder uit samen met Lente.

w20140707.jpg
Met het mooie weer naar het zwembad. Alleen voor wat drinken komt Samuel (2,5 jaar) het water uit ;) Elisabeth
advertenties
sponsoren
webwinkel bestsellers
Horigen Chicture Dubbelzijdige Elektrische Kolf
Biological Nurturing, oftewel instinctief voeden
Boekje 'borstvoeding van dag tot dag' € 5,95!
8e druk: Eten voor de kleintjes, kleintjes van 0-4 jaar leren zelf eten
Fijn boek: 100 meest gestelde vragen over borstvoeding
Boezemvriendjes
meer info